{"id":11914,"date":"2014-04-27T15:14:00","date_gmt":"2014-04-27T13:14:00","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=11914"},"modified":"2014-04-27T15:28:07","modified_gmt":"2014-04-27T13:28:07","slug":"za-srebrne-lyzeczki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/za-srebrne-lyzeczki\/","title":{"rendered":"Za srebrne \u0142y\u017ceczki?"},"content":{"rendered":"

Ostatnimi czasy g\u0142o\u015bno jest o najbardziej znanych harcerzach: Alku, Rudym i Zo\u015bcie. Potwierdza to szum, jaki powsta\u0142 wok\u00f3\u0142 filmu Roberta Gli\u0144skiego \u201eKamienie na Szaniec\u201d.<\/strong><\/p>\n

Sz\u0142am do kina z dusz\u0105 na ramieniu, a uszami pe\u0142nymi sprzecznych opinii. Film ogl\u0105da\u0142am ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce p\u00f3\u017aniej si\u0105d\u0119 nad czyst\u0105 kartk\u0105 i b\u0119d\u0119 musia\u0142a napisa\u0107 o nim co\u015b sensownego, a najlepiej inteligentnego i b\u0142yskotliwego. Dlatego nie b\u0119d\u0119 skupia\u0107 si\u0119 na \u015bwietnej grze Danuty Stenki, odtw\u00f3rczyni roli pani Bytnarowej czy aktorstwie Kamila Szeptyckiego, filmowego Zo\u015bki. Rozwodzenie si\u0119 nad ilo\u015bci\u0105 pianki na fryzurach g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w czy \u201eostrymi brzmieniami\u201d towarzysz\u0105cymi akcjom Ma\u0142ego Sabota\u017cu mija si\u0119 z moim zamiarem. To wszystko s\u0105 rzeczy techniczne, ma\u0142o istotne dla nas, harcerzy. Wa\u017cniejsze s\u0105 warto\u015bci, kt\u00f3re przekazuje film; w\u0142a\u015bnie ta kwestia wzbudza du\u017ce kontrowersje.<\/p>\n

Zaznaczam, \u017ce Kami\u0144ski te\u017c odbiega\u0142 od historii. Ka\u017cdy, kto przeczyta\u0142 \u201eKamienie na szaniec\u201d przyzna, \u017ce bohaterowie s\u0105 zbyt nieskazitelni. Po niedawnym od\u015bwie\u017ceniu lektury pozosta\u0142 mi lekki niesmak, jak po zbyt s\u0142odkim ciastku<\/p><\/blockquote>\n

Co uwa\u017cam za najwa\u017cniejsze w tym filmie? To, \u017ce Gli\u0144ski pokazuje m\u0142odzie\u017c szaroszeregow\u0105, kt\u00f3ra nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od nas. Bawi\u0105 si\u0119, k\u0142\u00f3c\u0105, opowiadaj\u0105 dowcipy, maj\u0105 dziewczyny. Wr\u0119cz rw\u0105 si\u0119 do walki, kt\u00f3ra z pocz\u0105tku by\u0142a dla nich po prostu dobr\u0105 zabaw\u0105. Takich bohater\u00f3w mo\u017cna polubi\u0107. Wychodz\u0105 z oz\u0142oconych ram ksi\u0105\u017cki, przestaj\u0105 by\u0107 papierowi. Z wielkich, spi\u017cowych pomnik\u00f3w, kt\u00f3re stworzy\u0142 Kami\u0144ski w swojej interpretacji historii, staj\u0105 si\u0119 lud\u017ami z krwi i ko\u015bci \u2013 kt\u00f3rych stworzy\u0142 re\u017cyser w swojej interpretacji, stosuj\u0105c cz\u0119sto chwyty niezgodne z faktami, jak scena po\u015bcigu Zo\u015bki za wi\u0119\u017aniark\u0105, w kt\u00f3rej przewo\u017cony by\u0142 Rudy czy wybicie w z\u0142o\u015bci szyby wystawowej u fotografa, za kt\u00f3r\u0105 siedzia\u0142 niemiecki \u017co\u0142nierz.<\/p>\n

