Harcerska specjalno\u015b\u0107 to wybrana dziedzina programu harcerskiego, któr\u0105 dru\u017cyna, zast\u0119p lub klub zajmuje si\u0119 w sposób pog\u0142\u0119biony. I tak jak w programie ka\u017cdej dru\u017cyny jest szkolenie samaryta\u0144skie, ale tylko harcerze-ratownicy czyni\u0105 z pierwszej pomocy swoj\u0105 specjalno\u015b\u0107. Z drugiej strony patrz\u0105c…
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Ka\u017cde zaj\u0119cia fachowe s\u0105 zaj\u0119ciami specjalno\u015bciowymi. Natomiast praktyka dzia\u0142alno\u015bci harcerskiej, jej programy i umiej\u0119tno\u015bci instruktorów spowodowa\u0142y, \u017ce zaj\u0119cia na tematy turystyczno-biwakowo-obozowe (z pionierk\u0105, terenoznawstwem, sygnalizacj\u0105 itp.) zosta\u0142y uznane za [tradycyjne techniki] harcerskie, za\u015b pozosta\u0142e nazywane s\u0105 specjalno\u015bciami. <\/em>– jak pisa\u0142 hm. Andrzej Glass ju\u017c w 1985 roku w artykule Miejsce specjalno\u015bci w pracy harcerskiej <\/em>w miesi\u0119czniku „Harcerstwo”.<\/p>\n Historia specjalno\u015bci, a m\u0142odzie\u017c 15+<\/strong> W latach 20-tych mamy do czynienia z prób\u0105 radykalnej redukcji znaczenia wyszkolenia wojskowego – to wtedy pierwszy raz przez Zwi\u0105zek przetacza si\u0119 dyskusj\u0105 o roli militaryzmu w harcerstwie i potrzebie wychowania do pokoju – do sumiennej pracy na rzecz wolnej ojczyzny. W tym czasie powstaje i rozwija si\u0119 pa\u0144stwowe szkolnictwo zawodowe wobec czego trac\u0105 sens rzemios\u0142a harcerskie. Wówczas pierwszy raz dochodzi do kryzysu programu harcerstwa.<\/p>\n W efekcie wielu dyskusji na pocz\u0105tku lat 30-tych XX wieku harcerstwo zainspirowane przez hm. Aleksandra Kami\u0144skiego intensywnie schodzi do najm\u0142odszych – masowo w organizacji przybywa zuchów. Z drugiej strony w trosce o starszych w ZHP bardzo dynamicznie rozwija\u0142y si\u0119 nowe, pionierskie, jak na tamte czasy, aktywno\u015bci: \u0142\u0105czno\u015b\u0107 radiowa, szybownictwo, spadochroniarstwo, kolarstwo, a tak\u017ce z powodzeniem dzia\u0142aj\u0105ce ju\u017c od 1917 roku harcerskie dru\u017cyny \u017ceglarskie i kluby sportowe. W ZHP w okresie II Rzeczpospolitej stworzono ramy organizacyjne od dru\u017cyn po organy centralne zajmuj\u0105ce si\u0119 rozwojem specjalno\u015bci. Opracowano pe\u0142en zestaw instrumentów metodycznych (sprawno\u015bci, stopnie i odznaki), niezb\u0119dnych do prowadzenia wyszkolenia specjalno\u015bciowego metod\u0105 skautow\u0105. Wyszkolenie specjalno\u015bciowe by\u0142o adresowane do m\u0142odzie\u017cy powy\u017cej 15 roku \u017cycia, a nawet cz\u0119\u015bciej powy\u017cej 18. Cho\u0107 przy silnych dru\u017cynach specjalno\u015bciowych dzia\u0142a\u0142y „gromady przygotowawcze” dla harcerzy poni\u017cej 15 lat. Ten z\u0142oty okres ko\u0144czy rok 1939, kiedy historia po raz drugi zabiera wszystkich doros\u0142ych i najstarszych z harcerstwa.