{"id":19120,"date":"2010-03-08T12:49:20","date_gmt":"2010-03-08T10:49:20","guid":{"rendered":"http:\/\/29lutego1768wskutejlodem,zagubionejw\u015bnie\u017cnejzamieciniewielkiejtwierdzy,otoczonejzmursza\u0142\u0105palisad\u0105,w\u015bródskrz\u0105cychsi\u0119odnie\u015bmia\u0142ego,wczesnegos\u0142o\u0144casopli–podpisanoAktZa\u0142o\u017cycielskiKonfederacjiBarskiej."},"modified":"2015-07-21T12:36:36","modified_gmt":"2015-07-21T10:36:36","slug":"byl-rycerz-czlowiek-godny-i-prawy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/byl-rycerz-czlowiek-godny-i-prawy\/","title":{"rendered":"By\u0142 rycerz, cz\u0142owiek godny i prawy…"},"content":{"rendered":"

29 lutego 1768 w skutej lodem, zagubionej w \u015bnie\u017cnej zamieci niewielkiej twierdzy, otoczonej zmursza\u0142\u0105 palisad\u0105, w\u015br\u00f3d skrz\u0105cych si\u0119 od nie\u015bmia\u0142ego, wczesnego s\u0142o\u0144ca sopli \u2013 podpisano Akt Za\u0142o\u017cycielski Konfederacji Barskiej.<\/strong>\n<\/p>\n

Konfederacje sta\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3lnie od XVII wieku istotnym elementem \u017cycia politycznego Rzeczypospolitej. By\u0142y to zwi\u0105zki, kt\u00f3re w chwilach powszechnego rozstroju i gro\u017c\u0105cego niebezpiecze\u0144stwa tworzy\u0142a szlachta, by wype\u0142ni\u0107 ustrojow\u0105 luk\u0119, kt\u00f3ra uniemo\u017cliwia\u0142a skuteczne dzia\u0142anie. Fundamentem konfederacji by\u0142a jej dobrowolno\u015b\u0107. Przyst\u0105pienie do zwi\u0105zku oparte by\u0142o na indywidualnej decyzji, potwierdzonej przysi\u0119g\u0105 konfederata. Konfederacje mia\u0142y swoje wybierane w\u0142adze (marsza\u0142ka, konsyliarzy, regimentarzy) a tak\u017ce organ funkcjonuj\u0105cy na prawach sejmu \u2013 waln\u0105 rad\u0119. Najgro\u017aniejsz\u0105 broni\u0105, prawno-politycznym instrumentem, kt\u00f3ry by\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 warto\u015bci\u0105 konfederacji by\u0142a zasada g\u0142osowania wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w. Podj\u0119cie koniecznych uchwa\u0142 nie mog\u0142o zosta\u0107 sparali\u017cowane przez okryte czarn\u0105 s\u0142aw\u0105 liberum veto.<\/p>\n

Czw\u00f3rka m\u0142odzie\u0144c\u00f3w, r\u00f3wnym o\u017cywiona duchem, zawo\u0142a\u0142a jednog\u0142o\u015bnie, \u017ce sprawy ojczystej nie opu\u015bci nigdy i poprzysi\u0119g\u0142a na skrzy\u017cowane karabele, \u017ce gotowa zgin\u0105\u0107, je\u015bli jej ocali\u0107 nie zdo\u0142a. T\u0119 sam\u0105 przysi\u0119g\u0119 kilku ze szlachty, kt\u00f3rzy przybyli w towarzystwie m\u0142odych Pu\u0142askich; by\u0142 to pierwszy zwi\u0105zek konfederacji.<\/em><\/p>\n

