![\"Przykładowy](\"images\/stories\/Image\/07_05\/wt_doj.jpg\")
Przemiany \u017cycia w naszej cywilizacji nast\u0119puj\u0105 bardzo szybko. Na przestrzeni \u017cycia jednej generacji warunki zmieni\u0142y si\u0119 nie do poznania. Jednym z bardzo wa\u017cnych, a chyba niedostrzeganych problemów z tym zwi\u0105zanych, s\u0105 zmiany jakie dotycz\u0105 dojrzewania m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Ka\u017cdy cz\u0142owiek ma prawo do realizacji swych potrzeb seksualnych. Spo\u0142ecze\u0144stwo nak\u0142ada pewne ograniczenia, wskazuje formy zachowa\u0144, które s\u0105 spo\u0142ecznie akceptowane. Niekiedy wprowadza si\u0119 tak\u017ce regulacje prawne. Religie i ruchy filozoficzne tak\u017ce nak\u0142adaj\u0105 na swych wyznawców normy zachowa\u0144 – oczekiwanych i dozwolonych. Wszystkie te regulacje, niekiedy bardzo restrykcyjne, maj\u0105 w odniesieniu do zachowa\u0144 seksualnych przede wszystkim ograniczenia i zakazy. Ograniczenia te s\u0105 cz\u0119sto bardzo drastyczne, a kary za ich naruszanie bywaj\u0105 bardzo dotkliwe. Oczywi\u015bcie zwi\u0105zki religijne skupiaj\u0105 cz\u0142onków dobrowolnie si\u0119 zg\u0142aszaj\u0105cych – przeto restrykcyjno\u015b\u0107 ich pogl\u0105dów jest spraw\u0105 umowy mi\u0119dzy wyznawc\u0105 a twórcami norm. Gorzej z przepisami prawnymi. Te obowi\u0105zuj\u0105 wszystkich obywateli, bez wzgl\u0119du na ich potrzeby, pogl\u0105dy i sytuacj\u0119 w jakiej si\u0119 znajduj\u0105. Dlatego normatywy prawne powinny by\u0107 bardzo tolerancyjne, oparte na znajomo\u015bci potrzeb obywateli. A potrzeby te s\u0105 zreszt\u0105 zmienne w czasie.<\/p>\n
Grup\u0105 podlegaj\u0105c\u0105 przepisom obyczajowym i prawnym jest tak\u017ce m\u0142odzie\u017c. Zachowania seksualne tej grupy stanowi\u0105 przedmiot szczególnego zainteresowania spo\u0142ecze\u0144stwa. To ju\u017c truizm, \u017ce zawsze w historii doro\u015bli byli niezadowoleni z postaw swej m\u0142odzie\u017cy. Tak jest i teraz. Tylko, \u017ce szybko zmieniaj\u0105ce si\u0119 warunki \u017cycia powinny powodowa\u0107 bardziej refleksyjny stosunek do rzeczywisto\u015bci. Spo\u0142ecze\u0144stwo powinno wiedzie\u0107 jak przemiany warunków \u017cycia wp\u0142ywaj\u0105 na potrzeby i postawy m\u0142odzie\u017cy. Powinno tak organizowa\u0107 warunki \u017cycia i rozwoju, by stwarza\u0107 m\u0142odym ludziom jak najkorzystniejsze mo\u017cliwo\u015bci rozwoju. A nie zawsze tak jest…<\/p>\n
Przemiany \u017cycia w naszej cywilizacji nast\u0119puj\u0105 bardzo szybko. Na przestrzeni \u017cycia jednej generacji warunki zmieni\u0142y si\u0119 nie do poznania. Dotyczy to tak\u017ce, a mo\u017ce przede wszystkim, dojrzewania m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n
Poniewa\u017c budzenie si\u0119 a potem i realizowanie potrzeb seksualnych jest wyznacznikiem sytuacji spo\u0142ecznej, przeto wszyscy, a zw\u0142aszcza organizatorzy \u017cycia spo\u0142ecznego, prawodawcy a tak\u017ce organizatorzy systemu edukacji powinni zna\u0107 te przemiany. Z braku korelacji potrzeb i mo\u017cliwo\u015bci ich zaspokojenia wynika wiele problemów spo\u0142ecznych i prawnych. Zjawisko nieprzystosowania spo\u0142ecznego, takie jak przest\u0119pczo\u015b\u0107, agresja m\u0142odych, jak i postawy wy\u0142\u0105czeniowe, w tym przede wszystkim narkomania i alkoholizm a tak\u017ce zdrowie psychiczne, w tym cz\u0119sta depresyjno\u015b\u0107 i samobójstwa, zazwyczaj maj\u0105 swoje korzenie w warunkach \u017cycia. Nierzadko przyczyna tkwi w braku mo\u017cliwo\u015bci realizowania szeroko poj\u0119tych potrzeb seksualnych.<\/p>\n
Zajmijmy si\u0119 analiz\u0105 przemian okresu dojrzewania.
