W swojej najnowszej powie\u015bci Andrzej Stasiuk tworzy \u015bwiat, o jakim pewnie zawsze marzy\u0142 – to \u015bwiat, w którym ludzi przyt\u0142acza sama my\u015bl o melancholii krajobrazu. I krajobraz, w którym powietrze, woda i ziemia maj\u0105 ten sam kolor.
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Od samego pocz\u0105tku mia\u0142em z t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 kilka problemów. Pierwszy by\u0142 taki, \u017ce proza fabularna nie jest moim ulubionym gatunkiem literackim. O wiele bardziej trafia do mnie literatura faktu czy esej podró\u017cniczy – co\u015b, w czym akurat Andrzej Stasiuk osi\u0105gn\u0105\u0142 poziom absolutnie mistrzowski. W „Jad\u0105c do Babadag”, „Fado”, „Dojczland” czy „Dukli” pisa\u0142 o \u015bwiecie tak, jak ja cz\u0119sto go widz\u0119. Tyle \u017ce w odró\u017cnieniu ode mnie ten pisarz zawsze znajdowa\u0142 najlepsze s\u0142owa, by nazwa\u0107 to, co widzi. Oczywi\u015bcie czyta\u0142em powie\u015bci i dramaty Andrzeja Stasiuka, jednak nie trafia\u0142y one do mnie tak, jak jego impresje z podró\u017cy. Drugi mój problem by\u0142 taki, \u017ce w\u0142a\u015bnie takich impresji si\u0119 spodziewa\u0142em. Niebezpodstawnie! W grudniu ubieg\u0142ego roku w „Tygodniku Powszechnym” ukaza\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 obszerny zapis z jego podró\u017cy na wschód. Z rado\u015bci\u0105 czyta\u0142em: <\/p>\n
<\/p>\n
No wi\u0119c st\u0105d przyje\u017cd\u017ca\u0142y te poci\u0105gi na Wschodni w latach 70. Pokonywa\u0142y osiem tysi\u0119cy kilometrów i stawa\u0142y noc\u0105 na Wschodnim, by no w\u0142a\u015bnie co? Przywie\u017a\u0107 trzech facetów w papachach, \u017ceby sobie nakupili tych kryszta\u0142ów w sklepie obok wiaduktu? Za droga impreza, mimo wszystko za droga. Nikt nie czeka\u0142, nikt nie wsiada\u0142. No wi\u0119c pewnie na pokuszenie by\u0142y te wagony wysy\u0142ane. \u017bebym zat\u0119skni\u0142, \u017cebym poczu\u0142 zapach tej przestrzeni, do której dusze i serca mieszka\u0144ców, po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce, kraików na zachód od Bugu mia\u0142y si\u0119 wyrywa\u0107 niczym lemingi w odm\u0119ty. <\/p>\n Tak, wed\u0142ug wszelkich moich urojonych za\u0142o\u017ce\u0144, Stasiuk nast\u0119pn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 mia\u0142 napisa\u0107 o wschodzie. Gdy wi\u0119c ukaza\u0142 si\u0119 „Taksim”, powie\u015b\u0107 o ludziach \u017cyj\u0105cych na po\u0142udniowym wschodzie, poczu\u0142em si\u0119 nieco rozczarowany.<\/p>\n Trzeci mój problem z „Taksimem” polega\u0142 na tym, co przeczyta\u0142em w wywiadach, jakich Stasiuk udzieli\u0142 na okoliczno\u015b\u0107 ukazania si\u0119 tej ksi\u0105\u017cki. Pierwszy by\u0142 w Lampie i – nie bójmy si\u0119 tego powiedzie\u0107 – pisarz nie mówi tam zbyt m\u0105drze. Pewnie w znacznej mierze dlatego, \u017ce dziennikarz ca\u0142kiem niem\u0105drze, bez \u0142adu i sk\u0142adu zadawa\u0142 pytania. Z tym wywiadem mia\u0142em jeszcze taki k\u0142opot, \u017ce po zapoznaniu si\u0119 z nim zupe\u0142nie straci\u0142em ochot\u0119 na czytanie ksi\u0105\u017cki. Rozmowa jest bowiem wystarczaj\u0105co d\u0142uga (by nie powiedzie\u0107 za d\u0142uga), aby dok\u0142adnie obja\u015bni\u0107 czytelnikom, „co autor mia\u0142 na my\u015bli”. A do tego