Ma\u0142o jest miejsc nad polskim Ba\u0142tykiem, gdzie blisko wielkich miast mo\u017cna poczu\u0107 si\u0119 jak w dziczy. No mo\u017ce niezupe\u0142nie jak w dziczy, ale przecie\u017c nie wsz\u0119dzie mo\u017cna pozbiera\u0107 bursztyny. Wybrze\u017ce w okolicach Gda\u0144ska jest mocno eksploatowane, a mimo to jest czym oko nacieszy\u0107.
<\/p>\n
Wyspa Sobieszewska<\/strong><\/p>\n Najdalej na wschód wysuni\u0119tym punktem Gda\u0144ska jest Sobieszewo, wi\u0119c przedostanie si\u0119 w to miejsce z samego centrum mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 nieco k\u0142opotliwe oraz czasoch\u0142onne, ale naprawd\u0119 warto. Jest jedn\u0105 z 3 wysp polskiego pobrze\u017ca Ba\u0142tyku i jedyn\u0105 polsk\u0105 wysp\u0105, która powsta\u0142a w wyniku dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Ponadto od 1994 r. posiada status wyspy ekologicznej, który gwarantuje otoczenie przychylne ludzkim potrzebom. Aby dojecha\u0107 na wysp\u0119 z samego centrum Gda\u0144ska nale\u017cy si\u0119 kierowa\u0107 na Wysp\u0119 Sobieszewsk\u0105 b\u0105d\u017a Górki Wschodnie. Jedziemy ponad pó\u0142 godziny autobusem przez zniszczone tereny przemys\u0142owe. Z lewej mijamy Rafineri\u0119, z prawej oczyszczalni\u0119 Wschód oraz place prze\u0142adowni \u017cwiru. Zastanawiaj\u0105cy jest fakt, dlaczego na tych naj\u017cy\u017aniejszych terenach, jakim s\u0105 \u017bu\u0142awy Gda\u0144skie, buduje si\u0119 rozleg\u0142e obiekty przemys\u0142owe: z\u0142omownia, zak\u0142ady fosforowe, rafineria, Port Pó\u0142nocny, oczyszczalnia \u015bcieków, prze\u0142adownia \u017cwiru, wysypisko fosfogipsu, \u015bmietnisko popio\u0142ów elektrociep\u0142owni… <\/p>\n Sobieszewo<\/strong><\/p>\n Naprzeciw przeprawy stoi nowy ko\u015bció\u0142, wzniesiony po sp\u0142oni\u0119ciu poprzedniego. Jedyn\u0105 pami\u0105tk\u0105 po tamtych czasach jest XVII-wieczny cmentarz na dziedzi\u0144cu przed ko\u015bcio\u0142em. Zachowa\u0142o si\u0119 kilka starych nagrobków – steli. Dwa z nich – pomennonickie – wyj\u0105tkowo pi\u0119kne, o niezwyk\u0142ym kszta\u0142cie. <\/p>\n Wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 wyspy<\/strong><\/p>\n Kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 Górek Wschodnich, b\u0119dziemy przechodzi\u0107 przez \u0142adny sosnowy las (który, niestety, w lecie roi si\u0119 od komarów). Po drodze (po prawej) mijamy Stacj\u0119 Ornitologiczn\u0105 PAN i docieramy do p\u0142askiego kra\u0144ca wyspy. Polecam spacer w kierunku morza kamienn\u0105 w\u0105sk\u0105 grobl\u0105, która ma d\u0142ugo\u015b\u0107 ok. 1,5 km, ale przy silnym wietrze odradzam. Tak\u017ce po prawej wida\u0107 rozlewisko jeziora Kara\u015b, które nale\u017cy do jednego z bogatszych rezerwatów ptactwa Ptasi Raj. Niektórzy mog\u0105 si\u0119 jednak rozczarowa\u0107, poniewa\u017c widok zas\u0142aniaj\u0105 rozleg\u0142e zaro\u015bla trzcin. Zwiedza\u0107 warto tylko w towarzystwie fachowca (np. ze Stacji PAN-u). Po prze\u0142omie Wis\u0142y z 1840 r. zagro\u017cenie powodziowe nadal nie usta\u0142o, co by\u0142o spowodowane zbyt kr\u0119tym biegiem tej rzeki. Po kolejnych powodziach powsta\u0142 projekt uregulowania uj\u015bcia. W 1877 r. rozpocz\u0119to wi\u0119c prace – suchy wykop mia\u0142 d\u0142ugo\u015b\u0107 7 km od morza, natomiast otwarcie przegrody nast\u0105pi\u0142o dopiero – jak podaj\u0105 precyzyjne niemieckie \u017aród\u0142a – „31 marca 1895 o godz. 15.45 przy wysokiej wodzie”. Podczas spaceru szerok\u0105 piaszczyst\u0105 pla\u017c\u0105 w Sobieszewie mo\u017cemy sobie pozwoli\u0107 na poszukiwania bursztynu, który jest jedn\u0105 z najcenniejszych odmian jantaru. Jest to jedno z niewielu miejsc w Gda\u0144sku, gdzie jest