W po\u0142owie XIX wieku w Norwegii przeprowadzono i zarejestrowano pierwsze na \u015bwiecie badania nad wiekiem pierwszego miesi\u0105czkowania dziewcz\u0105t Dzi\u0119ki tym badaniom mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 co si\u0119 w tym zakresie zmieni\u0142o. A zmieni\u0142o si\u0119 bardzo du\u017co. Czas dojrzewania uleg\u0142 w ci\u0105gu ponad wieku w Europie znacznemu przyspieszeniu. I tak – w po\u0142owie XIX wieku przeci\u0119tnie dziewcz\u0119ta miesi\u0105czkowa\u0142y w wieku powy\u017cej 17 lat, Ostatnie badania natomiast wykazuj\u0105ce dziewcz\u0119ta obecnie miesi\u0105czkuj\u0105 oko\u0142o 13 roku \u017cycia. Jest to przyspieszenie o 4 lata. Z tego wynika, \u017ce przeci\u0119tnie ka\u017cde kolejne pokolenie dziewcz\u0105t dojrzewa o rok wcze\u015bniej.<\/p>\n
Zjawisko to nazwano akceleracj\u0105 rozwoju. Stwierdzone przed kilkudziesi\u0119ciu laty podlega\u0142o wielu badaniom zw\u0142aszcza antropologów i seksuologów. Opublikowano wiele prac naukowych i wydaje si\u0119, \u017ce zjawisko to w ró\u017cnych krajach, w ró\u017cnych grupach spo\u0142ecznych jest dobrze poznane. Rejestracja przemian i literatura na ten temat jest bardzo obszerna i dobrze udokumentowana.<\/p>\n
Gorzej z wyja\u015bnieniem przyczyn tego zjawiska. Opisano bardzo wiele hipotetycznych przyczyn i uwarunkowa\u0144. Ale zazwyczaj kiedy podaje si\u0119 wiele ró\u017cnych t\u0142umacze\u0144, to raczej wskazuje \u017ce tej jednej – zasadniczej i istotnej przyczyny nie znamy.<\/p>\n
<\/p>\n
Mówi si\u0119 zazwyczaj o zmianach w warunkach \u017cycia i rozwoju. To do\u015b\u0107 oczywiste, poniewa\u017c porównanie warunków \u017cycia przeci\u0119tnego obywatela obecnie z tymi z przed stu laty – wskazuje na oczywiste wielkie ró\u017cnice. Najcz\u0119\u015bciej wymienia si\u0119 tu sposób od\u017cywiania, w tym zwi\u0119kszon\u0105 poda\u017c pokarmów bia\u0142kowych, poda\u017c witamin itp. To wszystko prawda. Tak przy okazji warto mo\u017ce jednak „pro domo suo" wspomnie\u0107 o warszawskich badaniach Wanatowskiego, który w roku 1943 w okupowanej Warszawie stwierdzi\u0142, \u017ce zjawisko akceleracji (i zwi\u0105zanego z nim tak zwanego trendu rozwojowego) od roku 1937 nie tylko nie znik\u0142o, ale istnia\u0142o nada\u0142 i post\u0119powa\u0142o.
