{"id":19222,"date":"2010-09-14T19:51:08","date_gmt":"2010-09-14T17:51:08","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=1871"},"modified":"2015-09-07T20:36:20","modified_gmt":"2015-09-07T18:36:20","slug":"tacy-jak-my","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/tacy-jak-my\/","title":{"rendered":"Tacy jak my"},"content":{"rendered":"

Maj\u0105 wi\u0119zi rodzinne, wyra\u017caj\u0105 uczucia, m\u00f3wi\u0105, pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 narz\u0119dziami, dogaduj\u0105 si\u0119, lubi\u0105 si\u0119 bawi\u0107. Nie chodzi o plemi\u0119 Kikujus\u00f3w. Ale o\u00a0mieszka\u0144c\u00f3w pewnego kr\u00f3lestwa. Kr\u00f3lestwa Zwierz\u0105t.<\/strong><\/p>\n

Zwierz\u0119ta s\u0105 do nas podobne. Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci. Niekt\u00f3re maj\u0105 tak samo zadarte nosy, inne maj\u0105 \u0142adniejsze oczy od niejednej dziewczyny, jeszcze inne dr\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie jak my… Wszyscy mamy domy, swoich potomk\u00f3w, swoje po\u017cywienie. Wegetarianie mog\u0105 dzieli\u0107 menu z\u00a0\u017cyrafami, reszta spo\u0142ecze\u0144stwa ch\u0119tnie wybra\u0142aby si\u0119 na wsp\u00f3lny obiad z\u00a0lwem. Ludzie jednak wywy\u017cszaj\u0105 si\u0119 swoj\u0105 inteligencj\u0105, spychaj\u0105 zwierz\u0119ta do poziomu pod\u0142ogi podnosz\u0105c dumnie g\u0142owy i\u00a0pozostaj\u0105c w\u00a0swojej chwale o\u015bwiecenia. B\u0142\u0105d! Zwierz\u0119ta naprawd\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od nas tak bardzo jak my\u015blimy. W\u0142a\u015bnie, my\u015blimy! One chyba te\u017c…<\/p>\n

<\/h3>\n

Co powiesz na to?<\/strong><\/h3>\n

Jedn\u0105 z\u00a0pierwszych r\u00f3\u017cnic nasuwaj\u0105cych si\u0119 nam na my\u015bl jest mowa, kt\u00f3ra zosta\u0142a doprowadzona u\u00a0cz\u0142owieka do perfekcji, a\u00a0u\u00a0zwierz\u0105t zatrzyma\u0142a si\u0119 na bardzo wczesnym stadium. Tak si\u0119 nam przynajmniej wydaje. W\u00a0to, \u017ce zwierz\u0119ta potrafi\u0105 si\u0119 komunikowa\u0107 ze sob\u0105 w\u00a0obr\u0119bie gatunku, jeste\u015bmy jeszcze w\u00a0stanie uwierzy\u0107. Jednak okazuje si\u0119, \u017ce s\u0105 one w\u00a0stanie dogada\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z\u00a0lud\u017ami! Irene Pepperberg, \u015bwie\u017co dyplomowana absolwentka Harvardu, zapragn\u0119\u0142a w\u00a0roku 1977 porozmawia\u0107 z… ptakiem. Wybra\u0142a w\u00a0sklepie zoologicznym przypadkow\u0105 papug\u0119 \u017cako i\u00a0rozpocz\u0119\u0142a lekcj\u0119 angielskiego. Po jakim\u015b czasie Alex, siedz\u0105c na swojej klatce, bez problemu reagowa\u0142 na dziesi\u0105tki wyraz\u00f3w, a\u00a0nawet umia\u0142 wypowiedzie\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z\u00a0nich. To jednak mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 banalnym osi\u0105gni\u0119ciem, bo \u201eka\u017cda g\u0142upia papuga umie powtarza\u0107\u201d. Alex jednak umie poprzez angielskie s\u0142owa wyra\u017ca\u0107 swoje my\u015bli. M\u00f3wi np. \u201eChc\u0119 winogrono\u201d (polskiemu \u017cako by\u0142oby trudniej, Alex wyskrzecza\u0142 po prostu \u201eWant grape\u201d), gdy jego w\u0142a\u015bcicielka zwleka ze \u015bniadaniem. To oznacza, \u017ce papuga u\u015bwiadamia sobie g\u0142\u00f3d, wie jak go zaspokoi\u0107 i\u00a0wie jak o\u00a0to poprosi\u0107! Ponadto okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Alex tworzy w\u0142asne s\u0142owa na podstawie tych, kt\u00f3re ju\u017c pozna\u0142. I\u00a0tak na przyk\u0142ad na jab\u0142ko m\u00f3wi \u201ebane\u015bnia\u201d, poniewa\u017c w\u00a0smaku przypomina mu banana, a\u00a0z\u00a0wygl\u0105du czere\u015bni\u0119 (skrzeczy po angielsku \u201eban-erry\u201d). Alex rozpoznaje kolory, kszta\u0142ty, rozmiary (gdy Pepperberg pokazuje mu zielony klucz i\u00a0zielon\u0105 fili\u017cank\u0119 i\u00a0pyta: \u201eCo takie samo?\u201d, Alex odpowiada: \u201eKo-lor\u201d), umie liczy\u0107. W\u00a0towarzystwie innych, m\u0142odszych papug, kt\u00f3re Pepperberg r\u00f3wnie\u017c uczy, Alex potrafi wyrazi\u0107 swoj\u0105 dezaprobat\u0119 dla braku post\u0119p\u00f3w w\u00a0ich nauce i\u00a0skrzeczy g\u0142o\u015bno: \u201eM\u00f3w wyra\u017aniej!\u201d. Biedny, nudzi si\u0119 na lekcjach. Znacie to?<\/p>\n

