{"id":19154,"date":"2010-04-11T11:45:30","date_gmt":"2010-04-11T09:45:30","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/rok-1980-oczami-ksiedza-filozofa\/"},"modified":"2015-09-04T10:32:10","modified_gmt":"2015-09-04T08:32:10","slug":"rok-1980-oczami-ksiedza-filozofa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/rok-1980-oczami-ksiedza-filozofa\/","title":{"rendered":"Rok 1980 oczami ksi\u0119dza-filozofa"},"content":{"rendered":"

\u201eNa pocz\u0105tku by\u0142o my\u015blenie. (…) Oto posta\u0107 Paw\u0142a W\u0142odkowica, kt\u00f3ry na soborze w Konstancji b\u0119dzie broni\u0142 praw moralnych do ziem zagarni\u0119tych przez zakon krzy\u017cacki. Nie wystarczy\u0142o wygra\u0107 bitw\u0119 pod Grunwaldem, trzeba by\u0142o jeszcze ukaza\u0107 etyczny sens owej bitwy, udowodni\u0107, \u017ce walczy si\u0119 o s\u0142uszn\u0105 spraw\u0119.\u201d<\/strong><\/p>\n

Nawet wszechwiedz\u0105ca i nieomylna Wikipedia nie wie, jak wiele wa\u017cnych okr\u0105g\u0142ych rocznic przypada na ten rok. Rocznice wa\u017cnych wydarze\u0144, kt\u00f3re w mniej lub bardziej widoczny spos\u00f3b, wp\u0142yn\u0119\u0142y na losy Polski i Europy. Bez chwili zastanowienia mo\u017cna wymieni\u0107, i\u017c w roku 2010 obchodzimy sze\u015b\u0107setn\u0105 rocznic\u0119 bitwy pod Grunwaldem, \u017ce 90 lat temu mia\u0142a miejsce bitwa warszawska, \u017ce 200 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 sam Fryderyk Chopin, przed 70 laty mia\u0142a miejsce zbrodnia ludob\u00f3jstwa w Katyniu. Pi\u0119\u0107 lat temu zmar\u0142 najwybitniejszy Polak w historii \u2013 Jan Pawe\u0142 II. To tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w rocznic, kt\u00f3re w tym roku obchodzimy. Chcia\u0142bym si\u0119 jednak skupi\u0107 na innych wydarzeniach \u2013 nie mniej rocznicowych i moim zdaniem nie mniej wa\u017cnych.<\/p>\n

R\u00f3wno 30 lat temu narodzi\u0142a si\u0119 \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. R\u00f3wno 10 lat temu zmar\u0142 ks. J\u00f3zef Tischner. Chcia\u0142bym jednak spojrze\u0107 na wydarzenia roku 1980 nieco inaczej. Nie jak na narodziny wielkiego ruchu spo\u0142ecznego, nie jak na pocz\u0105tek upadku systemu politycznego, nawet nie jak na niezwyk\u0142y czyn dokonany przez pozornie zwyk\u0142ych ludzi. Chcia\u0142bym spojrze\u0107 na te wydarzenia oczami ksi\u0119dza-filozofa. Chcia\u0142bym spojrze\u0107 na wydarzenia roku 1980, jak na walk\u0119 o prawd\u0119 i godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka.<\/p>\n

Ks. J\u00f3zef Tischner by\u0142 kapelanem NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Ludzie zwykli okre\u015bla\u0107 go filozofem, jednak on sam nazywa\u0142by si\u0119 \u201em\u0119drolem\u201d.<\/p>\n

Na poc\u0105tku ws\u0119dy byli g\u00f3role, a dopiero pote porobiyli si\u0119 Turcy i Zydzi. G\u00f3role byli tyz piyrsymi \u201efilozofami\u201d. \u201eFilozof\u201d \u2013 to jest pedziane po grecku. Znacy telo co: \u201em\u0119drol\u201d. A to jest pedziane po grecku dla niepozanki. Niby, po co mo fto wiedzie\u0107, jak by\u0142o na poc\u0105tku? Ale Grecy to nie byli Grecy, ino g\u00f3role, co udawali greka. Bo na poc\u0105tku nie by\u0142o Grek\u00f3w, ino ws\u0119dy byli g\u00f3role.<\/em><\/p>\n

