{"id":19199,"date":"2010-06-18T11:24:38","date_gmt":"2010-06-18T09:24:38","guid":{"rendered":"http:\/\/Chocia\u017czaba"},"modified":"2015-06-26T13:32:35","modified_gmt":"2015-06-26T11:32:35","slug":"powaga-zabawy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/powaga-zabawy\/","title":{"rendered":"Powaga zabawy"},"content":{"rendered":"

Chocia\u017c zabawa wydaje si\u0119 kwesti\u0105 wcale nie najwa\u017cniejsz\u0105, dzi\u015b zajmiemy si\u0119 ni\u0105 powa\u017cniej. Nie jest to jedynie dodatek do \u017cycia dru\u017cyny czy zast\u0119pu, sprawa drugorz\u0119dna. Dla mnie zabawa, czy humor to wska\u017aniki prawid\u0142owego dzia\u0142ania. Ich brak powinien niepokoi\u0107.<\/strong><\/p>\n

Je\u017celi kto\u015b (oczywi\u015bcie w kontek\u015bcie naszej harcerskiej dzia\u0142alno\u015bci) zapyta, jakie zadania przed nami stoj\u0105, zwykle odpowiemy, \u017ce jest to napisanie dobrego planu pracy, realizacja pr\u00f3by instruktorskiej, co\u015b do zrobienia w hufcu, wyjazd na Zlot ZHP, wychowanie nast\u0119pcy i tym podobne. I bardzo to s\u0142uszne i chwalebne, sam si\u0119 pod tym podpisz\u0119, je\u015bli trzeba.<\/p>\n

Je\u017celi kto\u015b mnie zapyta, co pami\u0119tam ze swojego dotychczasowego harcerskiego \u017cyciorysu, to opr\u00f3cz kilku rzeczy absolutnie najwznio\u015blejszych, takich jak z\u0142o\u017cenie Przyrzeczenia Harcerskiego, czy zostanie instruktorem, wymieni\u0119 ca\u0142e mn\u00f3stwo zabawnych wydarze\u0144, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y wszelkim imprezom. Nie pami\u0119tam ju\u017c dok\u0142adnie tych kilku W\u0119drowniczych Watr, na kt\u00f3rych by\u0142em, ale za to produkcja film\u00f3w, kt\u00f3re trzeba by\u0142o tam ze sob\u0105 zabra\u0107 \u2013 cudo! Znamiona cudu nosi te\u017c fakt, \u017ce \u015bmiej\u0119 si\u0119, ogl\u0105daj\u0105c je nawet po kilku latach.<\/p>\n

Nie pami\u0119tam wszystkich uczestnik\u00f3w zimowisk, kt\u00f3re by\u0142y par\u0119 (nie przypomn\u0119 sobie tak od razu ile) lat temu, ale do dzi\u015b si\u0119 u\u015bmiecham na wspomnienie strzy\u017cenia po kryjomu \u015bpi\u0105cego kolegi.<\/p>\n

Warta przysypia na ka\u017cdym obozie, jednak jeszcze d\u0142ugo b\u0119d\u0119 wspomina\u0142, jak ukradli\u015bmy z kilkoma zacnymi druhami instruktorami budk\u0119 wartownicz\u0105. Wystawili\u015bmy j\u0105 na\u2026 koniec pomostu. Gdy \u015bpi\u0105cy wartownicy si\u0119 obudzili, szukali jej do rana.<\/p>\n

