{"id":19097,"date":"2010-02-06T12:50:18","date_gmt":"2010-02-06T10:50:18","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/vivamus-atque-amemus-zyjmy-i-kochajmy\/"},"modified":"2015-09-03T13:03:26","modified_gmt":"2015-09-03T11:03:26","slug":"vivamus-atque-amemus-zyjmy-i-kochajmy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/vivamus-atque-amemus-zyjmy-i-kochajmy\/","title":{"rendered":"Vivamus atque amemus! (\u017byjmy i kochajmy!)"},"content":{"rendered":"

W okresie gnicia pot\u0119gi rzymskiej republiki coraz wi\u0119ksza grupa m\u0142odych poet\u00f3w rozwija skrzyd\u0142a pod opiek\u0105 wp\u0142ywowych patron\u00f3w. Odrzucaj\u0105c wszelkie skrupu\u0142y i zahamowania, bez zb\u0119dnego patosu pisz\u0105 o mi\u0142o\u015bci, umi\u0142owaniu swobody i spokoju oraz pogardzie dla wojny i polityki.<\/span><\/strong><\/p>\n

Osoby decyduj\u0105ce o losie Rzymu dbaj\u0105 jedynie o w\u0142asne korzy\u015bci. Dow\u00f3dcy niepotrzebnie przelewaj\u0105 krew w zb\u0119dnych potyczkach, senatorzy s\u0105 chciwi i skorumpowani. Wobec takiego stanu rzeczy naturalne s\u0105 zmiany tematyczne w \u0142aci\u0144skiej literaturze. Odrzucony zostaje patetyczny epos opiewaj\u0105cy czyny bohater\u00f3w ojczyzny. G\u00f3r\u0119 bior\u0105 kr\u00f3tkie formy literackie \u2013 wymowne i niezwykle bezpo\u015brednie, niepozbawione oczywistych aluzji politycznych i inwektyw pod adresem rz\u0105dz\u0105cych.<\/p>\n

\u201eO zyskaniu \u0142ask Twoich bynajmniej nie marz\u0119
\nI nie dbam, czy\u015b jest bia\u0142y, czy czarny, Cezarze!\u201d
\n(Catullus XCIII, prze\u0142. A. \u015awiderk\u00f3wna)<\/p>\n

Wz\u00f3r dla tej tw\u00f3rczo\u015bci zaczerpni\u0119to z greckiej literatury okresu hellenistycznego. Pocz\u0105tki daje grupa tzw. neoteryk\u00f3w (nowicjuszy, \u017c\u00f3\u0142todziob\u00f3w \u2013 pogardliwe okre\u015blenie autorstwa Cycerona). Grecki wz\u00f3r ubieraj\u0105 oni w charakterystyczn\u0105 rzymsk\u0105 form\u0119. W\u015br\u00f3d neoteryk\u00f3w najwyra\u017aniej jawi si\u0119 nam poeta Catullus opiewaj\u0105cy sw\u0105 nieodwzajemnion\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do niejakiej Lesbii. To w\u0142a\u015bnie od niego pochodzi wielokrotnie obecny w sztuce p\u00f3\u017aniejszych wiek\u00f3w motyw \u201eod(i) et amo\u201d (\u201ekocham i nienawidz\u0119\u201d).<\/p>\n

\u201eKocham i nienawidz\u0119. Jak\u017ce si\u0119 to dzieje? \u2013
\nSpytasz. Nie wiem, lecz czuje, cierpi\u0119 i szalej\u0119\u201d
\n(Catullus LXXXV, prze\u0142. A. \u015awiderk\u00f3wna)<\/p>\n

Catullus pisze o uczuciach, ale nie hamuje si\u0119 w opisywaniu abs
\nurd\u00f3w w\u0142asnego \u017cycia. Prowokuje i obra\u017ca. Ciska niewybredne inwektywy tak\u017ce pod adresem niewiernych kobiet, snobistycznej arystokracji i chciwych towarzyszy. Nie oszcz\u0119dzi nawet innych tw\u00f3rc\u00f3w poezji, kt\u00f3rym \u2013 w jego ocenie \u2013 nie staje talentu:<\/p>\n

\u201eKutas si\u0119 na Piplej\u0119 pnie z trudem i potem,
\nA Muzy go wid\u0142ami zrzucaj\u0105 z powrotem\u201d
\n(Catullus CV, prze\u0142. A. \u015awiderk\u00f3wna)<\/p>\n

Coraz cz\u0119\u015bciej stosowane jest charakterystyczne metrum: dystych elegijny. Nast\u0119pni poeci doprowadzaj\u0105 je do perfekcji, tworz\u0105c zbiory elegii, jakie na wieki stan\u0105 si\u0119 wzorem dla poezji europejskiej. W\u015br\u00f3d elegik\u00f3w dominuj\u0105 r\u00f3\u017cne postawy wzgl\u0119dem \u017cycia i tw\u00f3rczo\u015bci. Poeta Tibullus, paradoksalnie tworz\u0105cy pod patronatem wybitnego \u017co\u0142nierza Messali, chwali \u017cycie na wsi i g\u0142osi pogard\u0119 dla walki zbrojnej.<\/p>\n

