Je\u015b\u0107 mo\u017cna wszystko, ale niektóre potrawy tylko raz w \u017cyciu – dlatego warto przyjrze\u0107 im si\u0119 bli\u017cej! <\/p>\n
<\/p>\n
Ludzie dziel\u0105 \u015bwiat na rzeczy dobre i z\u0142e, znane i nieznane – jak ma\u0142e dzieci, które ot tak postanawiaj\u0105 nie je\u015b\u0107 pewnych potraw. Lecz kiedy zaczyna nam burcze\u0107 w brzuchu z powodu kilkudniowego g\u0142odu, sk\u0142aniamy si\u0119 do jedzenia tych potraw, których wspomnienie wcze\u015bniej nas obrzydza\u0142o… <\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Zacznijmy od pocz\u0105tku <\/p>\n
Ju\u017c w czasach paleolitu, gdy brakowa\u0142o po\u017cywienia, dieta ludzi opiera\u0142a si\u0119 g\u0142ównie na korzeniach ro\u015blin. Do najbardziej popularnych ro\u015blin konsumowanych przez ówczesne plemiona, których obecno\u015b\u0107 uda\u0142o si\u0119 zarejestrowa\u0107 na stanowisku archeologicznym we wsi Ca\u0142owanie, nale\u017c\u0105:<\/p>\n
* rdest – przyrz\u0105dzano go przez gotowanie (zawiera wiele potasu, magnezu oraz fosforu),
* szczaw – bardzo bogaty w witamin\u0119 C,
* bulwy strza\u0142ki wodnej – wk\u0142adano je do ognia, a nast\u0119pnie konsumowano (podobnie do ziemniaków),
* turzyca – o s\u0142odkiej i soczystej \u0142odydze – której u\u017cywano tak\u017ce do rozpalania ognia.<\/p>\n
<\/p>\n
Dodatkowo zbierano ró\u017cnego rodzaju owoce i nasiona. Do najbardziej charakterystycznych nale\u017c\u0105: poziomki, truskawki i jagody, dere\u0144 o owocach bogatych w oleje ro\u015blinne oraz solanka kolczysta (jadalne cz\u0119\u015bci bogate by\u0142y w witaminy A i C, nasiona natomiast zawiera\u0142y wiele protein). <\/p>\n
Na mezolitycznym stanowisku w Staosnaig w Szkocji znalezisko skupisko przepalonych orzechów laskowych oraz szcz\u0105tki li\u015bci babki lancetowatej i alg, których u\u017cywanych tak\u017ce leczniczo. Ok\u0142ady z li\u015bci babki pomagaj\u0105 na przyk\u0142ad w gojeniu ran i odcisków.
<\/p>\n
Przenie\u015bmy si\u0119 chronologicznie ciut bli\u017cej naszej epoki <\/p>\n
W kuchni ch\u0142opskiej i dworskiej u\u017cywano m.in. bluszczyku kurdybanka, który nie tylko skutecznie dzia\u0142a przy biegunkach, lecz tak\u017ce poprawia apetyt! A oto przepis na omlet wiejski z bluszczykiem: 100 g boczku podsma\u017cy\u0107 na patelni, doda\u0107 cztery ugotowane i pokrojone ziemniaki i jedn\u0105 pokrojon\u0105 cebul\u0119. Do czterech rozm\u0105canych jajek doda\u0107 gar\u015b\u0107 oczyszczonego i posiekanego bluszczyku, przyprawi\u0107 sol\u0105 i pieprzem. Mas\u0119 wla\u0107 na patelni\u0119 – na ziemniaki, cebul\u0119 i boczek. Omlet sma\u017cy\u0107 z jednej strony. Gotowe! <\/p>\n
Kolejnym wartym uwagi zio\u0142em jest mniszek lekarski – mlecz zawieraj\u0105cy witaminy A i C oraz z grupy B. Ma on dzia\u0142anie moczop\u0119dne i wspomaga trawienie. M\u0142ode li\u015bcie mleczu stosuje si\u0119 do sa\u0142atek, z kwiatów za\u015b mo\u017cna przyrz\u0105dzi\u0107 miód: 250 g umytych g\u0142ówek kwiatów mlecza sparzy\u0107 w 1 ½ l wody i pozostawi\u0107 pod przykryciem do kolejnego dnia. Nast\u0119pnie odcedzi\u0107 przez p\u0142ótno i odcisn\u0105\u0107. Do p\u0142ynu doda\u0107 sok z jednej pomara\u0144czy i jednej cytryny oraz 1 ½ kg cukru i gotowa\u0107, a\u017c ca\u0142o\u015b\u0107 zg\u0119stnieje. P\u0142ynny miód wla\u0107 do s\u0142oiczków, zakr\u0119ci\u0107 wieczka i schowa\u0107 w ch\u0142odne i ciemne miejsce. W razie przezi\u0119bienia dodawa\u0107 do herbaty z lipy lub mi\u0119ty. <\/p>\n