Czego jak czego, ale warunków \u017cywienia dzieci okupacyjnej Warszawy nie mo\u017cna uzna\u0107 za dobre. To mog\u0142o by wskazywa\u0107, \u017ce nie tylko i nie jedynie poprawie \u017cywienia zawdzi\u0119czamy akceleracj\u0119.<\/p>\n
W stosunku do ch\u0142opców nie mamy tak spektakularnego, i dobrze udokumentowanego wska\u017anika dojrzewania jak miesi\u0105czkowanie u dziewcz\u0105t. Niemniej wydaje si\u0119 \u017ce mo\u017cemy przyj\u0105\u0107 \u017ce pierwsze emisje p\u0142ynu nasiennego nast\u0119puj\u0105 oko\u0142o 14-tego roku \u017cycia A jest to zjawisko chyba analogiczne do miesi\u0105czkowania. Poza tym, je\u017celi mamy pewno\u015b\u0107 \u017ce istnieje akceleracja rozwoju dziewcz\u0105t, to nie ma podstaw do przyj\u0119cia pogl\u0105du \u017ce nie dotyczy to ch\u0142opców.<\/p>\n
Tak wi\u0119c mo\u017cemy przyj\u0105\u0107, \u017ce dojrza\u0142o\u015b\u0107 biologiczn\u0105 m\u0142odzie\u017c wspó\u0142cze\u015bnie osi\u0105ga oko\u0142o 14 roku \u017cycia. Mo\u017cna dyskutowa\u0107, czy akurat wy\u017cej przyj\u0119te wska\u017aniki s\u0105 dowodem na pe\u0142n\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107, czyli zdolno\u015b\u0107 do reprodukcji. Taka w\u0105tpliwo\u015b\u0107 mo\u017ce i ma uzasadnienie, tylko \u017ce – po pierwsze – na pewno i miesi\u0105czkowanie dziewcz\u0105t i mo\u017ce nieco mniej pierwsze emisje p\u0142ynu nasiennego s\u0105 istotnym i znacz\u0105cym wydarzeniem. A po drugie – innego takiego wydarzenia, które mog\u0142oby \u015bwiadczy\u0107 o jakim\u015b jednak prze\u0142omie w rozwoju, po prostu nie ma.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie nikt nie by\u0142by sk\u0142onny uzna\u0107 m\u0142odzie\u017cy 14-to letniej za dojrza\u0142\u0105 psychicznie. Tu napotykamy na jeszcze wi\u0119ksze trudno\u015bci ni\u017c okre\u015blaj\u0105c dojrza\u0142o\u015b\u0107 biologiczn\u0105. Bo co to jest dojrza\u0142o\u015b\u0107 psychiczna – i jak j\u0105 zmierzy\u0107. To, co w naszych rozwa\u017caniach jest szczególnie wa\u017cne, to doros\u0142o\u015b\u0107 w sensie poczucia odpowiedzialno\u015bci. Tylko cz\u0142owiek maj\u0105cy takie poczucie mo\u017ce nieszkodliwie realizowa\u0107 swoje potrzeby seksualne. Na pewno rozrzut wieku w jakim cz\u0142owiek staje si\u0119 odpowiedzialnym za swoje czyny jest znaczny i pewnie wi\u0119kszy ni\u017c rozrzut wieku miesi\u0105czkowania. Bywa, pewnie nie rzadko, \u017ce cz\u0142owiek w ogóle nie osi\u0105ga dojrza\u0142o\u015bci psychicznej tak rozumianej.<\/p>\n
<\/p>\n
Z pomoc\u0105 przychodzi nam tu ustawodawca. Je\u017celi polskie prawo przewiduje, \u017ce pe\u0142noletnim jest osoba 18-to letnia, to pewnie ma podstawy do takiej regulacji prawnej. Co prawda ten\u017ce ustawodawca wykazuje w odniesieniu do m\u0142odzie\u017cy zadziwiaj\u0105c\u0105 niekonsekwencj\u0119 i brak logiki, ale te 18 lat jest jednak prawn\u0105 granic\u0105. Brak logiki przejawia si\u0119 w szeregu szczegó\u0142owych regulacji, które wykazuj\u0105 znaczne zró\u017cnicowanie. I tak