\u201ePop\u0142y\u0144cie beze mnie, Messalo, w m\u00f3rz cisz\u0119…
\nLecz wspomnijcie o mnie, ty i towarzysze!\u201d
\n(Tibullus I 3, prze\u0142. A. \u015awiderk\u00f3wna)<\/p>\n

Za najwybitniejszego elegika tych czas\u00f3w uchodzi Owidiusz. Jego dystych zdaje si\u0119 by\u0107 najbardziej dopracowany. Z pe\u0142n\u0105 swobod\u0105 \u017cartuje on w swoich utworach, \u0142ami\u0105c stereotypy rzymskiej poezji. Oczywi\u015bcie jego utwory (podobnie jak innych elegik\u00f3w) kierowane s\u0105 do wykszta\u0142conego odbiorcy z wy\u017cszych sfer. Prosty mieszczuch nigdy nie pozna literackiego kunsztu, nie pojmie poetyckiej aluzji \u2013 jak cho\u0107by tej w pierwszym utworze z cyklu \u201eAmores\u201d. Owidiusz rozpoczyna utw\u00f3r w spos\u00f3b podobny do pierwszych s\u0142\u00f3w \u201eEneidy\u201d Wergiliusza. Nast\u0119pnie daje jednak do zrozumienia, \u017ce obce jest mu pisanie podnios\u0142ego eposu w charakterystycznym dla tego gatunku heksametrze.<\/p>\n

\u201eWojska, okrutne boje gromkim wierszem wie\u015bci\u0107
\nZamierza\u0142em, stosuj\u0105c rytm pie\u015bni do tre\u015bci.
\nWiersze by\u0142y jednakie, ale psotny ch\u0142opiec
\nKupido z g\u0142o\u015bnym \u015bmiechem urwa\u0142 jedn\u0105 stop\u0119\u201d
\n(Ovidius I 1, prze\u0142. A. \u015awiderk\u00f3wna)<\/p>\n

Rzymska liryka mi\u0142osna odcisn\u0119\u0142a niezwykle powa\u017cne pi\u0119tno na poezji p\u00f3\u017aniejszych epok. Mimo niewybrednej formy czytana by\u0142a w \u015bredniowieczu. W okresie renesansu znalaz\u0142a dziesi\u0105tki wybitnych na\u015bladowc\u00f3w, tak\u017ce w\u015br\u00f3d polskich tw\u00f3rc\u00f3w (m.in. Jan Kochanowski). Niekt\u00f3re motywy obecne s\u0105 w sztuce tak\u017ce dzi\u015b. Czytanie tej niezwyk\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci przybli\u017ca nam obraz \u017cycia wy\u017cszych sfer w rzymskiej republice. Przed oczami jawi\u0105 si\u0119 stosunki spo\u0142eczne w Wiecznym Mie\u015bcie. Poznajemy specyficzne s\u0142ownictwo stosowane w celu wyra\u017cenia czasem do\u015b\u0107 skrajnych uczu\u0107 (i nie chodzi jedynie o s\u0142owa typu \u201ementula\u201d czy \u201emeretrix\u201d, u\u017cywanych dla dobitnego wyra\u017cenia pogardy…).<\/p>\n

Liryka schy\u0142ku republiki i pocz\u0105tk\u00f3w cesarstwa to matka europejskiej poezji mi\u0142osnej. Gdy w licealnej \u0142awce czytamy Petrark\u0119, Kochanowskiego czy Mickiewicza cz\u0119sto zachwyceni kunsztem ich tw\u00f3rczo\u015bci nie zdajemy sobie sprawy, sk\u0105d tak naprawd\u0119 czerpali wzorce. Przy poznawaniu ich tw\u00f3rczo\u015bci gor\u0105co zach\u0119cam do si\u0119gania do \u017ar\u00f3d\u0142a, z kt\u00f3rego ona wyp\u0142ywa.<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W okresie gnicia pot\u0119gi rzymskiej republiki coraz wi\u0119ksza grupa m\u0142odych poet\u00f3w rozwija skrzyd\u0142a pod opiek\u0105 wp\u0142ywowych patron\u00f3w. Odrzucaj\u0105c wszelkie skrupu\u0142y i zahamowania, bez zb\u0119dnego patosu pisz\u0105 o mi\u0142o\u015bci, umi\u0142owaniu swobody i spokoju oraz pogardzie dla wojny i polityki.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19097","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19097","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19097"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19097\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22406,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19097\/revisions\/22406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}