Przyk\u0142ady mo\u017cna mno\u017cy\u0107. S\u0142owem \u2013 zabawa to nieod\u0142\u0105czny element harcerskiego dzia\u0142ania. Nieod\u0142\u0105czny, bo elementy zaczerpni\u0119te z zabawy znajdziemy w ka\u017cdej czynno\u015bci, od musztry, do przekazywania \u201eiskierki\u201d w kr\u0119gu. Holenderski pisarz Johan Huizinga (ca\u0142kiem powa\u017cny badacz, autor znanej ka\u017cdemu historykowi \u201eJesieni \u015bredniowiecza\u201d), napisa\u0142 nawet ksi\u0105\u017ck\u0119 o zabawie, o wdzi\u0119cznym tytule \u201eHomo ludens\u201d, gdzie stwierdzi\u0142, \u017ce jest ona \u201ewielko\u015bci\u0105 dan\u0105 kulturze, egzystuj\u0105c\u0105 przed sam\u0105 kultur\u0105, towarzysz\u0105c\u0105 jej i przenikaj\u0105c\u0105 od samego pocz\u0105tku\u201d. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce tworz\u0105c t\u0119 definicj\u0119 pan Johan u\u017cywa\u0142 holenderskiego s\u0142owa spel, kt\u00f3re w j\u0119zyku polskim t\u0142umaczone jest za pomoc\u0105 dw\u00f3ch rzeczownik\u00f3w: zabawy i gry, zale\u017cnie od kontekstu, podobnie jak play i game w j\u0119zyku angielskim. Znaczy to, \u017ce mia\u0142 na my\u015bli co\u015b, co obejmuje znaczenia obydwu tych s\u0142\u00f3w. W ten spos\u00f3b powoli mo\u017cemy przej\u015b\u0107 od skojarzenia zabawy z czym\u015b robionym g\u0142\u00f3wnie dla przyjemno\u015bci, do wypowiedzi Roberta Baden \u2013 Powella, kt\u00f3ry zach\u0119ca\u0142 do traktowania \u017cycia jak gry. I maj\u0105c poczucie, \u017ce jedno i drugie co\u015b \u0142\u0105czy, zacz\u0105\u0107 si\u0119 utwierdza\u0107 w przekonaniu, \u017ce od zabawy nie da si\u0119 uciec.<\/p>\n

Dla lepszego zrozumienia zabawy\/gry, proponuj\u0119 jeszcze pozna\u0107 trzy jej g\u0142\u00f3wne cechy. Tutaj pomo\u017ce nam zn\u00f3w niezast\u0105piony Johan:<\/p>\n

1. Zabawa jest zawsze wolnym i swobodnym dzia\u0142aniem. Nikt nie mo\u017ce nakazywa\u0107 prawdziwej zabawy, bo by\u0142oby to, co najwy\u017cej, odtworzeniem przebiegu zabawy. Czyli zabawa to swoboda i wolno\u015b\u0107.<\/p>\n

2. Zabawa nie jest \u201ezwyk\u0142ym\u201d czy te\u017c \u201ew\u0142a\u015bciwym\u201d \u017cyciem. Jest to wkroczenie do tymczasowego \u015bwiata, o kt\u00f3rym wiemy, \u017ce jest \u201ena niby\u201d. Znaczy to, \u017ce czysta zabawa zwykle nie pomaga nam w zaspokojeniu swoich prawdziwych potrzeb, bo tak jak i zabawa, jej cele te\u017c znajduj\u0105 si\u0119 poza \u201eprawdziwym \u017cyciem\u201d. (Ale mamy uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 to cech\u0119 metody harcerskiej, jak\u0105 jest po\u015brednio\u015b\u0107.)<\/p>\n

3. Oddzielno\u015b\u0107 i ograniczono\u015b\u0107 zabawy \u2013 zabawa ma swoje w\u0142asne regu\u0142y, miejsce i czas, o wszystkim trzeba pami\u0119ta\u0107. Zabawa przybiera przez to okre\u015blony kszta\u0142t. Co wa\u017cne, ta struktura zostaje zapami\u0119tana przez uczestnik\u00f3w i mo\u017ce zosta\u0107 potem odtworzona, albo\u2026 Wykorzystana, cho\u0107by w cz\u0119\u015bci, gdzie indziej!<\/p>\n