to naturalnie mo\u017cliwe i jedno z niewielu nad Ba\u0142tykiem – gdzie mo\u017cemy to zrobi\u0107 zawsze. Bursztyn jest tu cz\u0119stym go\u015bciem. Naj\u0142atwiej znale\u017a\u0107 go na brzegu, tu\u017c po sztormie. Przy dobrej pogodzie mo\u017cemy podziwia\u0107 Mierzej\u0119 Helsk\u0105, <\/p>\n <\/p>\n Ma\u0142o jest miejsc nad polskim Ba\u0142tykiem, gdzie blisko wielkich miast mo\u017cna poczu\u0107 si\u0119 jak w dziczy. No mo\u017ce niezupe\u0142nie jak w dziczy, ale przecie\u017c nie wsz\u0119dzie mo\u017cna pozbiera\u0107 bursztyny. Wybrze\u017ce w okolicach Gda\u0144ska jest mocno eksploatowane, a mimo to jest czym oko nacieszy\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19109","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19109"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19109\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Samo Sobieszewo, miejscowo\u015b\u0107 mieszcz\u0105c\u0105 si\u0119 na wyspie o tej samej nazwie, w 1973 r. wch\u0142on\u0105\u0142 Gda\u0144sk. Wyspa powsta\u0142a w wyniku zmian biegu dolnej Wis\u0142y, której pierwotny nurt w rejonie Przegaliny gwa\u0142townie skr\u0119ca\u0142 przed pasmem nadmorskich wydm na zachód w stron\u0119 Gda\u0144ska. \u017begluga by\u0142a blokowana przez wiosenne zatory lodowe, które te\u017c powodowa\u0142y powodzie. W 1840 r. woda przedar\u0142a si\u0119 przez pasmo wydm w rejonie obecnych Górek Wschodnich powoduj\u0105c powstanie nowego uj\u015bcia – Prze\u0142omu Wis\u0142y, który zosta\u0142 nazwany przez Wincentego Pola Wis\u0142\u0105 \u015amia\u0142\u0105. Nast\u0119pnie odci\u0119cie rzeki \u015bluz\u0105 w P\u0142oni Wielkiej sprawi\u0142o, \u017ce Gda\u0144sk przesta\u0142 w\u0142a\u015bciwie le\u017ce\u0107 nad Wis\u0142\u0105. Odci\u0119ty \u015bluz\u0105 fragment nazwano Martw\u0105 Wis\u0142\u0105.
Zatem od pó\u0142nocy wysp\u0119 ogranicza Zatoka Gda\u0144ska, od zachodu Wis\u0142a \u015amia\u0142a, od po\u0142udnia Wis\u0142a Martwa, a od wschodu powsta\u0142y w latach 1890-1895 wspomniany ju\u017c Przekop Wis\u0142y. Na wyspie znajduj\u0105 si\u0119 dwa rezerwaty, chroni\u0105ce ostoje ptaków nad zatok\u0105: Ptasi Raj (u uj\u015bcia Wis\u0142y \u015amia\u0142ej) oraz Mewia \u0141acha (przy uj\u015bciu Przekopu Wis\u0142y). <\/p>\n
Dojazd<\/strong><\/p>\n
Kiedy wreszcie doje\u017cd\u017camy do Wis\u0142y Martwej, natrafiamy na most pontonowy. Przez wiele lat kursowa\u0142 tu prom, a przed wojn\u0105 do turystycznych atrakcji nale\u017ca\u0142a wycieczka parostatkiem do B\u0105saku. Wysiadamy na pierwszym przystanku za mostem. Na przeciwleg\u0142ym brzegu widzimy ogromn\u0105 ha\u0142d\u0119 odpadowego gipsu z wytwórni nawozów fosforowych.<\/p>\n
W tym miejscu wypada\u0142oby pokrótce przedstawi\u0107 Mennonitów. To cz\u0119\u015b\u0107 osadników, którzy byli uchod\u017acami religijnymi (wyznawcy odmiany anabaptyzmu, jaka zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w XVI w. w Holandii przez Menno Simmsona). Ol\u0119drzy, bo tak ich nazywano w Polsce, byli sprowadzani od XIV w. Charakteryzowali si\u0119 pracowito\u015bci\u0105 i in\u017cynierskimi umiej\u0119tno\u015bciami, dzi\u0119ki którym wnie\u015bli du\u017cy wk\u0142ad w zmeliorowanie i osuszenie \u017bu\u0142aw. Pozostawili po sobie urz\u0105dzenia hydrotechniczne, podcieniowane domy i charakterystyczne stele (pionowo ustawione ozdobne kamienne p\u0142yty nagrobne) na cmentarzach, które przedstawiaj\u0105 du\u017c\u0105 warto\u015b\u0107 artystyczn\u0105. Bogato dekorowane, o plastycznym ornamencie, posiadaj\u0105 wiele symboli (czaszk\u0119 z piszczelami, ornament li\u015bciasty, g\u0142ówk\u0119 anio\u0142a) dzi\u015b ju\u017c na nagrobkach niespotykanych.