Tak to J\u00f3zef Pu\u0142aski, \u015bwi\u0119t\u0105 szabl\u0119 przodk\u00f3w, co krew sw\u0105 hojnie i ochoczo lali pod Chocimiem jeszcze, wzni\u00f3s\u0142 i synom poprzysi\u0119ga\u0107 kaza\u0142 noc\u0105, potajemnie przy tkliwym blasku \u015bwiec ledwie. Ten zdolny adwokat, groszor\u00f3b \u201ez kondycji szaroziemia\u0144skiej przechodzi w tym momencie do arystokracji dziejowej\u201d.
\nJ\u00f3zef Pu\u0142aski, dzi\u0119ki zniewadze Repnina, kt\u00f3ry to kopniakiem, jak za\u015bwiadcza w pami\u0119tnikach kr\u00f3l Sta\u015b, odpowiedzia\u0142 na s\u0142owa szlachcica \u201eNiech stanie i sto tysi\u0119cy (wojsk carskich), nar\u00f3d wolny krew przeleje!\u201d, sw\u00f3j \u201eczerep rubaszny\u201d podgala\u00a0 wzorem przodk\u00f3w, po staropolsku. Nast\u0119puje przebudzenie. Z \u201emagnackiego klienta\u201d staje si\u0119 \u201echor\u0105\u017cym patriotyzmu polskiego\u201d \u2013 jak napisa\u0142 Janusz Roszko.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b \u017cywota dokona\u0142a, mityczna kraina Pan\u00f3w Braci, sarmat\u00f3w, religijnej tolerancji, wsp\u00f3lnoty wielu narod\u00f3w, kultur, religii \u2013 pe\u0142na b\u0142\u0119d\u00f3w, niesprawiedliwo\u015bci.<\/p><\/blockquote>\n

Konfederacja Barska by\u0142a jednym z najbardziej skomplikowanych wydarze\u0144, fakt\u00f3w historycznych konaj\u0105cej Szlacheckiej Rzeczypospolitej. By\u0142a ona aktem suwerena \u2013 \u201enarodu wolnego\u201d, czyli szlachty, kt\u00f3ra u\u015bwiadomi\u0142a sobie lub zosta\u0142a u\u015bwiadomiona brutalno\u015bci\u0105 w\u0142adz rosyjskich (czego \u201ematerialnym dowodem\u201d jest wy\u017cej opisany kopniak Repnina), \u017ce ich Rzeczpospolita, m\u00f3wi\u0105c prosto, ju\u017c ich nie jest. Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 to w pewnym sensie nawet \u201etradycyjny rokosz\u201d, czyli wypowiedzenie pos\u0142usze\u0144stwa monarsze, w tym przypadku carycy Katarzynie II i jej kochankowi – marionetce, nieszcz\u0119snemu kr\u00f3lowi Poniatowskiemu.<\/p>\n

\nCztery lata walk, cz\u0119sto bratob\u00f3jczych, wielu krwawych tragedii, rzezi (jak cho\u0107by ta w Humaniu) zako\u0144czy\u0142y si\u0119 kl\u0119sk\u0105 pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej. W ten spos\u00f3b \u017cywota dokona\u0142a, mityczna kraina Pan\u00f3w Braci, sarmat\u00f3w, religijnej tolerancji, wsp\u00f3lnoty wielu narod\u00f3w, kultur, religii \u2013 pe\u0142na b\u0142\u0119d\u00f3w, niesprawiedliwo\u015bci, hipokryzji, wszelkiego rodzaju niedor\u00f3bek, kt\u00f3rych ju\u017c nigdy nie zdo\u0142a\u0142a naprawi\u0107. Zmia\u017cd\u017cona cynicznym wyrokiem zaborczych s\u0105siad\u00f3w, milczeniem lub eleganckim chichotem zachodnich mocarstw oraz w\u0142asn\u0105, pyszn\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105.
\nKonfederacj\u0119 Barsk\u0105 zwyk\u0142o si\u0119 okre\u015bla\u0107 epitetami. Mia\u0142a ona by\u0107 \u201ewyst\u0119pkiem patriotycznym, ale zbytnio konserwatywnym\u201d, \u201eszalon\u0105 akcj\u0105, kt\u00f3ra spowodowa\u0142a rozbiory\u201d. Dla mnie g\u0142\u00f3wnym jej przymiotem jest jej \u201ezr\u00f3\u017cnicowanie\u201d.<\/p>\n