\n – granica 13 lat, to wiek kiedy pacjent mo\u017ce zasi\u0119gn\u0105\u0107 porady lekarskiej bez wiedzy rodziców, w tym tak\u017ce to, co dla naszych rozwa\u017ca\u0144 jest szczególnie wa\u017cne, na temat antykoncepcji.<\/p>\n
Nie wolno natomiast u 13-to latka wykonywa\u0107 zabiegów (w rozumieniu prawnym zabiegiem jest naruszenie ci\u0105g\u0142o\u015bci tkanek, a wi\u0119c i na przyk\u0142ad usuni\u0119cie z\u0119ba i dokonanie nawet wstrzykni\u0119cia…) 15 lat, to bardzo wa\u017cna granica, powy\u017cej tego wieku m\u0142odzi ludzie mog\u0105 uprawia\u0107 seks i osoby podejmuj\u0105ce jakiekolwiek kontakty seksualne z nimi nie podlegaj\u0105 ju\u017c zagro\u017ceniu prawnemu. Maj\u0105c 17 lat – czyli rok przed pe\u0142noletnio\u015bci\u0105 – przest\u0119pca jest s\u0105dzony ju\u017c nie w s\u0105dzie dla nieletnich ale tak jak doros\u0142y. Kar\u0105 mo\u017ce by\u0107 ju\u017c nie pobyt w zak\u0142adzie poprawczym, a wi\u0119zienie. Ale je\u017celi przest\u0119pca w chwili dokonania czynu karalnego nie ma lat 17-tu, to do 21-go roku \u017cycia po wyroku przebywa w zak\u0142adzie poprawczym. Tak wi\u0119c w granicach wieku 17-21 lat mamy dwa rodzaje penitentów, karanych albo wi\u0119zieniem albo zak\u0142adem poprawczym. A ró\u017cnica ta nie zale\u017cy od stopnia demoralizacji ani ci\u0119\u017cko\u015bci przest\u0119pstwa.<\/p>\n
Maj\u0105c lat 18-cie mo\u017cna zawrze\u0107 zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski. To i tak wielki post\u0119p – dzi\u0119ki konkordatowi zlikwidowano przepis który ró\u017cnicowa\u0142, \u017ce ch\u0142opcy mog\u0105 si\u0119 \u017ceni\u0107 dopiero w wieku lat 21 (a ju\u017c cztery lata wcze\u015bniej mog\u0105 trafi\u0107 do wi\u0119zienia…) a dziewcz\u0119tom przywilej ten wyznaczono tak jak obecnie na lat 18-cie.<\/p>\n
\u0141atwo wykazywa\u0107 dziwaczno\u015b\u0107 tych przepisów i nawet w ca\u0142o\u015bci ich niekonsekwencje. Ale trzeba zaznaczy\u0107 uczciwie, \u017ce ka\u017cdy z tych przepisów ma swoje jednostkowe uzasadnienie. Najwi\u0119cej w\u0105tpliwo\u015bci budzi wiek 15-tu lat jako granica dopuszczalnej aktywno\u015bci seksualnej. <\/p>\n
Je\u017celi po przyj\u0119ciu tych dywagacji zastanowimy si\u0119, to oka\u017ce si\u0119, \u017ce wiek dojrza\u0142o\u015bci psychicznej (rozumianej zgodnie z tym co powiedziano powy\u017cej, jako poczucie odpowiedzialno\u015bci a tak\u017ce ju\u017c i prawnej) osi\u0105ga si\u0119 w cztery lata po dojrza\u0142o\u015bci biologicznej. W tym okresie, 14-18 lat, m\u0142ody cz\u0142owiek jest jak neandertalczyk, któremu dano by karabin maszynowy i sugerowano racjonalny jego u\u017cytek. Podlega on przy tym – zw\u0142aszcza ch\u0142opcy – silnemu napi\u0119ciu seksualnemu (ma sprawny aparat do realizacji swych potrzeb, ale nie ma poczucia odpowiedzialno\u015bci za swoje czyny). I my, doro\u015bli, oczekujemy, \u017ce b\u0119dzie on robi\u0142 w\u0142a\u015bciwy u\u017cytek ze swych mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n
