Te s\u0142owa oznaczaj\u0105 tyle co "fajny". Znasz jeszcze jakie\u015b inne zamienniki? Mo\u017cesz sypa\u0107 przyk\u0142adami z r\u0119kawa? A mo\u017ce poprawiasz ka\u017cdego znajomego, który mówi "wzie\u0142em" zamiast "wzi\u0105\u0142em" i w ka\u017cdym zdaniu widzisz b\u0142\u0105d interpunkcyjny? Je\u015bli jeste\u015b reprezentantem której\u015b z tej postaw – ten tekst kieruj\u0119 w szczególno\u015bci do Ciebie.
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Czy poprawno\u015b\u0107 j\u0119zykowa mo\u017ce by\u0107 przejawem patriotyzmu? Zagl\u0105daj\u0105c w karty naszej historii zapewne zdecydujemy, \u017ce tak. W czasach, gdy pa\u0144stwo polskie nie istnia\u0142o na mapie mówiono, \u017ce póki istnieje j\u0119zyk polski, istnieje równie\u017c i Polska. W renesansie budowano nasz\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 poprzez twórczo\u015b\u0107 w j\u0119zyku polskim, wszak Polacy nie g\u0119si i swój j\u0119zyk maj\u0105<\/em>. Przyk\u0142ady mo\u017cna mno\u017cy\u0107. A jak jest teraz?<\/p>\n „\u0141a\u0142, ale d\u017cezi! To si ju 2moro\u0142, ok?”<\/strong><\/p>\n O to, jak rozbudowan\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 j\u0119zykow\u0105 ma polska m\u0142odzie\u017c zapyta\u0142am dr. Piotra Müldnera-Nieckowskiego z Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie: Zanika czytelnictwo. Ksi\u0105\u017cki, które w m\u0142odo\u015bci powinny stanowi\u0107 \u017aród\u0142o dobrego i bogatego s\u0142ownictwa, gramatyki i stylu, przesta\u0142y odgrywa\u0107 pierwszorz\u0119dn\u0105 rol\u0119. Obecne w\u0142adze o\u015bwiatowe wr\u0119cz usuwaj\u0105 dobr\u0105 literatur\u0119, zast\u0119puj\u0105c powie\u015bci fragmentami, a \u015bwiatowej klasy autorów- pisarzami przeci\u0119tnymi. Literatur\u0119 wypieraj\u0105 gry komputerowe, telewizja, filmy i \u017ale redagowane, ubogie j\u0119zykowo czasopisma. Internet, \u017aród\u0142o wydawa\u0142oby si\u0119 \u015bwietne, bo o nieograniczonym zasi\u0119gu i ogromnej zawarto\u015bci, jest jednak odbierany wybiórczo. W Internecie znajduje si\u0119 olbrzymia ilo\u015b\u0107 plew, które trudno oddzieli\u0107 od ziarna, i m\u0142ody u\u017cytkownik nie jest w stanie si\u0119 zorientowa\u0107, co ma warto\u015b\u0107 dla jego w\u0142asnego j\u0119zyka, a co nie. Ten stan rzeczy pog\u0142\u0119bia sk\u0142onno\u015b\u0107 dziennikarzy do schlebiania niezbyt wysublimowanym gustom ogó\u0142u i u\u017cywania j\u0119zyka w\u0142a\u015bnie potocznego a nawet wulgarnego. To wszystko dociera do m\u0142odzie\u017cy, która co innego s\u0142yszy w szkole, a co innego w \u017cyciu pozaszkolnym. Poniewa\u017c nierzadko traktuje ona szko\u0142\u0119 jako przymus i z\u0142o konieczne, ch\u0119tniej dostosowuje si\u0119 do wzorców zewn\u0119trznych.<\/em> Ta opinia jest ma\u0142o optymistyczna. Czy to oznacza, \u017ce nied\u0142ugo nasz j\u0119zyk stanie si\u0119 wybuchow\u0105 mieszank\u0105 wyrazów obcych, poprzetykan\u0105 gdzieniegdzie niepoprawnie zbudowanymi polskimi zdaniami? Na szcz\u0119\u015bcie dr Müldner-Nieckowski dodaje: Nie nale\u017cy jednak zapomina\u0107, \u017ce w Polsce pot\u0119\u017cnieje kultura poetycka, niejako pod bokiem Ministerstwa Kultury, które wydaje si\u0119 tego wa\u017cnego zjawiska nie dostrzega\u0107. Nie widzi si\u0119 przede wszystkim tego, \u017ce polska poezja w ogóle jest znakomita i ma