\nBy\u0142a ona z jednej strony, jak s\u0142usznie podkre\u015bli\u0142 Karol Zbyszewski w swym \u201eNiemcewiczu z przodu i\u00a0 ty\u0142u\u201d \u017ale przygotowana. Trudno si\u0119 nie zgodzi\u0107 ze zdaniem, \u017ce \u201eCho\u0107 Pan B\u00f3g nie zg\u0142osi\u0142 do niej swego akcesu, zwalono na\u0144 ca\u0142\u0105 robot\u0119\u201d. Samo rozpocz\u0119cie walki zbrojnej zim\u0105, liczenie na pozytywny odzew szlachty, a nawet je\u017celi, na moc bojow\u0105 pospolitego ruszenia w starciu z wyszkolon\u0105 armi\u0105 carsk\u0105. Jakie\u015b specyficzne \u201ezad\u017cumienie\u201d, pozwalaj\u0105ce wierzy\u0107 w militarny sukces Pan\u00f3w Braci w p\u00f3\u0142pancerzach, uzbrojonych w szabl\u0119, pistolet ska\u0142kowy i ryngraf z Matk\u0105 Bosk\u0105 w starciu z wojskiem drugiej po\u0142owy XVIII wieku. Niech symbolem b\u0119dzie tutaj ju\u017c sama twierdza barska, stara, chroniona tylko palisad\u0105 i rowem nie przypominaj\u0105ca w niczym planowanego na pocz\u0105tku s\u0142awnego Kamie\u0144ca Podolskiego.<\/p>\n

\nA jednak. Walki trwa\u0142y cztery lata, a momentami konfederatom wiod\u0142o si\u0119 zaskakuj\u0105co dobrze. Norman Davies podkre\u015bla w tym wypadku rol\u0119 \u201eb\u0142yskotliwej improwizacji\u201d hetmana Ogi\u0144skiego na Litwie a tak\u017ce Kazimierza Pu\u0142askiego.<\/p>\n

\u201ePu\u0142asczycy mieli wszelkie prawo czu\u0107 si\u0119 odr\u0119bn\u0105 grup\u0105 nie tylko wojskow\u0105, ale poniek\u0105d i polityczn\u0105, od Krasi\u0144skich i Potockich niezale\u017cn\u0105, najczystsz\u0105, najzdrowsz\u0105, najistotniejsz\u0105, jak gdyby pierwsz\u0105 kadr\u00f3wk\u0105 tej bojuj\u0105cej Rzeczypospolitej…\u201d<\/p>\n

Kazimierz Pu\u0142aski, kt\u00f3rego przysi\u0119g\u0119 wraz bra\u0107mi, opisywa\u0142 sentymentalny cytat na pocz\u0105tku, w chwili swego akcesu do Konfederacji mia\u0142 23 lata. Ca\u0142\u0105 reszt\u0119 swego kr\u00f3tkiego \u017cycia mia\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 walce o wolno\u015b\u0107, wype\u0142niaj\u0105c tym samym sprzysi\u0119\u017cenie zawarte w pierwszej strofie hymnu Barzan.<\/p>\n

Stawam na placu z Boga ordynansu,
\nRang\u0119 porzucam dla nieba wakansu.
\nDla wolno\u015bci gin\u0119-
\nWiary swej nie min\u0119,
\nTen jest m\u00f3j azard.<\/em><\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie Pu\u0142aszczycy, jak nazwa\u0142 ich prof. Konopczy\u0144ski, byli tw\u00f3rcami, no\u015bnikiem, i inspiracj\u0105 mitu barskiego, tak ch\u0119tnie podchwyconego p\u00f3\u017aniej przez S\u0142owackiego, Mickiewicza, czy poet\u00f3w legionowych naznaczonych \u201estygmatem niez\u0142omno\u015bci.\u201d<\/p>\n

\n

Wszak w dawnej Polsce to \u015bw. Kazimierz by\u0142 patronem rycerstwa.<\/p>\n<\/blockquote>\n