Samo Sobieszewo mo\u017ce si\u0119 pochwali\u0107 Izb\u0105 Pami\u0119ci Wincentego Pola. Na szcz\u0119\u015bcie w sezonie nie ma t\u0142umów, nad morze blisko, bo zaledwie 800 metrów, a z czasów zaboru pruskiego zachowa\u0142o si\u0119 kilka zabytkowych zabudowa\u0144 podcieniowych, neorenesansowy dom z 1906 r. oraz eklektyczny dworek o romantycznej bryle z ko\u0144ca XIX w. Natomiast jednym z najstarszych budynków na Wyspie jest drewniany dom na kamiennej podmurówce z 1741 r. Pod koniec wojny teren Wyspy zosta\u0142 umocniony przez Niemców, a w okolicznych lasach pozosta\u0142o mnóstwo zaro\u015bni\u0119tych okopów. Do dzi\u015b tereny te s\u0105 atrakcyjne dla poszukiwaczy wojennych pami\u0105tek. <\/p>\n
Kilka lat temu w rezerwacie wyznaczono dwie \u015bcie\u017cki przyrodnicze. Szlak rozpoczyna si\u0119 kilkadziesi\u0105t metrów za ostatnim przystankiem autobusowym, skr\u0119ca w prawo w las, a oznaczony jest na drzewach czerwon\u0105 sylwetk\u0105 kaczki. Pierwsza, bardziej interesuj\u0105ca, p\u0119tla odchodzi w lewo po ok. 1 km drogi przez las prowadz\u0105cej w stron\u0119 morza. W pewnym miejscu dochodzi niemal do brzegu Karasia, a po dalszych kilkudziesi\u0119ciu metrach stajemy u stóp kilkumetrowej zadaszonej wie\u017cy widokowej. Z podestu wie\u017cy mamy okazj\u0119 podziwia\u0107 Prze\u0142om Wis\u0142y, Stoczni\u0119 w Górkach Zachodnich oraz basen jachtowy. Dalej, drewnianym pomostem, kierujemy si\u0119 przez podmok\u0142y teren do drugiej wie\u017cy widokowej.
Szerok\u0105 piaszczyst\u0105 pla\u017c\u0119 par\u0119 lat temu uzbrojono w system brzegowych umocnie\u0144 betonowych, co by\u0142o spowodowane silnymi pr\u0105dami, które zagra\u017ca\u0142y tutejszym rozlewiskom. Ten fragment wybrze\u017ca na dawnych mapach nosi nazw\u0119 "Messina" (Mierzeja Messy\u0144ska), która zwi\u0105zana jest z rozbiciem w 1867 r. w tym miejscu stateczku o tej samej nazwie.
Od uj\u015bcia mo\u017cna powróci\u0107 do Sobieszewa odwrotn\u0105 drog\u0105 – oryginaln\u0105 w\u0105sk\u0105 kamienn\u0105 grobl\u0105 o d\u0142ugo\u015bci ok. 1 km. Jednak trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce jej szeroko\u015b\u0107 miejscami przekracza zaledwie 1,5 metra. Nast\u0119pnie kierujemy si\u0119 przez pas wydm i las, gdzie po lewej mijamy pozosta\u0142o\u015bci dawnej jednostki wojskowej.<\/p>\n
Przekop Wis\u0142y<\/strong><\/p>\n
Kieruj\u0105c si\u0119 na zachodnio-po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Wyspy Sobieszewskiej dojdziemy do Przegaliny, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 \u015bluzy. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 one z dwóch obiektów: zbudowanej w 1895 r. nieczynnej \u015aluzy Pó\u0142nocnej i dobudowanej do niej w latach 1975-1982 czynnej nadal \u015aluzy Po\u0142udniowej. \u015aluza ta \u0142\u0105czy Przekop Wis\u0142y z Martw\u0105 Wis\u0142\u0105, zabezpieczaj\u0105c jednocze\u015bnie
\n t\u0119 ostatni\u0105 od naporu wielkich wód wi\u015blanych w czasie wezbra\u0144.