Wida\u0107, \u017ce w bohaterach graj\u0105 emocje, maj\u0105 rozterki, co zbli\u017ca ich do widza, jak w scenie z ch\u0142opcem sprzedaj\u0105cym go\u0142\u0119bie, w kt\u00f3rej rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy postaciami jest ogromny: cwany 14-latek uwa\u017ca, \u017ce nale\u017cy schowa\u0107 si\u0119 i \u017cy\u0107. Nie ma najmniejszych skrupu\u0142\u00f3w, \u017ceby \u0142apa\u0107 go\u0142\u0119bie i skr\u0119ca\u0107 im karki, by zarobi\u0107 na \u017cycie. Rudy za to nie jest w stanie si\u0119 przem\u00f3c: re\u017cyser pokazuje, jak bardzo szanuje \u017cycie, jednocze\u015bnie decyduj\u0105c si\u0119 odbieta\u0107 je Niemcom i ryzykowa\u0107 w\u0142asne, by ocali\u0107 ojczyzn\u0119. Zaznaczam, \u017ce Kami\u0144ski te\u017c odbiega\u0142 od historii. Ka\u017cdy, kto przeczyta\u0142 \u201eKamienie na szaniec\u201d przyzna, \u017ce bohaterowie s\u0105 zbyt nieskazitelni. Po niedawnym od\u015bwie\u017ceniu lektury pozosta\u0142 mi lekki niesmak, jak po zbyt s\u0142odkim ciastku. Ciekawostk\u0105 jest informacja, kt\u00f3r\u0105 podaje Gli\u0144ski w jednym z wywiad\u00f3w: podobno Tadeusz Zawadzki czyta\u0142 maszynopis pierwszego wydania \u201eKamieni\u201d i uzna\u0142, \u017ce jest on niezgodny z histori\u0105. Czy to prawda \u2013 nie wiem, jednak uwa\u017cam, i\u017c jest to bardzo prawdopodobne, bior\u0105c pod uwag\u0119 to, w jakich okoliczno\u015bciach wydawana by\u0142a ksi\u0105\u017cka.<\/p>\n

Skoro ju\u017c przy tym jestem, zatrzymam si\u0119 przy temacie Zo\u015bki. Niew\u0105tpliwie kreacja filmowa tej postaci odbiega od pierwowzoru z ksi\u0105\u017cki. Moj\u0105 uwag\u0119 zwr\u00f3ci\u0142o to, \u017ce na ekranie Zo\u015bka nie by\u0142 tak karny i pos\u0142uszny, jak go zapami\u0119ta\u0142am z lektury. Wyra\u017anie zarysowany zosta\u0142 konflikt mi\u0119dzy nim a Orsz\u0105. Tadeusz kwestionowa\u0142 rozkazy \u201ez g\u00f3ry\u201d i niemal wymusi\u0142 akcj\u0119 odbicia Rudego. Uwa\u017cam, \u017ce w poruszaj\u0105cy spos\u00f3b zaprezentowano widzom si\u0142\u0119, kt\u00f3ra kierowa\u0142a poczynaniami harcerzy w czasach wojny \u2013 nie by\u0142a to tylko mi\u0142o\u015b\u0107 do ojczyzny, przede wszystkim by\u0142a to przyja\u017a\u0144. Rudy by\u0142 dla swoich przyjaci\u00f3\u0142 kim\u015b tak wa\u017cnym, \u017ce gotowi byli zaryzykowa\u0107 w\u0142asne \u017cycie, by go uratowa\u0107. W ten spos\u00f3b m\u0142odzie\u017c przeciwstawia\u0142a si\u0119 okrucie\u0144stwu naje\u017ad\u017acy i odnajdywa\u0142a sens podczas codziennego \u017cycia pod okupacj\u0105.<\/p>\n

C\u00f3\u017cby tam mia\u0142o by\u0107 antyharcerskiego? M\u0142odzie\u017c zbuntowana wobec starszego pokolenia? Brak wszechobecnego etosu? A mo\u017ce uprawianie seksu? Nie samym etosem i idea\u0142ami cz\u0142owiek \u017cyje<\/p><\/blockquote>\n

W tym miejscu wspomn\u0119 r\u00f3wnie\u017c o opinii komendy Pomara\u0144czarni na ten temat (mo\u017cna j\u0105 znale\u017a\u0107 tutaj<\/a>). Nie istnieje co\u015b takiego jak monopol na bohatera, wi\u0119c przyw\u0142aszczanie sobie prawa do interpetacji historii jest nie na miejscu. W\u0142a\u015bnie tak \u2013 poniewa\u017c ksi\u0105\u017cka Kami\u0144skiego, podobnie jak film Gli\u0144skiego, jest interpretacj\u0105, a nie rzetelnym przedstawieniem fakt\u00f3w. Czytaj\u0105c oficjalne stanowisko komendy odnios\u0142am przykre wra\u017cenie, \u017ce szczep 23 pr\u00f3buje sobie zaw\u0142aszczy\u0107 Rudego, Alka i Zo\u015bk\u0119, oceniaj\u0105c ich postaci i dokonania w jedyny s\u0142uszny spos\u00f3b. W recenzji film zosta\u0142 okre\u015blony jako \u201eantyharcerski i antyakowski\u201d \u2013 moim zdaniem duby smalone! C\u00f3\u017cby tam mia\u0142o by\u0107 antyharcerskiego? M\u0142odzie\u017c zbuntowana wobec starszego pokolenia? Brak wszechobecnego etosu? A mo\u017ce uprawianie seksu? Nie samym etosem i idea\u0142ami cz\u0142owiek \u017cyje. Natomiast \u201ezakwestionowanie walki z okupantem\u201d jest \u015bwiadom\u0105 refleksj\u0105 nad histori\u0105.<\/p>\n

