<\/p>\n
S\u0105 w historii ludzie, którzy jako\u015b wymykaj\u0105 si\u0119 swoim epokom. Wydaj\u0105 si\u0119 zawieszeni gdzie\u015b pomi\u0119dzy legendarn\u0105, nieod\u017ca\u0142owan\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 a oczekiwan\u0105 z nadziej\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105. Dla ma\u0142ej, drobnostkowej codzienno\u015bci s\u0105 obcy.<\/p>\n
Takim kim\u015b by\u0142 Wiaczes\u0142aw Lipi\u0144ski. Urodzi\u0142 si\u0119 na Wo\u0142yniu, w czasie mi\u0119dzy S\u0142owackim a krwaw\u0105 tragedi\u0105 tego miejsca podczas II wojny \u015bwiatowej. W momencie wojuj\u0105cych nacjonalizmów okre\u015bli\u0142 si\u0119 „Ukrai\u0144cem kultury polskiej” – gente polonus, natione ruthenus.<\/p>\n
Cho\u0107 by\u0142 tylko politycznym my\u015blicielem i historykiem, okrzykni\u0119to go narodowym wieszczem-prorokiem, stoj\u0105cym w rz\u0119dzie wraz z Bohdanem Chmielnickim i Tarasem Szewczenk\u0105. Inni widzieli w nim, obok Józefa Pi\u0142sudskiego i Josepha Conrada Korzeniowskiego, najwybitniejszego syna szlachty kresowej XX wieku.<\/p>\n
Kim by\u0142 ten „Kant ukrai\u0144skiej my\u015bli politycznej”, Polak z pochodzenia, Ukrainiec z wyboru – prawie zupe\u0142nie w Polsce nieznany?<\/p>\n
Wiaczes\u0142aw Lipi\u0144ski to twórca ukrai\u0144skiego konserwatyzmu, który (epicko) nazwa\u0142 – „ukrai\u0144skim, hetma\u0144skim nacjonalizmem”. Hetma\u0144skim, bo wed\u0142ug niego na czele odrodzonego pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego powinien stan\u0105\u0107 tradycyjny ukrai\u0144ski hetman, którego rol\u0119 mo\u017cna by porówna\u0107 z brytyjskim monarch\u0105. Mia\u0142by on pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 symbolu b\u0105d\u017a „sztandaru”, jak to pisze sam Lipi\u0144ski, uosabiaj\u0105cego pa\u0144stwo, jego godno\u015b\u0107 i ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107. Dlaczego nacjonalizm? Nie chodzi tu o popularny swojego czasu w polskich mediach przy doniesieniach ukrai\u0144skich „integralny nacjonalizm”, czyni\u0105cy „ide\u0119 narodu” najwa\u017cniejsz\u0105 i nadrz\u0119dn\u0105 wzgl\u0119dem norm etycznych (zreszt\u0105 sam Lipi\u0144ski nazywa\u0142 ten rodzaj nacjonalizmu „pa\u0144stwowo-rujnuj\u0105cym”), ale o nacjonalizm pa\u0144stwowotwórczy. Taki, dzi\u0119ki któremu Ukrai\u0144cy b\u0119d\u0105 mogli stworzy\u0107 swoje pa\u0144stwo, które w koncepcjach Lipi\u0144skiego zajmowa\u0142o dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119.<\/p>\n
U\u017cycie okre\u015blenia „nacjonalizm” wzi\u0119\u0142o si\u0119 te\u017c ze specyficznego pojmowania poj\u0119cia narodu. A w\u0142a\u015bnie definicja nacji, jako wszystkich obywateli, któr\u0105 to sam Lipi\u0144ski nazwa\u0142 „terytorializmem”, by\u0142a w owych czasach ide\u0105 niespotykan\u0105. Dopiero po II wojnie \u015bwiatowej mia\u0142a si\u0119 rozpowszechni\u0107 w Europie zachodniej. Lipi\u0144ski dobrze rozumia\u0142, \u017ce w kraju takim jak Ukraina, gdzie wschód spotyka si\u0119 z