To tyle, je\u015bli chodzi o ten przyd\u0142ugi, teoretyczny wst\u0119p. Jak si\u0119 to ma do naszej harcerskiej codzienno\u015bci? Wed\u0142ug mnie jest mo\u017cliwym do przyj\u0119cia wyt\u0142umaczeniem tego, co w harcerstwie ludzi trzyma. Czy\u017c nie m\u00f3wi si\u0119, \u017ce jest to organizacja wyj\u0105tkowa, bo dobrowolna (m\u00f3wi\u0119 tu te\u017c o dobrowolnie pracuj\u0105cych instruktorach), czujemy, \u017ce to jest co\u015b innego ni\u017c zwyk\u0142a codzienno\u015b\u0107 (nawet nie do ko\u0144ca \u015bwiadomie, czujemy si\u0119 nawet lepsi od \u201ezwyk\u0142ych ludzi\u201d)? Kilka wspomnie\u0144 przytoczonych powy\u017cej spe\u0142nia dla mnie dok\u0142adnie t\u0119 rol\u0119. Wreszcie, jeste\u015bmy szalenie przywi\u0105zani do regu\u0142 zabawy\/gry, bo czym innym wyt\u0142umaczy\u0107 nieustanne spory o rozumienie tego, czy innego punktu Prawa Harcerskiego, konieczne do przestrzegania rytua\u0142y? To wszystko razem daje nam rado\u015b\u0107, sprawia pewn\u0105 przyjemno\u015b\u0107, co zupe\u0142nie nie umniejsza powagi, z jak\u0105 si\u0119 harcerstwo traktuje. Autentyczne zaanga\u017cowanie tylko uwypukla wy\u017cej wymienione cechy zabawy!<\/p>\n

Jak si\u0119 wobec tego bawi\u0107? Czy istnieje jaki\u015b przepis na to, jak pom\u00f3c naszej harcerskiej zabawie, najlepiej przez humor, kt\u00f3ry, jak si\u0119 okazuje, mo\u017ce wnie\u015b\u0107 wiele dobrego?<\/p>\n

Po pierwsze, humor nie bierze si\u0119 znik\u0105d. Powiem wprost, \u017ce najlepsze \u201enumery\u201d, z kt\u00f3rych si\u0119 potem mo\u017cna \u015bmia\u0107 bez szkody dla nikogo, wychodz\u0105 tylko w \u015brodowiskach z\u017cytych, dobrze funkcjonuj\u0105cych, tam, gdzie mi\u0119dzy lud\u017ami s\u0105 zdrowe relacje. Niejednokrotnie przekona\u0142em si\u0119, \u017ce te najbardziej \u201eluzackie\u201d \u015brodowiska s\u0105 jednocze\u015bnie najci\u0119\u017cej pracuj\u0105cymi. Je\u017celi harcerze cz\u0119sto \u017cartuj\u0105, ale nie ze swojego kiepskiego dru\u017cynowego, tylko ot tak, po prostu, pomo\u017ce im to wykonywa\u0107 bie\u017c\u0105ce zadania i zintegruje grup\u0119. Czyli praca u podstaw.<\/p>\n

Po drugie, nic na si\u0142\u0119. Zabawy nie mo\u017cna nakaza\u0107. Trzeba albo sporo si\u0119 natrudzi\u0107, by wydoby\u0107 na powierzchni\u0119 inwencj\u0119 harcerzy, albo\u2026 Postara\u0107 si\u0119 nie wtr\u0105ca\u0107 za bardzo. Widzia\u0142em rewelacyjne, niemal\u017ce improwizowane przedstawienie w wykonaniu dwunastoletnich harcerek, gdzie w odpowiedzi na wypowiadane z kamienn\u0105 twarz\u0105 kwestie typu \u201emama idzie teraz do sp\u00f3\u0142dzielni zrobi\u0107 zakupy, wystrzegajcie si\u0119 wilka, kt\u00f3ry kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 i chce waszej zguby\u201d, ca\u0142a sala j\u0119cza\u0142a, nie mog\u0105c ju\u017c si\u0119 \u015bmia\u0107. Dodam, \u017ce spektakl by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 przyj\u0119cia z okazji pierwszych urodzin zast\u0119pu \u201eOwce\u201d, w kt\u00f3re druhenki w\u0142o\u017cy\u0142y sporo pracy, chocia\u017c nikt o to ich nie prosi\u0142, nikt tym bardziej nie pomaga\u0142. Po co? Prawdopodobnie jedynie \u201edla jaj\u201d. Efekt \u2013 powalaj\u0105cy. I maj\u0105cy swoje pozytywne konsekwencje wychowawcze.<\/p>\n