<\/p>\n Szaroszeregowe specjalno\u015bci \u015bci\u015ble \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z potrzebami wojennymi. W konspiracji organizowano kursy: samochodowe, \u0142\u0105czno\u015bciowe, sanitarne, a tak\u017ce minerskie i strzeleckie. Zaraz po wojnie, do wci\u0105\u017c kultywowanych w harcerstwie ró\u017cnych form wyszkolenia konspiracyjnego i wojskowego, powróci\u0142a turystyka, \u017ceglarstwo i dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturalno-artystyczna. Nie na d\u0142ugo, niestety. W 1949 w\u0142adza ludowa przekszta\u0142ci\u0142a ZHP w Organizacj\u0119 Harcersk\u0105 ZMP pozostawiaj\u0105c w niej jedynie najm\u0142odszych. Harcerstwo starsze dla m\u0142odzie\u017cy powy\u017cej 15 roku \u017cycia zosta\u0142o administracyjne zlikwidowane. Tym samym zlikwidowano harcerskie specjalno\u015bci. O\u015brodki szkoleniowe i sprz\u0119t specjalno\u015bciowy ZHP przej\u0119\u0142a Liga Przyjació\u0142 \u017bo\u0142nierza (poprzedniczka LOK).<\/p>\n Rok 1957 to odrodzenie harcerstwa i renesans specjalno\u015bci. ZHP odzyskuje cz\u0119\u015b\u0107 mienia zagarni\u0119tego przez LP\u017b. Prac\u0119 rozpocz\u0119\u0142y centralne o\u015brodki (CHOT w latach 1957-64 i CWM od 1959 do dzi\u015b). Usystematyzowanie pracy przypad\u0142o na lata 60. XX wieku, kiedy ze specjalno\u015bci uczyniono program obowi\u0105zkowy dla wszystkich dru\u017cyn dzia\u0142aj\u0105cych w szko\u0142ach \u015brednich. To wtedy po\u0142o\u017cono szczególny nacisk na prac\u0119 dru\u017cyn o jednej specjalno\u015bci. Starano si\u0119 zespoli\u0107 dru\u017cyn\u0119 harcerzy starszych ich wspólnym zainteresowaniem, równie\u017c poprzez obrz\u0119dy zwi\u0105zane ze specjalno\u015bci\u0105, elementy umundurowania oraz wspó\u0142prac\u0119 z instytucjami pomocnymi w realizacji specjalno\u015bci. Niestety, jak tylko ta formu\u0142a dojrza\u0142a i zd\u0105\u017cy\u0142a wykszta\u0142ci\u0107 w\u0142asne kadry, w 1973 roku przysz\u0142a reforma harcerstwa starszego – w szko\u0142ach w miejsce dru\u017cyn specjalno\u015bciowych ponadpodstawowych powo\u0142ano Harcersk\u0105 S\u0142u\u017cb\u0119 Polsce Socjalistycznej. <\/p>\n W latach 70-tych ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 pracy specjalno\u015bciowej uda\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 jedynie w dru\u017cynach wodnych, gdzie zachowano tradycyjne mundury, obrz\u0119dy, formy pracy. Sk\u0105din\u0105d, by\u0142 to prawdziwy boom na \u017ceglarstwo, jako jedn\u0105 alternatyw\u0119 do pracy w dru\u017cynach HSPS. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 m\u0142odzie\u017cy szkó\u0142 \u015brednich, dzia\u0142aj\u0105c na co dzie\u0144 w dru\u017cynach Harcerskiej S\u0142u\u017cby Polsce Socjalistycznej, intensywnie rozwija\u0142a kultur\u0119 \u017cywego s\u0142owa, bior\u0105c udzia\u0142 w dyskusjach, wyk\u0142adach i odczytach. Natomiast realizacji pozosta\u0142ych zainteresowa\u0144 nadano now\u0105 form\u0119 organizacyjn\u0105 – harcerskie kluby specjalno\u015bciowe. Od