\nKazimierz Pu\u0142aski sta\u0142 si\u0119 zarazem ostatnim m\u0119\u017cnym rycerzem gin\u0105cej dawnej Rzeczypospolitej, jak i symbolem powsta\u0144ca, nieugi\u0119tego bojownika o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. By\u0142 tym, w kt\u00f3rego imieniu zespala\u0142 si\u0119 ca\u0142y urok romantyczno\u015bci dawnego rycerstwa, swoistej surowo\u015bci zwyczaj\u00f3w, dumy. Ten ostatni z Pan\u00f3w Braci skupi\u0142 w sobie wszystkie ich najwa\u017cniejsze zalety, ca\u0142y etos budowany przez lata Rzeczypospolitej. Wszak w dawnej Polsce to \u015bw. Kazimierz by\u0142 patronem rycerstwa.<\/p>\n

\nWilliam Taft, prezydent USA, kiedy w 1910 roku ods\u0142ania\u0142 pomnik Pu\u0142askiego w Waszyngtonie, powiedzia\u0142.
\n\u201eBy\u0142 to rycerz z krwi i ko\u015bci, syn rycerskiego narodu, rycerski w postawie i zwyczajach; m\u0119\u017cny, nieustraszony, odwa\u017cny i \u015bmia\u0142y \u2013 a zarazem kobiecej \u0142agodno\u015bci i uprzejmo\u015bci, pe\u0142en s\u0142odyczy w obej\u015bciu.\u201d<\/em><\/p>\n

Rycerskie obyczaje, etos, \u017celazne zasady i regu\u0142y. Conradowskie \u201eproste poj\u0119cia\u201d. Co\u015b, co prostuje, przypomina. To jest wieczny testament Kazimierza Pu\u0142askiego, kt\u00f3rego po \u015bmierci w bitwie pod Savannah, \u017ceglarskim zwyczajem zatopiono w g\u0142\u0119binach Atlantyku. \u201eThe Knights tale\u201d \u2013 \u201eOpowie\u015b\u0107 Rycerza\u201d epicki, \u015brednioangielski poemat Chaucera zawiera chyba najzwi\u0119\u017alejsze streszczenie kodeksu rycerskiego. W zaledwie czterech s\u0142owach, ten drugi po Dante Alighierim, tw\u00f3rca europejskiego \u015bredniowiecza wyra\u017ca istot\u0119, esencj\u0119 \u201erycersko\u015bci\u201d.<\/p>\n

Trouthe and honour, fredom and curteisie<\/em><\/p>\n

Trouthe<\/em> to co\u015b na kszta\u0142t wierno\u015bci. Polega na dotrzymywaniu s\u0142owa za wszelk\u0105 cen\u0119
\n, wykonywaniu uczciwie przyj\u0119tych obowi\u0105zk\u00f3w, umi\u0142owania prawdy, wewn\u0119trznej prawo\u015bci, (tu znowu przydatne jest inne angielskie s\u0142\u00f3wko \u2013 integrity).<\/p>\n

Honour<\/em> \u2013 rycerska cze\u015b\u0107, rycerski honor, kt\u00f3rych zachowanie mo\u017cliwe jest tylko poprzez dochowanie wierno\u015bci. Poczucie godno\u015bci, w\u0142asnej warto\u015bci, ale nienaburmuszona bufonada, tylko cicha pewno\u015b\u0107 siebie.<\/p>\n

Freedom<\/em> oznacza nie tyle wolno\u015b\u0107 (freedom), ale postaw\u0119 bezinteresowno\u015bci, hojno\u015bci. Ma to co\u015b wsp\u00f3lnego ze swobod\u0105, rycerz nie robi niczego z przymusu (zewn\u0119trznego), a z w\u0142asnej woli.<\/p>\n