Zagadk\u0105, nad kt\u00f3r\u0105 g\u0142owi\u0105 si\u0119 naukowcy od dziesi\u0105tk\u00f3w lat jest spos\u00f3b porozumiewania si\u0119 delfin\u00f3w. Te niezwykle m\u0105dre zwierz\u0119ta rozmawiaj\u0105 ze sob\u0105 w\u00a0tajemniczy dla siebie spos\u00f3b. Dow\u00f3d? Delfiny s\u0105 w\u00a0stanie wykonywa\u0107 proste polecenia cz\u0142owieka przekazywane im za pomoc\u0105 wyuczonych gest\u00f3w. Jednym z\u00a0takich polece\u0144 jest \u201eWymy\u015bl co\u015b nowego\u201d, w\u00a0efekcie czego zwierz\u0119 potrafi przedstawi\u0107 jak\u0105\u015b sztuczk\u0119, kt\u00f3r\u0105 sam wybierze i\u00a0kt\u00f3rej nie by\u0142 uczony wcze\u015bniej. Bardzo to efektowne, ale jeszcze szersze oczy robi cz\u0142owiek, gdy takie polecenie wydaje dw\u00f3m delfinom, po czym te odp\u0142ywaj\u0105, kr\u0119c\u0105 si\u0119 pod wod\u0105, a\u00a0po chwili wyskakuj\u0105 nad powierzchni\u0119 kr\u0119c\u0105c si\u0119 jak \u015bwiderki i\u00a0tryskaj\u0105c silnym strumieniem w\u00a0g\u00f3r\u0119. Wszystko to robi\u0105 idealnie zsynchronizowane! I w\u0142a\u015bnie to dla cz\u0142owieka jest wielk\u0105 niewiadom\u0105 \u2013 jak one si\u0119 dogada\u0142y pod t\u0105 wod\u0105 w\u00a0kilka sekund, \u017ceby zrobi\u0107 dok\u0142adnie identyczny numer?!<\/p>\n