wszystkiego Stasiuk raz jeszcze kusi tym wschodem: Jednak z t\u0105 Rosj\u0105 masz wi\u0119cej wspólnego (…). Rumunia jest egzotyk\u0105, a Rosja jest swojsko\u015bci\u0105. To jest wstrz\u0105saj\u0105ce, przejecha\u0142e\u015b siedem tysi\u0119cy kilometrów i czujesz si\u0119, kurwa, jak w Siedlcach. Wysiadasz z samolotu w Irkucku i nic nie jest w stanie ci\u0119 zaskoczy\u0107, poniewa\u017c wszystko znasz: architektur\u0119, twarze, gesty. Chocia\u017c na ulicy du\u017co jest Buriatów i Chi\u0144czyków, to w materii cywilizacyjnej – Siedlce, Soko\u0142ów Podlaski. <\/em><\/p>\n <\/p>\n W nast\u0119pnym wywiadach by\u0142o ju\u017c nieco lepiej, ale jak to w tym starym kawale – niesmak pozosta\u0142. Tak wi\u0119c na wskro\u015b rozdarty przyst\u0105pi\u0142em do lektury „Taksimu”. I zakocha\u0142em si\u0119 w tej ksi\u0105\u017cce tak, jak w poprzednich Stasiukowych bajaniach. Je\u015bli kto\u015b liczy na wartk\u0105 akcj\u0119, nieoczekiwane jej zwroty, zaskakuj\u0105ce zako\u0144czenie i wyja\u015bnienie wszystkich zagadek, niech jednak za lektur\u0119 tej ksi\u0105\u017cki si\u0119 nie bierze. Moim skromnym zdaniem autor w ko\u0144cu znalaz\u0142 z\u0142oty \u015brodek mi\u0119dzy swoim podró\u017cniczym esejem a powie\u015bci\u0105. Podró\u017c po Polsce, S\u0142owacji, Rumunii i W\u0119grzech dwóch handlarzy odzie\u017c\u0105 u\u017cywan\u0105 jest tylko pretekstem do przygl\u0105dania si\u0119 \u015bwiatu pogr\u0105\u017conemu w beznadziejnej wr\u0119cz melancholii.<\/p>\n \u017beby jednak zrozumie\u0107 \u015bwiat wykreowany przez Stasiuka, trzeba przeczyta\u0107 wcze\u015bniejsze jego ksi\u0105\u017cki. Bo pisarz stworzy\u0142 swoje w\u0142asne pa\u0144stwo, w którym kiedy\u015b rozpocz\u0119te historie znajduj\u0105 tutaj swój dalszy ci\u0105g b\u0105d\u017a te\u017c pobrzmiewaj\u0105 tylko echem. Sam narrator \u0142udz\u0105co przypomina tego, którego losy \u015bledzi\u0107 mo\u017cna by\u0142o w powie\u015bci „Dziewi\u0119\u0107”. W „Taksim” bohaterowie pij\u0105 wódk\u0119 u Janka Zaltywoja – bohatera „Opowie\u015bci galicyjskich”. W karczmie opowiada si\u0119 o zdarzeniu identycznym z tym, jakie szczegó\u0142owo opisa\u0142 Stasiuk w „Bia\u0142ym Kruku”. Sama praca g\u0142ównych bohaterów przypomina t\u0119, jak\u0105 wykonuje Heniek, bohater jednego z opowiada\u0144 tomiku „Zima”. I jeszcze ta geografia: Medziborie opanowane przez lunapark to przecie\u017c nic innego jak s\u0142owackie Miedzilaborce, rodzinna wie\u015b Andy’ego Warhola, w której rol\u0119 przystanków autobusowych pe\u0142ni\u0105 wielkie puszki zupy Campbell. A opuszczone przej\u015bcie graniczne opanowane przez Cyganów? Czy\u017c nie jest \u0142udz\u0105co podobne do przej\u015bcia w Koniecznej, które po znikni\u0119ciu granic zarasta krzakami? Stasiuk zna te miejsca i cho\u0107 nadaje im swoje nazwy, to stosuje prawdziw\u0105 geografi\u0119. W Medziboriu stacja jest dok\u0142adnie tam, gdzie w Medzilaborcach. A „na wzgórzu po lewej” bieli si\u0119 cerkiew. Jest nawet muzeum, cho\u0107 czytelnik „Taksimu” musi si\u0119 domy\u015bla\u0107, komu jest ono po\u015bwi\u0119cone. Ró\u017cnica polega jednak na tym, \u017ce na kartach tej powie\u015bci Stasiuk rysuje \u015bwiat takim, jakim chcia\u0142by go widzie\u0107 – obecno\u015b\u0107 Cyganów na przej\u015bciu granicznym jest wszak wyrazem jego wieloletniej fascynacji tymi ostatnimi nomadami Europy. Gdy czyta si\u0119 ten fragment, trudno nie ulec prze\u015bwiadczeniu, \u017ce Stasiukowi takie miejsca si\u0119 po prostu marz\u0105. W\u0142a\u015bnie ta gra, któr\u0105 autor wprowadzi\u0142 do „Taksimu”, obok emocjonalnych opisów krajobrazu jest chyba najwi\u0119ksz\u0105 warto\u015bci\u0105 tej ksi\u0105\u017cki. Jest jeszcze gorzki humor, który wyziera niemal z ka\u017cdej strony powie\u015bci.