Wszyscy pami\u0119tamy z ksi\u0105\u017cki „Kamienie na szaniec” jak Rudy (Jan Bytnar), b\u0119d\u0105c na obozie, ugotowa\u0142 zup\u0119 z pokrzyw (które zawieraj\u0105 du\u017co \u017celaza oraz witaminy A i C!). Przepis do wykorzystania w terenie: drobno posiekan\u0105 cebul\u0119 zeszkli\u0107 na ma\u015ble. Dola\u0107 ½ l wody oraz doda\u0107 dwa kubki op\u0142ukanych i posiekanych m\u0142odych pokrzyw i gotowa\u0107 przez 10 minut. Przyprawi\u0107 sol\u0105, pieprzem oraz zag\u0119\u015bci\u0107, mieszaj\u0105c z jajkiem lub topionym serkiem. Podawa\u0107 z kawa\u0142kami podp\u0142omyka (m\u0105ka, odrobina wody i troszk\u0119 soli, najlepiej smakuj\u0105 pieczone na p\u0142askim kamieniu). \u017bycz\u0119 smacznego! <\/p>\n
Nie samym zielskiem cz\u0142owiek \u017cyje <\/p>\n
Gdyby nie spo\u017cywane bia\u0142ko zwierz\u0119ce, nie byliby\u015bmy lud\u017ami… Pierwsze hominidy by\u0142y padlino\u017cerne, a dzi\u0119ki opracowaniu technik \u0142owieckich i wytworzeniu narz\u0119dzi zacz\u0119\u0142y polowa\u0107 na zwierz\u0119ta. Lecz m.in. na skutek zmian klimatycznych i wybiciu wi\u0119kszych gatunków zwierz\u0105t zacz\u0119\u0142y poszukiwa\u0107 alternatywnego po\u017cywienia – bezkr\u0119gowców. <\/p>\n
Muszle mi\u0119czaków by\u0142y wykorzystywane do produkcji ozdób, a tak\u017ce jako \u015brodek p\u0142atniczy. Neolityczne \u015bmietniska muszlowe (jamy w ziemi wype\u0142nione muszlami m.in. omu\u0142ków i ma\u0142\u017cy), znajdowane tak\u017ce na terenie Polski, po\u015bwiadczaj\u0105 o tym, \u017ce mi\u0119czaki wchodzi\u0142y w sk\u0142ad diety naszych przodków. Na terenie Azji ludzie cz\u0119\u015bciej stawali przed obliczem g\u0142odu ni\u017c w Europie, dlatego tam jada si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 królestwa zwierz\u0105t.<\/p>\n
\u0141ukasz \u0141uczaj, doktor biologii, opisuje w ksi\u0105\u017cce pt. „Podr\u0119cznik robako\u017cercy, czyli jadalne bezkr\u0119gowce \u015arodkowej Europy” kilka sposobów na to, jak upolowa\u0107 i przyrz\u0105dzi\u0107 wysokobia\u0142kowe potrawy. Przytocz\u0119 tu kilka z nich. <\/p>\n
G\u0142ównym problemem zwi\u0105zanym z warto\u015bci\u0105 od\u017cywcz\u0105 bezkr\u0119gowców jest ich wielko\u015b\u0107. W tropikach s\u0105 one kilka razy wi\u0119ksze i ci\u0119\u017csze ni\u017c u nas, co sprawia, \u017ce w\u0142a\u015bnie tam s\u0105 bardziej rozpowszechnionym sk\u0142adnikiem diety. Najcz\u0119\u015bciej zjadane s\u0105 bia\u0142e larwy i poczwarki owadów, które zawieraj\u0105 du\u017co bia\u0142ka i t\u0142uszczu. Mog\u0105 by\u0107 one sma\u017cone na oleju jak skwareczki. „Larwy os s\u0105 bardzo delikatne w smaku. Do gniazda os najlepiej podej\u015b\u0107 w nocy, a ospa\u0142e, doros\u0142e owady zneutralizowa\u0107 zwyk\u0142ym spryskiwaczem z wod\u0105. Gniazdo wrzucamy do wora, a potem zamra\u017camy w lodówce”. Jada si\u0119 te\u017c doros\u0142e osy – cesarz japo\u0144ski spo\u017cywa\u0142 je z ry\u017cem! <\/p>\n