Ten cytat z Historii filozofii po g\u00f3ralsku<\/em> jego autorstwa chyba najwierniej oddaje spos\u00f3b, w jaki Tischner przekazywa\u0142 swoj\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107. Jego kazania gromadzi\u0142y tysi\u0105ce os\u00f3b. M\u00f3wi\u0142y o rzeczach m\u0105drych, wa\u017cnych, a niekiedy kontrowersyjnych. Mimo \u017ce by\u0142y g\u0142\u0119boko osadzone w Ewangelii i my\u015bli filozoficznej, tworzy\u0142y uniwersaln\u0105 perspektyw\u0119 dla codziennego \u017cycia w realnym socjalizmie. Cho\u0107 zdawa\u0142oby si\u0119, \u017ce Arystoteles czy inni m\u0119drole, o opium dla mas nie wspominaj\u0105c, powinni by\u0107 obcy spo\u0142ecze\u0144stwu bezklasowemu, to w\u0142a\u015bnie te \u201eidee \u015bwiec\u0105ce w\u0142asnym blaskiem\u201d przyci\u0105ga\u0142y ludzi. Kazania ks. Tischnera by\u0142y nawet do\u0142\u0105czane do pocztu oficjalnych dokument\u00f3w Zjazd\u00f3w \u201eSolidarno\u015bci\u201d.<\/p>\n

Rok 1980 by\u0142 prze\u0142omowy. Jak podaje Norman Davies, od wielu lat przeczuwano, \u017ce w Polsce w wyniku kolejnych kryzys\u00f3w musi doj\u015b\u0107 do rewolucji. Nikt jednak nie by\u0142 w stanie przewidzie\u0107, kiedy to nast\u0105pi, jaki charakter przybierze oraz kto tego dokona. Gdy w sierpniu 1980 roku wybuch\u0142 strajk w stoczni imienia Lenina w Gda\u0144sku, gdy kolejne wydarzenia tak nagle nabiera\u0142y tempa i gwa\u0142towno\u015bci, ludzie nie do ko\u0144ca byli pewni, co si\u0119 dzieje i jak to si\u0119 sko\u0144czy. Wiedzieli tylko jedno \u2013 \u017ce sprawa, o kt\u00f3r\u0105 walcz\u0105 \u201ejest warta, by o ni\u0105 walczy\u0107\u201d. Na Pierwszym Zje\u017adzie NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d pojawi\u0142o si\u0119 oko\u0142o 9,5 mln Polak\u00f3w. Potrzebowali oni duchowej opieki. T\u0119 zapewnia\u0142 im Ko\u015bci\u00f3\u0142, zw\u0142aszcza poprzez dzia\u0142alno\u015b\u0107 papie\u017ca Jana Paw\u0142a II, prymasa Stefana Wyszy\u0144skiego, ks. Jerzego Popie\u0142uszki oraz ks. J\u00f3zefa Tischnera. To oni stworzyli \u201eDucha\u201d roku 1980.<\/p>\n