zachodem, gdzie przecinaj\u0105 si\u0119 szlaki kulturowe i etniczne, nie sposób ograniczy\u0107 poj\u0119cia narodu do ludzi, których nazwisko ko\u0144czy si\u0119 na „–enko” b\u0105d\u017a „–ycz”, jak chcieli skrajni nacjonali\u015bci, albo do „klasy robotniczej”, czego pragn\u0119li komuni\u015bci. Lipi\u0144ski krytykowa\u0142 obydwa radykalne obozy, próbuj\u0105ce stworzy\u0107 nowego cz\u0142owieka, pasuj\u0105cego do utopijnych rajów na ziemi. By\u0142 przeciwny integralnym, monopartyjnym wizjom, niszcz\u0105cym naturaln\u0105 tkank\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Takim sposobem, ten monarchista i przeciwnik demokracji stworzy\u0142 t\u0119 cenn\u0105, jak to nazywa wybitny ukrai\u0144ski historyk Jaros\u0142aw Hrycak, „cieniutk\u0105 ni\u0107 my\u015bli liberalnej w Ukrainie”.<\/p>\n
<\/p>\n
Zreszt\u0105 zas\u0142ug Lipi\u0144skiego i ca\u0142ego „ruchu hetma\u0144skiego” nie mo\u017cna ograniczy\u0107 do jego zwolenników. Konserwatystom cz\u0119sto przypada rola podobna do profesorów w muzycznych konserwatoriach, gdzie m\u0142odzi adepci ucz\u0105 si\u0119 od profesorów podstawowych regu\u0142 i przykaza\u0144, by potem pod\u0105\u017cy\u0107 sw\u0105 w\u0142asn\u0105 artystyczn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105. „Hetma\u0144skie konserwatorium” uczy\u0142o Ukrai\u0144ców my\u015blenia politycznego, my\u015blenia w kategoriach pa\u0144stwa, wspólnoty. Wreszcie, dzi\u0119ki swemu profesorskiemu zapleczu (Dmytro Doroszenko, Serhij Szemet) da\u0142o Ukrai\u0144com dum\u0119 z odzyskanej historii, która, zgodnie z rozumieniem Lipi\u0144skiego, mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 inspiracj\u0105 dla „wysi\u0142ku pa\u0144stwotwórczego”.<\/p>\n
Warto w tym miejscu przypomnie\u0107, \u017ce Lipi\u0144ski krytycznie odnosi\u0142 si\u0119 do dziedzictwa literatury romantycznej, która to mia\u0142a ogranicza\u0107 si\u0119 tylko do odtwarzania starych kozackich dum. Krytykowa\u0142 jej sentymentalizm i jednostronne zapatrzenie w przesz\u0142o\u015b\u0107. Porównywa\u0142 to „statyczne uj\u0119cie tradycji” do wizerunku Kozaka, który mia\u0142by si\u0119 dzi\u015b przebra\u0107 w \u017cupan, szarawary, a na g\u0142owie zaple\u015b\u0107 sobie typowego „ose\u0142edca” i „dosi\u0105\u015b\u0107 samochodu”. Lipi\u0144ski tymczasem podchodzi\u0142 do tradycji w sposób dynamiczny – nawo\u0142ywa\u0142 do pisania nowych kozackich dum, jednak\u017ce przenikni\u0119tych tym samym d
\nuchem.<\/p>\n
A jaki by\u0142 to duch? Tu te\u017c Lipi\u0144ski po\u0142o\u017cy\u0142 sporo zas\u0142ug. Nie mia\u0142o to ju\u017c by\u0107 sm\u0119tne zawodzenie o „ludzie ukrai\u0144skim”, którego sensem jest bli\u017cej nieokre\u015blona walka o „samostijnist’”- niezale\u017cno\u015b\u0107. Lipi\u0144ski stawia\u0142 na pierwszym miejscu pa\u0144stwo. W jego koncepcji, która potem rozwin\u0119\u0142a si\u0119 jako tzw. „pa\u0144stwowa” szko\u0142a historyczna, kolejni wielcy ukrai\u0144scy hetmani dowodz\u0105cy powstaniami nie byli