Je\u015bli b\u0119d\u0105c w Przegalinie skr\u0119cimy w lewo w stron\u0119 \u015awibna, to po prawej miniemy basen zimowego portu, gdzie ujrzymy z\u0142omowiska barek i pog\u0142\u0119biarek rzecznych. Bystre oko zauwa\u017cy tak\u017ce w asfalcie mostu resztki szyn Gda\u0144skiej W\u0105skotorówki. Dalej, po prawej, g\u0142ówny nurt Przekopu Wis\u0142y, natomiast z lewej charakterystyczny ci\u0105g poniemieckich domków i dorodnych lip. Na skrzy\u017cowaniu na wale w \u015awibnie stoi pami\u0105tkowy kamie\u0144 i tablica z okazji 100-lecia otwarcia Przekopu. Jad\u0105c w dó\u0142 dojedziemy do przeprawy promowej w stron\u0119 Stegny i Sztutowa. Niestety, w sezonie s\u0105 tu spore kolejki oczekuj\u0105cych, a od paru lat przeprawa jest p\u0142atna. W latach 50. funkcjonowa\u0142a tu równolegle przeprawa promowa w\u0105skotorówki przez Wis\u0142\u0119, jednak potem prom zabrano do Leningradu do naprawy, i… s\u0142uch o nim zagin\u0105\u0142.
Po drugiej stronie Przekopu mamy widok na miejscowo\u015b\u0107 Mikoszewie, na pó\u0142noc od której znajduje si\u0119 Rezerwat „Mewia \u0141acha”
Od \u015awibna do Uj\u015bcia Wis\u0142y warto przej\u015b\u0107 kamiennym zachodnim brzegiem Przekopu, który zach\u0119ca zieleni\u0105, dzikimi ró\u017cami oraz pn\u0105czami, dzikiego chmielu. Ko\u0144cowy wschodni odcinek pla\u017cy (przy samym uj\u015bciu Wis\u0142y) jest niestety w sezonie zamkni\u0119ty – ze wzgl\u0119du na rezerwat ptaków brodz\u0105cych.
Wracaj\u0105c do Sobieszewa od \u015awibna w miejscowo\u015bci Orle mie\u015bci si\u0119 Forsterówka, modrzewiowy dworek zbudowany w latach 30. XX w. na polecenie i wed\u0142ug cz\u0119\u015bciowych planów Adolfa Hitlera. Podczas II wojny \u015bwiatowej rezydowa\u0142 tu gauleiter okr\u0119gu gda\u0144skiego NSDAP Albert Forster, a w sk\u0142ad jego kompleksu wojskowego wchodzi\u0142y tak\u017ce koszary Wehrmachtu oraz szko\u0142a SS. Niepewne s\u0105 natomiast losy podziemnego, osobistego schronu Forstera, który znajdowa\u0142 si\u0119 obok jego dworku. Legenda g\u0142osi, \u017ce w nim w\u0142a\u015bnie ukryto Bursztynow\u0105 Komnat\u0119… Brak mo\u017cliwo\u015bci zwiedzania.<\/p>\n
Bursztynowe Wybrze\u017ce<\/strong><\/p>\n
Takich pla\u017c na pró\u017cno zazdroszcz\u0105 nam nad Morzem \u015aródziemnym: szeroki pas bia\u0142ego piasku, do pasa wydm przylega okaza\u0142y sosnowy las ze wspania\u0142ym podszyciem z mchem. Dlatego nie bez powodu ten odcinek nosi nazw\u0119 Bursztynowego Wybrze\u017ca. Klimat jest zdecydowanie \u0142agodniejszy ni\u017c nad otwartym morzem Jastrz\u0119biej Góry czy Mi\u0119dzyzdrojów.
Sobieszewo zach\u0119ca swoj\u0105 naturalno\u015bci\u0105 i spokojem. Walory przyrodnicze i mikroklimat Wyspy sprawiaj\u0105, \u017ce jest to idealne miejsce do sp\u0119dzenia urlopu… Czy nie warto by\u0107 tam, gdzie naprawd\u0119 szumi morze?<\/p>\n\n\n
\n <\/td>\n pwd. Natalia Czapiewska HR<\/strong> – Studencki Kr\u0105g Instruktorski im. Tony'ego Halika przy UMK w Toruniu. Studiuje pedagogik\u0119 oraz histori\u0119, interesuje si\u0119 tematyk\u0105 kaszubsko-pomorsk\u0105.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"