Czy 18-to latek, sprawny seksualnie, dojrza\u0142y biologicznie, ma szans\u0119 na m\u0105dre i zgodne z oczekiwaniami doros\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa uregulowanie swego \u017cycia, zw\u0142aszcza seksualnego? Czy mówi\u0105c wprost – ma szans\u0119 na za\u0142o\u017cenie w\u0142asnej rodziny i zapewnienie jej godziwych warunków ekonomicznego bytu? Na pewno nie. Brak mu bowiem kolejnej komponenty dojrza\u0142o\u015bci – dojrza\u0142o\u015bci ekonomicznej i spo\u0142ecznej. Kiedy osi\u0105ga si\u0119 ow\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107? Obecnie w dobie bezrobocia, zw\u0142aszcza m\u0142odych ludzi, wydaje si\u0119, \u017ce okre\u015blenie tej granicy jest praktycznie niemo\u017cliwe. <\/p>\n
<\/p>\n
Przed kilkudziesi\u0119ciu laty, uznawa\u0142em, \u017ce dojrza\u0142o\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 osi\u0105ga si\u0119 po uzyskaniu zawodu. By\u0142o to zró\u017cnicowane, zale\u017ca\u0142o od aspiracji. Kto\u015b, kto zadawala\u0142 si\u0119 uko\u0144czeniem zasadniczej szko\u0142y zawodowej, móg\u0142 podj\u0105\u0107 prac\u0119 i za\u0142o\u017cy\u0107 rodzin\u0119, na wzgl\u0119dnie trwa\u0142ych podstawach ekonomicznych, maj\u0105c lat 18-cie. Je\u017celi kto\u015b chcia\u0142 uczy\u0107 si\u0119 dalej, to dojrza\u0142o\u015b\u0107 ekonomiczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 uzyskiwa\u0142 pó\u017aniej – oko\u0142o 24-tego roku \u017cycia. Faktem jest, \u017ce przygotowanie do wykonywania zawodu trwa coraz d\u0142u\u017cej i trwa\u0107 tak w\u0142a\u015bciwie chyba musi. Rozwój cywilizacji, rozwój techniki wymaga coraz bardziej z\u0142o\u017conego i d\u0142ugiego przygotowania do wykonywania pracy zawodowej. I tu niewiele mo\u017cna zmieni\u0107.
Warunki \u017cycia w ostatnich latach uleg\u0142y znacznemu pogorszeniu. Bezrobocie tworzy rzesz\u0119 m\u0142odych \u0142udzi, którzy ju\u017c na starcie swej doros\u0142o\u015bci nie maj\u0105 szansy na godziwe \u017cycie. Nie maj\u0105 perspektywy rozwoju. Taka sytuacja musi budzi\u0107 poczucie krzywdy i wywo\u0142ywa\u0107 bunt Pozostaje przy tym tak\u017ce potrzeba realizacji pop\u0119du seksualnego, który zw\u0142aszcza u ch\u0142opców jest w tym okresie bardzo silny. I praktycznie niemo\u017cliwy do realizacji bez naruszania norm spo\u0142ecznych i moralnych. Bo ko\u015bció\u0142 katolicki, b\u0119d\u0105cy wiod\u0105c\u0105 si\u0142\u0105 w Polsce wyklucza jak\u0105kolwiek aktywno\u015b\u0107 przedma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105. A ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest nierealne, nie osi\u0105galne…Pozostaje nagminne naruszanie normatywów przecie\u017c naprawd\u0119 nie\u017cyciowych, czasem niemo\u017cliwych do zrealizowania, ale jednak obowi\u0105zuj\u0105cych przynajmniej katolick\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. I powstaje sytuacja odrzucania w praktyce tych norm. To na pewno jest sytuacja wychowawczo gro\u017ana.