Okres PRL w naszej historii to czas, gdy nie mo\u017cna by\u0142o by\u0107 patriot\u0105, przestrzegaj\u0105c prawa. By\u0142 to czas, jak pisze Tischner, kiedy by\u0142o ciemno. W ciemno\u015bci rodzi si\u0119 podejrzliwo\u015b\u0107 i strach. Te dwa uczucia parali\u017cuj\u0105 ludzi. Nie s\u0105 oni w stanie normalnie pracowa\u0107 (zreszt\u0105, praca w ciemno\u015bciach jest niebezpieczna), zaufa\u0107 drugiemu cz\u0142owiekowi. Dla Tischnera to w\u0142a\u015bnie praca jest spoiwem mi\u0119dzy lud\u017ami. Jej warto\u015bci nie stanowi\u0105 wy\u0142\u0105cznie owoce. Praca tworzy wi\u0119zi i harmoni\u0119 mi\u0119dzy lud\u017ami. Ka\u017cdy co\u015b robi, czuje si\u0119 potrzebny i pomocny. Poprzez z\u0142e organizowanie pracy, \u201egaszenie \u015bwiat\u0142a\u201d, odbieranie owoc\u00f3w, tworzenie iluzji wsp\u00f3lnoty, poprzez brak prywatnej w\u0142asno\u015bci, system PRL burzy\u0142 relacje mi\u0119dzy lud\u017ami, odbiera\u0142 im godno\u015b\u0107. Ludzie bezsensownie cierpieli z winy kogo\u015b innego, czuli si\u0119 oszukiwani, wyzyskiwani. Co najgorsze, tracili pewno\u015b\u0107 \u2013 nie wiedz\u0105c, gdzie jest prawda. Polacy, aby odwa\u017cy\u0107 si\u0119 na dokonanie prawdziwej rewolucji, potrzebowali utwierdzenia w przekonaniu, \u017ce to, co robi\u0105, jest s\u0142uszne i warte walki.<\/p>\n

„Na pocz\u0105tku by\u0142o my\u015blenie. (…) Oto posta\u0107 Paw\u0142a W\u0142odkowica, kt\u00f3ry na soborze w Konstancji b\u0119dzie broni\u0142 praw moralnych do ziem zagarni\u0119tych przez zakon krzy\u017cacki. Nie wystarczy\u0142o wygra\u0107 bitw\u0119 pod Grunwaldem, trzeba by\u0142o jeszcze ukaza\u0107 etyczny sens owej bitwy, udowodni\u0107, \u017ce walczy si\u0119 o s\u0142uszn\u0105 spraw\u0119.”<\/p><\/blockquote>\n

Ks. Tischner by\u0142 takim W\u0142odkowicem \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Obja\u015bnia\u0142 Polakom przyczyny i istot\u0119 dynamicznych zjawisk \u2013 \u201eetyczny sens walki\u201d. Z pe\u0142n\u0105 premedytacj\u0105 i subtelno\u015bci\u0105 odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do retoryki i argumentacji stoik\u00f3w. Wiedzia\u0142, \u017ce to, czego rewolucjonistom potrzeba to spok\u00f3j i opanowanie. Przekonywa\u0142, \u017ce solidarna \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d nie potrzebuje wroga, by istnie\u0107. Jego zdaniem, zwraca si\u0119 ona nie przeciw komukolwiek, a do wszystkich. Jest oparta na podstawowej i najdoskonalszej mi\u0119dzyludzkiej wi\u0119zi \u2013 wi\u0119zi sumie\u0144. Bo by\u0107 z kim\u015b solidarnym, to tyle, co m\u00f3c zawsze na niego liczy\u0107 \u2013 na jego sta\u0142\u0105 \u201edyspozycj\u0119\u201d. Niezmienn\u0105 warto\u015bci\u0105 w cz\u0142owieku, zdaniem Tischnera, jest w\u0142a\u015bnie sumienie. Czyli, gdy mamy pewno\u015b\u0107, \u017ce kto\u015b nas nie zawiedzie (jest z nami solidarny), to liczymy w\u0142a\u015bnie na jego sumienie. Solidarno\u015b\u0107 jest skierowana, tak jak m\u0105dro\u015b\u0107 u Cycerona, \u201edo siebie\u201d \u2013 czyli do wszystkich jej cz\u0142onk\u00f3w. Ka\u017cdy ma w niej sw\u00f3j udzia\u0142, je\u015bli tylko zechce. Bo \u201esumienie ma ka\u017cdy, kto tylko zechce je mie\u0107\u201d.<\/p>\n