lat 80-tych, po likwidacji HSPS, obie formy organizacyjne – dru\u017cyny i kluby specjalno\u015bciowe – rozwijaj\u0105 si\u0119 równolegle, wychodz\u0105c naprzeciw nowym oczekiwaniom m\u0142odzie\u017cy i wyzwaniom wspó\u0142czesnego \u015bwiata. I tak, wtedy powstaje specjalno\u015b\u0107 informatyczno-komputerowa, astronomiczna i ekologiczna. W latach 70-tych i 80-tych organizowano rozmaite konkursy, turnieje, olimpiady i festiwale prezentuj\u0105ce dorobek specjalno\u015bci: Manewry Techniczno-Obronne, Festiwal Kultury M\u0142odzie\u017cy Szkolnej, Olimpiad\u0119 Wiedzy Technicznej, a tak\u017ce Mistrzostwa ZHP w ró\u017cnych dyscyplinach sportowych oraz ogólnopolskie regaty \u017ceglarskie i rajdy turystyczne. W 1983 roku powo\u0142ano kolejny o\u015brodek – CO\u0141 dzia\u0142aj\u0105cy pó\u017aniej, jako CORT do 2001 r. Ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 tych prac przerywaj\u0105 zmiany ustrojowe i rok 1989.<\/p>\n Pocz\u0105tek lat 90-tych, nowa rzeczywisto\u015b\u0107 gospodarcza powoduje, \u017ce wielu naszych instruktorów odchodzi – ma mniej czasu na prac\u0119 w ZHP, otwieraj\u0105 w\u0142asn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. „Ciekawe sp\u0119dzanie wolnego czasu” staje si\u0119 towarem. Rozwijaj\u0105 si\u0119 firmy \u015bwiadcz\u0105ce us\u0142ugi sportowe i rekreacyjne, cz\u0119sto prowadzone przez i zatrudniaj\u0105ce naszych by\u0142ych wychowanków. Natomiast m\u0142odzi ludzie zyskuj\u0105 sposobno\u015b\u0107 prze\u017cycia rozmaitych przygód, niemal\u017ce natychmiast, bez konieczno\u015bci formalnego udzia\u0142u w \u017cadnej organizacji. Dodatkowo zmiany w sposobie finansowania ze \u015brodków bud\u017cetowych spowodowa\u0142y utrudnienia w pracy \u015brodowisk specjalno\u015bciowych, dochodzi\u0142o do zaniedbywania sprz\u0119tu, braku remontów. W wielu \u015brodowiskach konserwacja i eksploatacja wyposa\u017cenia specjalno\u015bciowego sta\u0142a si\u0119 ogniskiem zapalnym wielu sporów. Z drugiej strony pojawiaj\u0105 si\u0119 firmy wynajmuj\u0105ce i produkuj\u0105ce sprz\u0119t specjalistyczny, dzi\u0119ki którym wiele dru\u017cyn mo\u017ce spróbowa\u0107 wcze\u015bniej niedost\u0119pnych aktywno\u015bci. Cz\u0119sto jednorazowe w po\u017cyczanie sprz\u0119tu okazuje si\u0119 ta\u0144sze ni\u017c zakup i pó\u017aniejsze go utrzymywanie.<\/p>\n W latach 90-tych Wydzia\u0142 Harcerstwa Starszego i Specjalno\u015bci GK ZHP stara\u0142 si\u0119 powróci\u0107 do idei zespolenia programu specjalno\u015bciowego z ruchem starszoharcerskim, traktuj\u0105c specjalizacj\u0119 jako element wyczynu dla najstarszego pinu wiekowego. Ide\u0119 MT-O kontynuowa Na pocz\u0105tku XXI wieku zachodz\u0105ce zmiany w prawie spowodowa\u0142y zaostrzenie przepisów zwi\u0105zanych z kultur\u0105 fizyczn\u0105 – rekreacj\u0105 ruchow\u0105 i sportem oraz turystyk\u0105 i przewodnictwem. Ostre pa\u0144stwowe regulacje zamykaj\u0105 dru\u017cynowych i instruktorów w harcówce, tym samym