Zdaje si\u0119, i\u017c Komenda zapomnia\u0142a, \u017ce istniej\u0105 dwa modele walki o ojczyzn\u0119: pozytywistyczny i romantyczny. Nie nale\u017cy deprecjonowa\u0107 pracy u podstaw na rzecz oddania \u017cycie za idee. W filmie \u0141omnickiego pt. \u201eAkcja pod Arsena\u0142em\u201d, kt\u00f3ry zosta\u0142 polecony jako wierne odtworzenie historii, profesor Zawadzki w rozmowie z synem o sensie \u015bmierci na wojnie m\u00f3wi: \u201eKto ma ocali\u0107 to co\u015b wi\u0119cej, je\u017celi wy wszyscy wyginiecie?\u201d. Warto pochyli\u0107 si\u0119 nad tym zdaniem i zastanowi\u0107 si\u0119 \u2013 czy m\u0119cze\u0144ska \u015bmier\u0107 wielu m\u0142odych Polak\u00f3w da\u0142a nam co\u015b poza bogat\u0105 martyrologi\u0105? Odpowied\u017a na to pytanie jest trudna, a rzucenie epitetem, \u017ce jest \u201eantyakowskie\u201d, to uciekanie od problemu.<\/p>\n

Polecam przeczyta\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eOb\u0142\u0119d \u201844\u201d, kt\u00f3ra otwiera oczy na pewne fakty historyczne, do tej pory zamiatane pod dywan. Gli\u0144ski r\u00f3wnie\u017c podejmuje ten temat. Uderzaj\u0105ca jest scena, w kt\u00f3rej Zo\u015bka i Rudy sprzeczaj\u0105 si\u0119 o ewakuacj\u0119 mieszkania B\u0142o\u0144skich, podczas kt\u00f3rej zupe\u0142nie przypadkowo zgin\u0105\u0142 ich kolega. Wynosi\u0142 wtedy z mieszkania walizk\u0119 ze sztu\u0107cami. Dzi\u0119ki nim mia\u0142a by\u0107 kupiona bro\u0144. Rudy zadaje trafne pytanie: zgin\u0105\u0142 za woln\u0105 Polsk\u0119 czy srebrne \u0142y\u017ceczki? Zwr\u00f3ci\u0142am r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na stwierdzenie, \u017ce bohaterowie zostali przedstawieni jako \u201es\u0142abo zorganizowane grono zbuntowanych m\u0142odych ludzi, lekcewa\u017c\u0105cych podstawowe zasady konspiracji, podejmuj\u0105cych chaotyczne i nieprzemy\u015blane dzia\u0142ania(…)\u201d. C\u00f3\u017c, ja si\u0119 tego w filmie nie dopatrzy\u0142am. Akcje Ma\u0142ego Sabota\u017cu zosta\u0142y pokazane z du\u017ca brawur\u0105, a do walki w dywersji ch\u0142opcy starannie si\u0119 przygotowywali. Mo\u017ce bardziej po harcersku by\u0142oby rzuca\u0107 granaty w lesie z pie\u015bni\u0105 na ustach, a nie z m\u0142odzie\u0144czym zapa\u0142em, ale to ju\u017c zale\u017cy od preferencji.<\/p>\n