znacz\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w \u015bwiecie. M\u0142odzie\u017c ma sk\u0105d czerpa\u0107 najlepsze wzory. <\/em><\/p>\n <\/p>\n Wyrolowany chemik analizuje symbole<\/strong><\/p>\n Wielu Polaków przyk\u0142ada ogromn\u0105 wag\u0119 do poprawno\u015bci j\u0119zykowej. Niestety, wed\u0142ug tego, co mówi dr Müldner–Nieckowski zdarzaj\u0105 si\u0119 wr\u0119cz fanatycy j\u0119zyka: Niedawno pewna osoba zacz\u0119\u0142a g\u0142o\u015bno protestowa\u0107 przeciwko takim wyrazom jak "weekend", "system", "ewaluacja", które nie maj\u0105 polskich odpowiedników, i proponowa\u0142a zast\u0105pienie w\u0142asnymi wynalazkami typu "sobotnik" lub "niedzielnia", "uk\u0142adownia", "wybadywanie". Zaanga\u017cowa\u0142a w t\u0119 ide\u0119 wielu specjalistów i najwy\u017csze gremia pa\u0144stwowe, ale nie mia\u0142a do zaproponowania niczego sensownego.<\/em> Mimo \u017ce jestem studentk\u0105 filologii polskiej cechuje mnie liberalizm j\u0119zykowy. Uwielbiam zabawy s\u0142owem z pogranicza poprawno\u015bci – \u015bmieszne po\u0142\u0105czenia, dwuznaczno\u015bci, tworzenie neologizmów. Wa\u017cne jest jednak to, by posiada\u0107 cho\u0107 podstawow\u0105 wiedz\u0119 na temat polszczyzny. Fanatycy j\u0119zykowi, analizuj\u0105cy wnikliwie ka\u017cde s\u0142owo powinni wiedzie\u0107, \u017ce 90% naszego j\u0119zyka to wyrazy obcego pochodzenia (tytu\u0142 akapitu sk\u0142ada si\u0119 z wy\u0142\u0105cznie z wyrazów „obcych”!) . Co by si\u0119 sta\u0142o, gdyby\u015bmy ka\u017cde z nich chcieli zast\u0105pi\u0107 polskim odpowiednikiem? W latach 60. próbowano przeprowadzi\u0107 rewolucj\u0119 j\u0119zykow\u0105. Polega\u0142a ona na tym, \u017ceby ograniczy\u0107 tworzenie (a tym samym przejmowanie) nowych s\u0142ów. Powsta\u0142o wiele ciekawych nazw, np. krawat zast\u0105piono „zwisem prostym m\u0119skim”. Wnioski nasuwaj\u0105 si\u0119 same.<\/p>\n „No, teges… to by\u0142o lajtowe, nie?”<\/strong><\/p>\n Z tego, co napisa\u0142am wy\u017cej mo\u017ce wynika\u0107, \u017ce Polacy nie maj\u0105 problemów z j\u0119zykiem polskim. Nic bardziej mylnego. Wystarczy przejrze\u0107 pras\u0119 m\u0142odzie\u017cow\u0105, gdzie a\u017c roi si\u0119 od b\u0142\u0119dów, nie mówi\u0105c ju\u017c o zast\u0119powaniu s\u0142ów emotikonami (wskazuje to na brak umiej\u0119tno\u015bci wyra\u017cania emocji s\u0142owami!). Niewielu wie, \u017ce mówi si\u0119 „dwoje zaj\u0119\u0107”, a nie „dwa zaj\u0119cia”, \u017ce ponaddziesi\u0119cioipó\u0142metrowy piszemy \u0142\u0105cznie, a „dzieci lubi\u0105 misie” to zdanie dwuznaczne bo niewiadomo kto kogo lubi. Trudno si\u0119 jednak dziwi\u0107, nasz j\u0119zyk jest j\u0119zykiem fleksyjnym, w dodatku nies\u0142ychanie plastycznym i obfituj\u0105cym w ró\u017cnorakie mo\u017cliwo\u015bci. Jedno zdanie mo\u017cna powiedzie\u0107 na kilka sposobów, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce ka\u017cde s\u0142owo ma przynajmniej dwa znaczenia. Tak ogromne bogactwo sprzyja wielu nieporozumieniom i trudno\u015bciom j\u0119zykowym. W dodatku wiele osób uwa\u017ca, \u017ce pisarze, poeci czy dziennikarze powinni traktowa\u0107 czytelników jak – u\u017cywaj\u0105c eufemizmu – osoby o ilorazie inteligencji poni\u017cej przeci\u0119tnej. Nie powinni\u015bmy si\u0119 z tym zgadza\u0107. Jak rozwijaliby\u015bmy swoje s\u0142ownictwo gdyby ka\u017cdy tekst by\u0142 napisany j\u0119zykiem adekwatnym do