Curteisie<\/em> t\u0142umaczy si\u0119 jako dworno\u015b\u0107, przez co nale\u017cy rozumie\u0107 nie specyficzn\u0105 sztuczno\u015b\u0107, ale postaw\u0119 szacunku, pewn\u0105 delikatno\u015b\u0107 w obej\u015bciu, r\u00f3wnie\u017c charyzm\u0119, d\u0105\u017cenie do duchowej doskona\u0142o\u015bci, wystrzeganie si\u0119 pogardy (nawet do wroga).<\/p>\n

Konfederacja Barska nie zwyci\u0119\u017cy\u0142a zaborc\u00f3w, zreszt\u0105 pewnie nie mia\u0142a na to szans. Byli jednak w\u015br\u00f3d konfederat\u00f3w rycerze, kt\u00f3rzy \u201echo\u0107 \u015bwiat si\u0119 sp\u0119ka\u0142, s\u0142o\u0144ce zadr\u017ca\u0142o a chmury i morza si\u0119 nasro\u017cy\u0142y\u201d, dali dow\u00f3d m\u0119stwa, wierno\u015bci, niez\u0142omno\u015bci i mog\u0105 \u201eniezatrwo\u017ceni\u201d uda\u0107 si\u0119 do \u201egrona zimnych czaszek, do grona swoich przodk\u00f3w Gilgamesza, Hektora, Rolanda, obro\u0144c\u00f3w kr\u00f3lestwa bez kresu i miasta popio\u0142\u00f3w\u201d.<\/p>\n

\nKazimierz Pu\u0142aski i jego druhowie nie pozwolili narodowi sczezn\u0105\u0107, ulegn\u0105\u0107 w bezw\u0142adzie, dali \u015bwiadectwo. Ukochali \u201ekamienne \u0142ono ojczyzny\u201d, jako jedni z pierwszych skropili ten \u201eskrwawiony w\u0119ze\u0142\u201d, kt\u00f3ry okre\u015bli\u0142 przysz\u0142ym pokoleniom kszta\u0142t \u201ewielkiego zbiorowego obowi\u0105zku.\u201d<\/p>\n

Zako\u0144czy za mnie Norwid, \u201ena zapytanie czemu: w konfederatce…\u201d<\/p>\n

\u00a01
\nKo\u0144czy si\u0119 Era starego or\u0119\u017ca,
\nCzas jej ucieka;
\nNie cz\u0142owiek dzi\u015b ju\u017c kuty dla or\u0119\u017ca;
\nOr\u0119\u017c – dla cz\u0142eka.<\/p>\n

2
\nZa to i rycerz nie lada gwa\u0142townik,
\nLecz \u00f3w, co czeka;
\nI niekoniecznie atlet\u0105 pu\u0142kownik;
\nPr\u0119dzej kaleka! –<\/p>\n

3
\nAmarantow\u0105 w\u0142o\u017cy\u0142em na skronie
\nKonfederatk\u0119,
\nBo jest to czapka, kt\u00f3r\u0105 Piast w koronie
\nMia\u0142 za podk\u0142adk\u0119.<\/p>\n

4
\nI nie dbam wcale, \u017ce ju\u017c zapomniano,
\nSk\u0105d ona idzie?
\nAni dlaczego spospolitowano
\nT\u0119 rzecz – o\u00a0! wstydzie.<\/p>\n

5
\nA jednak wida\u0107, \u017ce znam klejnot wielki
\nRzeczpospolit\u00e9j,
\nSkoro przenosz\u0119 ponad wieniec wszelki –
\nZ baranka wity!<\/p>\n

\n

\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

29 lutego 1768 w skutej lodem, zagubionej w \u015bnie\u017cnej zamieci niewielkiej twierdzy, otoczonej zmursza\u0142\u0105 palisad\u0105, w\u015br\u00f3d skrz\u0105cych si\u0119 od nie\u015bmia\u0142ego, wczesnego s\u0142o\u0144ca sopli \u2013 podpisano Akt Za\u0142o\u017cycielski Konfederacji Barskiej.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[672,691,690],"class_list":["post-19120","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2","tag-historia","tag-kodeks-rycerski","tag-rycerskosc"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19120","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19120"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19120\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22222,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19120\/revisions\/22222"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19120"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19120"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19120"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}