Odnosz\u0105c si\u0119 do cz\u0119stych zarzut\u00f3w wobec scen \u0142\u00f3\u017ckowych pojawiaj\u0105cych si\u0119 w filmie niestety rozczaruj\u0119 wielu ludzi, ale m\u0142odzie\u017c w tamtych czasach \u017cy\u0142a kr\u00f3tko i umiera\u0142a m\u0142odo, ergo \u017cycie wykorzystywa\u0142a bardzo intensywnie. Tyczy si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c mi\u0142o\u015bci. Gli\u0144ski zapewne nie min\u0105\u0142 si\u0119 wiele z prawd\u0105, pokazuj\u0105c intymno\u015b\u0107 Rudego i Moni. Moim zdaniem r\u00f3wnie\u017c w wypadku Zo\u015bki i Hali nie by\u0142o to sprzeczne z zasadami ludzkiej psychiki. Podczas \u017cycia w ci\u0105g\u0142ym napi\u0119ciu, chwile czu\u0142o\u015bci by\u0142y dla nich wytchnieniem od brutalnej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Niepodwa\u017calny zarzut wobec re\u017cysera \u201eKamieni\u201d to cz\u0119ste odbieganie od prawdy historycznej. Wcze\u015bniej wspomnia\u0142am o fragmentach, kt\u00f3re mia\u0142y przekaza\u0107 wizj\u0119 re\u017cysersk\u0105. Sama jednak nigdy nie zrozumiem idei przy\u015bwiecaj\u0105cej scenie sk\u0142adania przysi\u0119gi wierno\u015bci: w bia\u0142y dzie\u0144, w mundurach, w \u015brodku lasu, gdzie nagle pojawia si\u0119 trzech niemieckich \u017co\u0142nierzy w pe\u0142nym umundurowaniu, bez broni, ale za to z wiklinowymi koszykami \u2013 ich wycieczce na grzyby niespodziewanie przeszkodzili harcerze [sic!]. Podobno Gli\u0144ski ma zdj\u0119cie, kt\u00f3re zainspirowa\u0142o t\u0119 scen\u0119, ale i tak trudno mi w to uwierzy\u0107. Z drugiej strony wyczyta\u0142am wiele zarzut\u00f3w wobec \u201euwsp\u00f3\u0142cze\u015bnienia\u201d postaci. Jednak dla mnie by\u0142a to jedna z najcenniejszych rzeczy w filmie. W zasadzie nie postrzegam tego jako uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnienie, tylko wyszydzonego przez Pomara\u0144czarni\u0119 \u201eodbr\u0105zowienie\u201d postaci. Tak jak wspomnia\u0142am wcze\u015bniej, dzi\u0119ki temu re\u017cyser pokazuje, \u017ce m\u0142odzie\u017c tamtych czas\u00f3w wcale tak bardzo nie r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od nas i \u017ce nie nale\u017cy si\u0119 wstydzi\u0107 przed tymi wielkimi postaciami, za to stawia\u0107 je sobie za wz\u00f3r.<\/p>\n

Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, Gli\u0144ski miejscami lepiej, miejscami gorzej, odwa\u017cnie podszed\u0142 do tematyki II wojny \u015bwiatowej. Film zrealizowany jest we wsp\u00f3\u0142czesnym kostiumie. Tak samo jak ksi\u0105\u017cka Kami\u0144skiego nie jest wiarygodnym \u017ar\u00f3d\u0142em szczeg\u00f3\u0142owych danych historycznych \u2013 nie tym mia\u0142 by\u0107. W dobry spos\u00f3b oddaje koloryt epoki, w kt\u00f3rej przysz\u0142o \u017cy\u0107 bohaterom. Warto obejrze\u0107 tak\u017ce film \u0141omnickiego \u2013 zaskakuj\u0105ce, jak wiele jest analogii mi\u0119dzy tymi dwiema produkcjami, nawet w kolejno\u015bci scen czy pomys\u0142\u00f3w na poszczeg\u00f3lne uj\u0119cia.<\/p>\n

Nie \u017ca\u0142uj\u0119 dw\u00f3ch godzin sp\u0119dzonych w sali kinowej. W fikcyjnym \u015bwiecie zaprzyja\u017ani\u0142am si\u0119 z inteligentnymi lud\u017ami, prze\u017cy\u0142am \u015bmier\u0107 Rudego, widzia\u0142am rozterki Zo\u015bki, gdy musia\u0142 strzela\u0107 do cz\u0142owieka. Nie powiem, czy na ten film warto, czy te\u017c nie warto i\u015b\u0107 \u2013 pozwol\u0119 ka\u017cdemu czytelnikowi podj\u0105\u0107 t\u0119 decyzj\u0119 samodzielnie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatnimi czasy g\u0142o\u015bno jest o najbardziej znanych harcerzach: Alku, Rudym i Zo\u015bcie. Potwierdza to szum, jaki powsta\u0142 wok\u00f3\u0142 filmu Roberta Gli\u0144skiego \u201eKamienie na Szaniec\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[199],"tags":[],"class_list":["post-11914","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ntk"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11914","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11914"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11914\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11925,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11914\/revisions\/11925"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11914"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11914"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11914"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}