skazuj\u0105c harcerzy na gry i zabawy \u015bwietlicowe. Chwilowe spowolnienie w gospodarce uci\u0119\u0142o sponsoring prywatny, który w latach 90-tych do\u015b\u0107 hojnie kierowa\u0142 si\u0119 jedynie wzgl\u0119dami emocjonalnymi, a nie jak dzi\u015b marketingow\u0105 kalkulacj\u0105. Z drugiej strony wej\u015bcie Polski do Unii otworzy\u0142o nowe mo\u017cliwo\u015bci finansowania ze \u015brodków publicznych, jednocze\u015bnie wyznaczaj\u0105c nowe standardy ich przyznawania i rozliczania – wymagaj\u0105ce dzia\u0142ania zamkni\u0119tymi, konkretnymi projektami.<\/p>\n Naturalnym jest, \u017ce zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 pytania o rol\u0119 specjalno\u015bci w ZHP. Na nowo na stan specjalno\u015bci próbowano spojrze\u0107 ju\u017c na konferencji kadry starszoharcerskiej w Katowicach w 2001 roku. W tamtym czasie podj\u0119to decyzj\u0119 o wy\u0142\u0105czeniu specjalno\u015bci z Wydzia\u0142u Harcerstwa Starszego do osobnego Wydzia\u0142u Specjalno\u015bci GK ZHP. Mniej wi\u0119cej w tym samym czasie próbowano w\u0142\u0105czy\u0107 \u017ceglarstwo do Wydzia\u0142u Specjalno\u015bci (do 2003 dru\u017cyny wodne i \u017ceglarskie mia\u0142y kierownictwo dzia\u0142aj\u0105ce na prawach wydzia\u0142u). Tymi gestami na powrót ujednolicono i rozszerzono ofert\u0119 specjalno\u015bciow\u0105 dla dru\u017cyn harcerskich – wskazuj\u0105c potrzeb\u0119 popularyzacji specjalno\u015bci w\u015bród m\u0142odszych, a zw\u0142aszcza gimnazjalistów. Nied\u0142ugo potem – w grudniu 2004 – wprowadzono jednolite zasady pracy harcerskich specjalno\u015bci i rozpocz\u0119to prace nad kryteriami dru\u017cyn i klubów poszczególnych specjalno\u015bci, nie wszystkie s\u0105 do dzi\u015b uko\u0144czone.<\/p>\n Problemy<\/strong><\/p>\n Poczucie, \u017ce specjalno\u015bci s\u0105 w trakcie zmiany, trwa\u0142o i trwa nadal. Jak bumerang powraca pytanie sprzed 80 lat o potrzeb\u0119 i zakres wyszkolenia wojskowego realizowanego w harcerstwie. Okazuje si\u0119, \u017ce niektóre specjalno\u015bci s\u0105 realizowane nie tylko w dru\u017cynach specjalno\u015bciowych (turystyka, \u017ceglarstwo, ratownictwo). Coraz cz\u0119\u015bciej harcerze wybieraj\u0105 konkurencyjne organizacje, kieruj\u0105ce swoj\u0105 ofert\u0119 do m\u0142odych ludzi. Pojawiaj\u0105 si\u0119 pytania o bezpiecze\u0144stwo uprawiania specjalno\u015bci, o szkolenie kadr specjalno\u015bciowych, o ewentualn\u0105 rol\u0119 o\u015brodków zapewniaj\u0105cych kadr\u0119 i baz\u0119.<\/p>\n Obecnie ZHP nie jest ju\u017c jedynym miejscem, gdzie mo\u017cna rozwija\u0107 swoje zainteresowania. Co wi\u0119cej, w\u015bród m\u0142odych ludzi wida\u0107 mod\u0119 na posiadanie wielu, ró\u017cnorakich zainteresowa\u0144 lub przynajmniej próbowanie wielu z nich. To wp\u0142ywa na prac\u0119 dru\u017cyn w\u0119drowniczych, z których niespe\u0142na 24% spisa\u0142o si\u0119 w 2007 roku jako specjalno\u015bciowe. Niestety, nie posiadamy danych, ile dru\u017cyn w\u0119drowniczych zrealizowa\u0142o cho\u0107 jeden projekt specjalno\u015bciowy. Poprzednia GK ZHP, opracowuj\u0105c plany operacyjne do Strategii ZHP w miernikach realizacji (je\u015bli chodzi o specjalno\u015bci i w\u0119drowników), zapisa\u0142a – „W 2009 roku mamy 60% jednostek w\u0119drowniczych pracuj\u0105cych ze specjalno\u015bci\u0105 \/ specjalno\u015bciami”.