jakimi\u015b wata\u017ckami, Spartakusami, walcz\u0105cymi w imi\u0119 zn\u0119kanego ludu. Lipi\u0144ski po \u017cmudnych badaniach (m.in. heraldycznych), doszed\u0142 do wniosku, \u017ce powstania, szczególnie to najs\u0142ynniejsze – Bohdana Chmielnickiego, by\u0142y walk\u0105, której celem by\u0142o stworzenie w\u0142asnego pa\u0144stwa. Nie by\u0142a to te\u017c, jak ukazuje Sienkiewicz, walka, owszem szlachetnej, ale „czerni”, spo\u0142ecznych nizin, tylko wyst\u0105pienie w obronie wiary prawos\u0142awnej, narodowo\u015bci (i maj\u0105tków) „rodowej” szlachty ukrai\u0144skiej, której np. pod Pi\u0142awcami by\u0142o 7000. Najlepiej obrazuje to chyba Adolf Maria Boche\u0144ski, w swoim eseju po\u015bwi\u0119conym Lipi\u0144skiemu:<\/p>\n
(…) dlaczego Ukrai\u0144cy tak nie lubi\u0105 Sienkiewicza. Chodzi tu po prostu o to, \u017ce Bohun by\u0142 szlachcicem i to dobrym szlachcicem, a nie jakim\u015b kozackim Martinem Edenem i \u017ce w wojsku Chmielnickiego s\u0142u\u017cy\u0142o ni mniej, ni wi\u0119cej tylko sze\u015bciu panów… Wo\u0142odyjowskich (Procyk, Stefan, Chomica, Lewko, Semen i Jeremi).<\/p>\n
Wiaczes\u0142awowi Lipi\u0144skiemu przysz\u0142o \u017cy\u0107 w trudnych czasach i w trudnym miejscu. By\u0142 to teatr wojen, rewolucji, wytyczania granic. On si\u0119 granicom, liniom demarkacyjnym wymyka\u0142. Gdy woko\u0142o narodowo\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a przybiera\u0107 „charakter fatalno\u015bci rasowej”, jak to okre\u015bla\u0142 Jerzy Stempowski, triumfowa\u0142y radykalizmy, on postulowa\u0142 obywatelski patriotyzm, w\u0142adz\u0119 obdarzon\u0105 autorytetem, odpowiedzialn\u0105 opozycj\u0119.<\/p>\n
Wiaczes\u0142aw Lipi\u0144ski, nobilis ruthenus, jak podpisywa\u0142 si\u0119 pod swymi artyku\u0142ami, porusza\u0142 si\u0119 w\u015bród dumnych hetmanów, Jerzego Niemirycza, Stanis\u0142awa Krzeczowskiego, Stanis\u0142awa Orzechowskiego. Przez ca\u0142e swoje krótkie \u017cycie, ten ukrai\u0144ski Kant przypomina\u0142 o „moralnym imperatywie der\u017cawnyctwa” – s\u0142u\u017cbie pa\u0144stwu, dobru wspólnemu wszystkich obywateli.<\/p>\n
Jak zauwa\u017cy\u0142 w jednym ze swych esejów, Iwan \u0141ysjak-Rudnyckyj „Lipi\u0144ski by\u0142 ideowym przeciwnikiem demokracji, ale z jego dzie\u0142 demokrata mo\u017ce si\u0119 wiele rzeczy nauczy\u0107”. S\u0105 w historii ludzie, którzy jako\u015b wymykaj\u0105 si\u0119 swoim epokom. Wydaj\u0105 si\u0119 zawieszeni gdzie\u015b pomi\u0119dzy legendarn\u0105, nieod\u017ca\u0142owan\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 a oczekiwan\u0105 z nadziej\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105. Dla ma\u0142ej, drobnostkowej codzienno\u015bci s\u0105 obcy.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19181","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19181"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19181\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ziemowit Jó\u017awik<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"