Po trzecie, skoro harcerstwo jest pewnego rodzaju gr\u0105, musimy wiedzie\u0107, ze to my, jako instruktorzy ustalamy jej zasady, \u015bwiadomi tego, \u017ce naszym najwa\u017cniejszym celem jest nie wykonanie za wszelk\u0105 cen\u0119 zdobnictwa obozowego, czy pokaz musztry, a wychowanie m\u0142odego cz\u0142owieka. Oczywi\u015bcie, zdobnictwo, apele, gaw\u0119dy \u2013 wszystko jest do czego\u015b potrzebne, byleby\u015bmy wiedzieli dok\u0142adnie, po co. \u015awiadomo\u015b\u0107 tej struktury pozwoli nam podej\u015b\u0107 do tego z dystansem, bo (tu jest pointa tej cz\u0119\u015bci wywodu) nic nie zabija humoru lepiej, ni\u017c nadmierne spi\u0119cie instruktora. Zaznaczam, \u017ce nie namawiam tu nikogo do lekcewa\u017cenia czy absolutnego braku powagi, jedynie do dystansu w\u0142a\u015bnie!<\/p>\n

Po czwarte, wspomnie\u0107 trzeba cz\u0119sto zauwa\u017calne zjawisko. To mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 niekt\u00f3rym dziwne, ale poczucie humoru to cecha ludzi inteligentnych. Czasem Twoi podopieczni mog\u0105 by\u0107 inteligentniejsi od Ciebie, co mo\u017ce by\u0107 bolesne, lecz prawdziwe. Nie miej im tego za z\u0142e i nie b\u0105d\u017a przekonany, \u017ce za ka\u017cdym razem \u015bmiej\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bnie z Ciebie. W przeciwnym razie odejd\u0105 z organizacji, opowiadaj\u0105c potem od czasu do czasu znajomym przy piwie: \u201eO tak, by\u0142em w harcerstwie, ale by\u0142o niesamowicie dr\u0119two. Szczeg\u00f3lnie nasz druh by\u0142 niesamowicie zakompleksiony\u201d. By\u0142aby (powiedzmy sobie szczerze: czasem jest) to absolutna pora\u017cka systemu wychowawczego opartego tak naprawd\u0119 na po\u017cytecznej zabawie i z niej si\u0119 wywodz\u0105cego. I tym stwierdzeniem, za kt\u00f3rym stoi w krwawym pocie zdobywane przez lat dwadzie\u015bcia do\u015bwiadczenie \u017cyciowe, zako\u0144cz\u0119 wyw\u00f3d.<\/p>\n

Mo\u017cna by jeszcze poruszy\u0107 sporo w\u0105tk\u00f3w, wiele mogliby powiedzie\u0107 dru\u017cynowi zuchowi, pedagodzy i osoby, kt\u00f3re z wykszta\u0142cenia s\u0105 \u201ekulturalno \u2013 o\u015bwiatowe\u201d, ale zostawmy sobie to na p\u00f3\u017aniej. Tym, kt\u00f3rym obrana tu perspektywa odpowiada, polecam wspomnian\u0105 wy\u017cej holendersk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Korzystaj\u0105c z okazji powiem od razu, \u017ce w og\u00f3le polecam czytanie ksi\u0105\u017cek. S\u0142ysza\u0142em, \u017ce to bardzo rozwija. \u017begnam i \u017cycz\u0119 dobrej zabawy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Chocia\u017c zabawa wydaje si\u0119 kwesti\u0105 wcale nie najwa\u017cniejsz\u0105, dzi\u015b zajmiemy si\u0119 ni\u0105 powa\u017cniej. Nie jest to jedynie dodatek do \u017cycia dru\u017cyny czy zast\u0119pu, sprawa drugorz\u0119dna. Dla mnie zabawa, czy humor to wska\u017aniki prawid\u0142owego dzia\u0142ania. Ich brak powinien niepokoi\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19199","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19199","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19199"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19199\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21669,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19199\/revisions\/21669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19199"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19199"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19199"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}