<\/p>\n <\/em><\/p>\n Min\u0119li\u015bmy \u017b\u0142obiska. Na pustym Rynku sta\u0142a wielka terenówka. By\u0142a tak ub\u0142ocona, \u017ce nie mog\u0142em rozpozna\u0107 marki. Wokó\u0142 kr\u0119ci\u0142o si\u0119 dwóch szczeniaków ubranych jak do filmu: zielone drelichy z dziesi\u0105tkami kieszeni, sznurowane glany do pó\u0142 \u0142ydki, lustrzane okulary i kapelusze jak z Wietnamu czy innego Iraku. W ka\u017cdym razie wygl\u0105dali na koneserów weekendowych wra\u017ce\u0144 ekstremalnych. I te\u017c byli uszlajani w tym b\u0142ocie, zadowoleni i tylko brak publiki musia\u0142 im troch\u0119 psu\u0107 humor, bo \u017b\u0142obiska swoim zwyczajem \u0142upa\u0142y zza firanek. Przytruchta\u0142 kundel i naszcza\u0142 im na ko\u0142o. Tyle widzia\u0142em przez dziesi\u0119\u0107 sekund. <\/em><\/p>\n <\/p>\n Ta ksi\u0105\u017cka, podobnie jak kilka poprzednich, jest bardziej impresj\u0105 ni\u017c wyja\u015bnieniem czegokolwiek. Tym razem jednak impresja zosta\u0142a tu wzmocniona fabu\u0142\u0105. A mo<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W swojej najnowszej powie\u015bci Andrzej Stasiuk tworzy \u015bwiat, o jakim pewnie zawsze marzy\u0142 – to \u015bwiat, w którym ludzi przyt\u0142acza sama my\u015bl o melancholii krajobrazu. I krajobraz, w którym powietrze, woda i ziemia maj\u0105 ten sam kolor.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19000","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19000","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19000"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19000\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19000"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19000"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19000"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Tymczasem ja mia\u0142em w domu rusk\u0105 \u0142ódk\u0119 na bateri\u0119. Zrobiona by\u0142a z plastiku i gdy si\u0119 j\u0105 pu\u015bci\u0142o na g\u0142\u0119bsz\u0105 ka\u0142u\u017c\u0119, p\u0142ywa\u0142a w kó\u0142ko. W lewo albo w prawo. Pami\u0119tam j\u0105 dobrze, poniewa\u017c to by\u0142a pierwsza ruska rzecz, jak\u0105 mia\u0142em na w\u0142asno\u015b\u0107. Terkota\u0142a i zatacza\u0142a kó\u0142ka. Dobrze j\u0105 pami\u0119tam. By\u0142a szara i mia\u0142a co\u015b ró\u017cowego jak z mi\u0119sa. Ledwo wydobyte kszta\u0142ty, ledwo uformowane, kad\u0142ub jeszcze jako tako, bo jednak musia\u0142 p\u0142ywa\u0107, ci\u0105\u0107 wod\u0119 i nie wywraca\u0107 si\u0119, ale nadbudówka to ju\u017c by\u0142a in\u017cynieria specjalnej troski. Klocek z ledwo zaznaczonymi kszta\u0142tami nie wiadomo czego. Jakby robili to po ciemku. Mia\u0142o p\u0142ywa\u0107, wi\u0119c p\u0142ywa\u0142o. Reszta nie mia\u0142a znaczenia, by\u0142a niepotrzebna. Ideali\u015bci!<\/em><\/p>\n
<\/p>\n