<\/p>\n Konferencja<\/strong><\/p>\n Maj\u0105c na uwadze znaczenie rozwoju zainteresowa\u0144 w harcerstwie i wci\u0105\u017c nieuregulowan\u0105 sytuacj\u0119 specjalno\u015bci Zjazd Programowy ZHP, w 2007 roku, zobowi\u0105za\u0142 G\u0142ówn\u0105 Kwater\u0119 do przeprowadzenia ogólnopolskiej dyskusji dotycz\u0105cej roli specjalno\u015bci w wychowaniu harcerskim. <\/p>\n Cz\u0119\u015bci\u0105 tej dyskusji b\u0119dzie organizowana przez G\u0142ówn\u0105 Kwater\u0119 ZHP Konferencja „PO CO SPECJALNO\u015a\u0106? – rola specjalno\u015bci harcerskich w ZHP”, która odb\u0119dzie si\u0119 w dniach 7 i 8 czerwca 2008 w Józefowie pod Warszaw\u0105, na któr\u0105 Was serdecznie zapraszamy ju\u017c teraz.<\/p>\n
Specjalno\u015bci swój pocz\u0105tek \u0142\u0105cz\u0105 ju\u017c z powstaniem pierwszych dru\u017cyn skautowych i harcerskich – jeszcze pod zaborami. Pierwszymi specjalno\u015bciami by\u0142o wyszkolenie wojskowe oraz rozmaite rzemios\u0142a skautowe przygotowuj\u0105ce m\u0142odych Polaków do przysz\u0142ej pracy zawodowej. A od 1914 roku regularnie funkcjonuje poczta skautowa. M\u0142odzi, poza kontrol\u0105 zaborców, obs\u0142uguj\u0105 polsk\u0105 korespondencj\u0119. Pocz\u0105tkowo harcerstwo w ogóle jest adresowane do starszej m\u0142odzie\u017cy. Walka o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 (1918), a pó\u017aniej wojna bolszewicka (1920) – wtedy po raz pierwszy historia zabiera najstarszych z harcerstwa do walki. <\/p>\n
\nno pod postaci\u0105 Ogólnopolskich Gier Specjalno\u015bciowych, a prawie ka\u017cda specjalno\u015b\u0107 mia\u0142a swoje przedstawicielstwo w G\u0142ównej Kwaterze w postaci inspektoratu danej specjalno\u015bci. Jedne z nich pracowa\u0142y lepiej, inne przechodzi\u0142y kryzys, ale trzeba powiedzie\u0107, \u017ce w tamtym czasie dzia\u0142a\u0142y wszystkie. I prawie wszystkie inspektoraty specjalno\u015bciowe GK ZHP by\u0142y zaanga\u017cowane w PZHS w Str\u0105cznie, Ma\u0142eczu, Perkozie i Je\u017cowie Sudeckim oraz w organizacj\u0119 Zlotów w Zegrzu i Gnie\u017anie. Od 1993 do 2005 roku dzia\u0142a\u0142 COL, w 1994 roku powsta\u0142a HSR. Powód\u017a stulecia w 1997 roku by\u0142a sprawdzianem przygotowania specjalno\u015bciowego. Harcerze pomagali w ewakuacji ludno\u015bci, dostarczali powodzianom wod\u0119, \u017cywno\u015b\u0107, leki i \u015brodki czysto\u015bci. Prowadzili \u0142\u0105czno\u015b\u0107 radiow\u0105, opiekowali si\u0119 dzie\u0107mi, pomagali chorym i starszym. Wzmacniali wa\u0142y przeciwpowodziowe, udzielali informacji na drogach dojazdowych oraz dostarczali przesy\u0142ki i poczt\u0119.<\/p>\n