poziomu o\u015bmiolatka? <\/p>\n Ale wró\u0107my do b\u0142\u0119dów – pisa\u0142am, \u017ce przejmowanie niektórych s\u0142ów obcych jest dobre. Niektórych! A co z tymi, które maj\u0105 dobre polskie odpowiedniki? Dr Müldner–Nieckowski komentuje: Sprzeciw budzi u\u017cywanie wyrazów i wyra\u017ce\u0144 obcych, które usuwaj\u0105 ze s\u0142ownika wyrazy polskie. Do takich wyra\u017ce\u0144 nale\u017cy na przyk\u0142ad "póki co", który nie do\u015b\u0107, \u017ce likwiduje obszern\u0105 synonimi\u0119 polsk\u0105 (teraz, dzi\u015b, na razie, tymczasem, w tej chwili, obecnie itp.), to ponadto uniemo\u017cliwia wyra\u017canie istotnych odcieni znaczeniowych, na przyk\u0142ad ró\u017cnic mi\u0119dzy „teraz” a „dzi\u015b", "teraz" a "tymczasem". Je\u015bli w polszczy\u017anie wyst\u0119puj\u0105 wyrazy, które maj\u0105 synonimy, to wprowadzanie dodatkowego synonimu – tym razem obcego – powinno by\u0107 ostro\u017cne i synonim ten powinien by\u0107 stosowany jako ostatnie wyj\u015bcie w zmaganiu si\u0119 z redundancj\u0105. Je\u015bli si\u0119 oka\u017ce, \u017ce istnieje odpowiedni wyraz polski, ale bez synonimu, to by\u0107 mo\u017ce warto zaadaptowa\u0107 wyraz obcy. Je\u017celi jednak istniej\u0105cy wyraz polski ma ju\u017c wyrazy pokrewne, to taki wyraz obcy nale\u017ca\u0142oby traktowa\u0107 jako "podejrzany" i najprawdopodobniej w polszczy\u017anie zb\u0119dny. „Aby j\u0119zyk gi\u0119tki powiedzia\u0142 wszystko, co pomy\u015bli g\u0142owa”<\/strong><\/p>\n Pami\u0119tajmy o naszym j\u0119zyku. Troszczmy si\u0119 o niego i u\u017cywajmy go poprawnie – bez przesadnego fanatyzmu, ale te\u017c bez nadmiernej swobody. Nie chodzi tylko o krzewienie postawy patriotycznej ale o sposób my\u015blenia i patrzenia na \u015bwiat. Warto zapami\u0119ta\u0107 sobie s\u0142owa wybitnego filozofa-j\u0119zykoznawcy, Ludwika Wittgensteina: Granice mojego j\u0119zyka s\u0105 granicami mojego \u015bwiata. <\/em><\/p>\n <\/p>\n Dr Piotr Müldner-Nieckowski – lekarz, pisarz, j\u0119zykoznawca, wydawca, by\u0142y harcerz. Za\u0142o\u017cyciel i kierownik Podyplomowego Studium Edytorstwa <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Te s\u0142owa oznaczaj\u0105 tyle co "fajny". Znasz jeszcze jakie\u015b inne zamienniki? Mo\u017cesz sypa\u0107 przyk\u0142adami z r\u0119kawa? A mo\u017ce poprawiasz ka\u017cdego znajomego, który mówi "wzie\u0142em" zamiast "wzi\u0105\u0142em" i w ka\u017cdym zdaniu widzisz b\u0142\u0105d interpunkcyjny? Je\u015bli jeste\u015b reprezentantem której\u015b z tej postaw – ten tekst kieruj\u0119 w szczególno\u015bci do Ciebie.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-18776","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18776","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18776"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18776\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
<\/em> <\/p>\n
\n Wspó\u0142czesnego UKSW, kierownik Zak\u0142adu Edytorstwa i Krytyki Tekstu w Instytucie Filologii Polskiej UKSW.<\/p>\n\n\n
\n <\/td>\n phm. Agata Lu\u015btyk<\/strong> – instruktorka Kozienickiego Zwi\u0105zku Dru\u017cyn, by\u0142a dru\u017cynowa 226 KDW "Abisal". Mazowiecka korespondentka serwisu regiony.zhp.pl, cz\u0142onkini referatu w\u0119drowniczego Chor\u0105gwi Mazowieckiej ZHP. Studentka filologii polskiej na UKSW. <\/td>\n <\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n