Doros\u0142e owady zwieraj\u0105 du\u017co chityny, która podczas konsumpcji „po prostu przelatuje przez nasz uk\u0142ad trawienny, ale niektóre cz\u0119\u015bci owadów, jak np. nogi koników polnych, mog\u0105 by\u0107 ostre. Dlatego lepiej je upra\u017cy\u0107, \u017ceby sta\u0142y si\u0119 kruche – dzi\u0119ki temu zyskuj\u0105 pikantny posmak, jakby by\u0142y solone i doprawione olejem”. Co jeszcze nadaje si\u0119 do spo\u017cycia?<\/p>\n
„Mrówki mo\u017cna je\u015b\u0107 \u017cywe, mo\u017cna usma\u017cy\u0107. Zna\u0142em cz\u0142owieka, który robi\u0142 sobie z mrówek nalewk\u0119 i stosowa\u0142 j\u0105 jako lekarstwo. Indianie ameryka\u0144scy, m.in. Szoszoni, którzy rozgrzebuj\u0105c mrowiska, uzupe\u0142niali zim\u0105 nimi swoj\u0105 diet\u0119, robili np. puddingi mrówkowe”. <\/p>\n
„Chi\u0144czycy jedz\u0105 pijawki w cukrze, ja usma\u017cy\u0142em na oliwie. By\u0142y smaczne, lepsze od nicieni i d\u017cd\u017cownic. Smakowa\u0142y jak co\u015b po\u015bredniego mi\u0119dzy lepszej jako\u015bci \u017có\u0142tym serem a parówk\u0105. W Europie pijawkami zajadali si\u0119 Cyganie”. <\/p>\n
Wszystko to pi\u0119knie wygl\u0105da i czasem \u0142atwo jest to z\u0142apa\u0107, jednak trzeba uwa\u017ca\u0107, co chce si\u0119 zje\u015b\u0107 – poniewa\u017c czasem mo\u017cna odczu\u0107 nieprzyjemne tego skutki. „Markiz de Sade trafi\u0142 do wi\u0119zienia, bo dwie prostytutki, które pocz\u0119stowa\u0142 hiszpa\u0144sk\u0105 much\u0105, zmar\u0142y. Przedawkowa\u0142. Wiele g\u0105sienic motyli i ciem jest truj\u0105cych, bo cz\u0119sto specjalizuj\u0105 si\u0119 w jedzeniu jednego gatunku ro\u015bliny. Prusaki maj\u0105 w pokrywach skrzyde\u0142 substancje szkodliwe, ale mo\u017cna je zneutralizowa\u0107 poprzez moczenie w wodzie z cytryn\u0105”. <\/p>\n
Wi\u0119cej ciekawych porad doktora \u0141uczaja na przyrz\u0105dzanie owadów i dzikich ro\u015blin mo\u017cna znale\u017a\u0107 w jego ksi\u0105\u017ckach oraz na stronie www.luczaj.com. Zajmuje si\u0119 on równie\u017c organizacj\u0105 warsztatów survivalowych. Mo\u017cna na nich pozna\u0107 otaczaj\u0105c\u0105 nas przyrod\u0119 (tak\u017ce od strony patelni), budowa\u0107 sza\u0142asy (a na czas warsztatów w nich zamieszkiwa\u0107) lub wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w zaj\u0119ciach z wikliniarstwa.
<\/p>\n
| <\/td>\n | sam. Ma\u0142gorzata Kufel<\/strong> – Studencki Kr\u0105g Instruktorski im. Tony’ego Halika przy Uniwersytecie Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu. Studentka archeologii, interesuje si\u0119 kultur\u0105 celtyck\u0105 i turystyk\u0105 górsk\u0105.<\/td>\n| <\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" | Je\u015b\u0107 mo\u017cna wszystko, ale niektóre potrawy tylko raz w \u017cyciu – dlatego warto przyjrze\u0107 im si\u0119 bli\u017cej! Ludzie dziel\u0105 \u015bwiat na rzeczy dobre i z\u0142e, znane i nieznane – jak ma\u0142e dzieci, które ot tak postanawiaj\u0105 nie je\u015b\u0107 pewnych potraw. Lecz kiedy zaczyna nam burcze\u0107 w brzuchu z powodu kilkudniowego g\u0142odu, sk\u0142aniamy si\u0119 do […]<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-18960","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18960"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18960\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} |