W tych s\u0142owach ks. Tischner \u201eprzemyci\u0142\u201d kolejn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119 dla cz\u0142onk\u00f3w NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Bardzo chcia\u0142 unikn\u0105\u0107, by dosz\u0142o w Polsce do podzia\u0142u na ludzi zwi\u0105zanych z w\u0142adz\u0105 i opozycj\u0119… Mo\u017ce inaczej, robi\u0142 wszsystko, by ten podzia\u0142 niwelowa\u0107. \u201eSumienie ma ka\u017cdy, kto tylko zechce je mie\u0107\u201d. Ks. Tischner zostawia otwart\u0105 furtk\u0119 dla ludzi zwi\u0105zanych z PZPR. Wiedzia\u0142, \u017ce odbudowa\u0107 Polsk\u0119 musz\u0105 wszyscy razem \u2013 solidarnie.<\/p>\n

Je\u015bli soldarno\u015b\u0107 ma by\u0107 prawdziwa, to musi otwiera\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na ludzi jej nieprzychylnych. J\u00f3zef Tischner by\u0142 ksi\u0119dzem. Chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 definicj\u0119 solidarno\u015bci podaje \u015bw. Pawe\u0142: \u201eJeden drugiego ci\u0119\u017cary no\u015bcie,\u00a0a tak wype\u0142nicie prawo Bo\u017ce\u201d. Jest to trudne. Tym trudniejsze, \u017ce ten drugi przez lata pozbawia\u0142 godno\u015bci, upakarza\u0142, przes\u0142ania\u0142 prawd\u0119. Jednak, by stworzy\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119, trzeba si\u0119 odwa\u017cy\u0107 by\u0107 m\u0105drzejszym. Rozpocz\u0105\u0107 dialog. \u201ePocz\u0105tek dialogu jest ju\u017c du\u017cym wydarzeniem\u201d. Nie mo\u017cna zapomina\u0107 o przesz\u0142o\u015bci i trzeba o niej rozmawia\u0107, by obroni\u0107 prawd\u0119.<\/p>\n

Bardzo cz\u0119sto por\u00f3wnuje si\u0119 prawd\u0119 do \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3re \u201eo\u015bwieca ka\u017cdego na ten \u015bwiat przychodz\u0105cego.\u201d Dialog \u2013 wznosz\u0105c \u015bwiat\u0142o \u2013 ods\u0142ania prawd\u0119. Innymi s\u0142owy: przywraca rzeczom i sprawom ich w\u0142a\u015bciwy wygl\u0105d.<\/em><\/p>\n

Walka \u201eSolidarno\u015bci\u201d mia\u0142a wymiar etyczny. By\u0142a to walka o odzyskanie godno\u015bci i prawdy.<\/p>\n

\u201eBy prawda zawsze prawd\u0119 znaczy\u0142a\u201d. Mamy nowe czasy, nowe potrzeby, nowe zadania, ale definicja \u015bw. Paw\u0142a si\u0119 nie zmieni\u0142a. Walka \u201eSolidarno\u015bci\u201d mia\u0142a wymiar etyczny r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce uczestnicy tej bezkrwawej rewolucji ponie\u015bli ten ogromny ci\u0119\u017car te\u017c dla nas. Naszym zadaniem jest stawa\u0107 w obronie jej idea\u0142\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eNa pocz\u0105tku by\u0142o my\u015blenie. (…)Nie wystarczy\u0142o wygra\u0107 bitw\u0119 pod Grunwaldem, trzeba by\u0142o jeszcze ukaza\u0107 etyczny sens owej bitwy, udowodni\u0107, \u017ce walczy si\u0119 o s\u0142uszn\u0105 spraw\u0119.\u201d<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[747,748],"class_list":["post-19154","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2","tag-solidarnosc","tag-tischner"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19154"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22448,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19154\/revisions\/22448"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}