Z przedstawionych powy\u017cej wywodów wynika, \u017ce mamy do czynienia z rozszczepieniem dojrzewania na kilka komponent, nie pokrywaj\u0105cych si\u0119 w czasie. To jest zjawisko nowe – charakterystyczne dla naszej cywilizacji. Tego nie ma u ludów pierwotnych, bowiem u nich, kiedy m\u0142ody cz\u0142owiek staje si\u0119 biologicznie dojrza\u0142ym, jest ju\u017c i spo\u0142ecznie dojrza\u0142ym, poniewa\u017c utrzymanie rodziny nie jest dla niego problemem. Tak\u017ce poczucie odpowiedzialno\u015bci osi\u0105ga si\u0119 du\u017co wcze\u015bniej ni\u017c u nas.<\/p>\n
W naszej cywilizacji te\u017c by\u0142o podobnie. Rozszczepienie dojrzewania jest zjawiskiem wyst\u0119puj\u0105cym w ostatnich kilkudziesi\u0119ciu latach. Przecie\u017c kiedy\u015b 17-to letnia dziewczyna, osi\u0105gaj\u0105c dojrza\u0142o\u015b\u0107 biologiczn\u0105, cz\u0119sto ju\u017c pracowa\u0142a na swoje utrzymanie. Czas trwania nauki – je\u017celi w ogóle taka by\u0142a powszechnie realizowana – te\u017c by\u0142 znacznie krótszy. Zawsze wspominam, \u017ce ja osobi\u015bcie zosta\u0142em lekarzem – i to specjalist\u0105 pediatr\u0105 – w wieku 23 lat… Dzi\u015b mo\u017cna to osi\u0105gn\u0105\u0107 oko\u0142o 30 roku \u017cycia… No, ale nie ka\u017cdy musi by\u0107 lekarzem.<\/p>\n
Jaka jest tendencja rozwojowa w zakresie rozszczepienia dojrzewania? Jak najgorsza. Dojrza\u0142o\u015b\u0107 biologiczn\u0105 m\u0142odzie\u017c osi\u0105ga coraz wcze\u015bniej.<\/p>\n
<\/p>\n
Akceleracja trwa nada\u0142. Rozwój seksualny wyprzedza u ch\u0142opców wszystkie inne komponenty dojrzewania. Orgazmy ch\u0142opcy prze\u017cywaj\u0105c pó\u0142 roku wcze\u015bniej ni\u017c pierwsze emisje spermy. Ich napi\u0119cie seksualne, i tak wielkie, jest jeszcze pot\u0119gowane przez mass-media. Erotyzacja \u017cycia powszedniego trwa i post\u0119puje. Nie wiem akurat, czy powszechny widok nago\u015bci ma wp\u0142yw na pop\u0119d seksualny. Je\u017celi kto\u015b wychowuje si\u0119 w sta\u0142ym kontakcie z nago\u015bci\u0105, to mo\u017ce tak jak ludy pierwotne, przestaje na ni\u0105 reagowa\u0107 erotycznie. To s\u0105 sprawy bardzo wzgl\u0119dne. Nasi pradziadkowie podniecali si\u0119 widokiem stopy i kawa\u0142ka nogi naszych prababek… Mo\u017ce dzi\u015b ju\u017c widok negli\u017cu, w reklamach , w filmach itp., nie dzia\u0142a silniej na nasz\u0105 m\u0142odzie\u017c ni\u017c owe do\u015bwiadczenia z przed kilkudziesi\u0119ciu lat na wspó\u0142czesnych. Tego nie wiemy. Ale wykluczy\u0107 nie mo\u017cna.
Obawiam si\u0119 jednak, \u017ce warunki \u017cycia wp\u0142ywaj\u0105 na erotyzacj\u0119 psychiki. My\u015bl\u0119, \u017ce m\u0142odzi, zw\u0142aszcza ch\u0142opcy, s\u0105 bombardowani obrazami seksualnymi, \u017ce wykorzystuje si\u0119 erotyzm do reklam czy prymitywnej produkcji pseudoartystycznej. I zachowanie abstynencji seksualnej staje si\u0119 by\u0107 mo\u017ce coraz trudniejsze. Nacisk obyczajowo\u015bci, opinii spo\u0142ecznej, pogl\u0105dów rówie\u015bników jest chyba bardzo du\u017cy i nie sprzyja abstynencji seksualnej.<\/p>\n
Nieco lepiej maj\u0105 dziewcz\u0119ta. Ich napi\u0119cie seksualne jest na ogó\u0142 mniejsze. Wcze\u015bniej te\u017c mog\u0105 wst\u0119powa\u0107 w zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie. Tylko \u017ce po pierwej one znacznie bardziej ryzykuj\u0105, podejmuj\u0105c aktywno\u015b\u0107 seksualn\u0105 i ponosz\u0105 konsekwencje kontaktów z niedojrza\u0142ymi ch\u0142opakami. Po drugie, podlegaj\u0105 bardzo silnym naciskom, presji, której oprze\u0107 si<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Przemiany \u017cycia w naszej cywilizacji nast\u0119puj\u0105 bardzo szybko. Na przestrzeni \u017cycia jednej generacji warunki zmieni\u0142y si\u0119 nie do poznania. Jednym z bardzo wa\u017cnych, a chyba niedostrzeganych problemów z tym zwi\u0105zanych, s\u0105 zmiany jakie dotycz\u0105 dojrzewania m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-18177","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18177"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18177\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}