<\/h3>\n

Nie jemy palcami!<\/strong><\/h3>\n

Rodzic skarci przy stole dziecko, kt\u00f3re zacznie si\u0119ga\u0107 po ziemniaka swoj\u0105 niewinn\u0105 r\u0105czk\u0105. W\u00a0ko\u0144cu nie po to cywilizacja da\u0142a nam sztu\u0107ce, \u017ceby\u015bmy mieli je\u015b\u0107 jak zwierz\u0119ta. W\u0142a\u015bnie… jak zwierz\u0119ta? Dbaj\u0105ca o\u00a0savoir vivre gospodyni nie powstydzi\u0142aby si\u0119 przy stole szympansa. Te ma\u0142py s\u0105 nadzwyczaj kulturalne i\u00a0do jedzenia r\u00f3wnie\u017c u\u017cywaj\u0105 swoich sztu\u0107c\u00f3w (i\u00a0to wyj\u0105tkowych, bo nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to r\u0119kodzie\u0142o). Aby dobra\u0107 si\u0119 do miodu kryj\u0105cego si\u0119 w\u00a0szczelinie drzewa (mieszka tam bez\u017c\u0105d\u0142owy gatunek pszcz\u00f3\u0142), szympans korzysta z\u00a0kilku patyk\u00f3w r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci. Sprawdzaj\u0105c ich dzia\u0142anie wybiera odpowiedni, aby rozbi\u0107 bar\u0107. Na koniec u\u017cywa nieco mniejszego, kt\u00f3ry wk\u0142ada w\u00a0\u015brodek swojej zdobyczy, przekr\u0119ca (robimy tak samo z\u00a0\u0142y\u017ceczk\u0105, gdy nie chcemy, aby kleista g\u0119sta ciecz skapn\u0119\u0142a nam na ubranie) i\u00a0podnosi smako\u0142yk do ust. Ta umiej\u0119tno\u015b\u0107 zosta\u0142a uznana przez zesp\u00f3\u0142 badaczy za wyuczon\u0105, poniewa\u017c wyst\u0119powa\u0142a tylko u\u00a0szympans\u00f3w \u017cyj\u0105cych w\u00a0tym konkretnym rejonie (serce kongijskiego lasu deszczowego) i\u00a0nie spotkano si\u0119 z\u00a0ni\u0105 nigdzie poza Afryk\u0105. Kolejny popis sprawno\u015bci szympans daje przy kopcu termit\u00f3w. Ma\u0142pa zasiada wygodnie i\u00a0rozpoczyna pokaz sztuczek. Najpierw od\u0142amuje z\u00a0drzewa twardy, prosty kijek, kt\u00f3rym \u2013 uderzaj\u0105c kilkakrotnie \u2013 zrobi dziur\u0119 w\u00a0kopcu. Nast\u0119pnie chwyta ustami bardziej elastyczn\u0105 \u0142odyg\u0119 i\u00a0przeci\u0105ga mi\u0119dzy z\u0119bami, tworz\u0105c na jej ko\u0144cu p\u0119dzelek o\u00a0d\u0142ugo\u015bci ok. 15\u00a0cm. W\u00a0ten spos\u00f3b otrzymuje swego rodzaju w\u0119dk\u0119, na kt\u00f3r\u0105 bez problemu z\u0142api\u0105 si\u0119 termity, gdy szympans w\u0142o\u017cy j\u0105 do uprzednio zrobionego otworu. Rozczapierzona ko\u0144c\u00f3wka jest o\u00a0wiele bardziej efektywna ni\u017c pojedynczy patyk, o\u00a0czym ma\u0142pa dawno si\u0119 przekona\u0142a i\u00a0zapewne b\u0119dzie przekazywa\u0107 te wiedz\u0119 z\u00a0pokolenia na pokolenie.<\/p>\n

Mamaaa! Pocekaj!<\/strong><\/h3>\n

 <\/p>\n

\u201eO, jakie pi\u0119kne male\u0144stwo\u201d m\u00f3wi ciotka sk\u0142adaj\u0105c usta w\u00a0dzi\u00f3bek i\u00a0wlepiaj\u0105c ma\u015blane oczy w\u00a0nowonarodzone dziecko. Dziecko ro\u015bnie, rozlewa mleko, dostaje klapsy. Idzie do szko\u0142y, czasem si\u0119 potyka, czasem dostaje pi\u0105tki. Czasem mama krzyczy, czasem tata si\u0119 denerwuje, a\u00a0dziadkowie wszystko \u0142agodz\u0105. Dziecko dorasta, znajduje sobie \u017cyciowego partnera i\u00a0wyfruwa z\u00a0gniazda rodzinnego. Ten ostatni zwrot nie bez kozery zbli\u017cony jest do \u015bwiata zwierz\u0119cego. Okazuje si\u0119, \u017ce zwierz\u0119ta r\u00f3wnie\u017c prowadz\u0105 rozbudowane \u017cycie rodzinne. Zosta\u0142o to zaobserwowane na przyk\u0142ad u… s\u0142oni. Iain Douglas-Hamilton od 40\u00a0lat obserwuje spo\u0142ecze\u0144stwo s\u0142oni w\u00a0rejonie Samburu (p\u00f3\u0142nocna Kenia). Cz\u0142onkowie ka\u017cdej grup
\ny (zazwyczaj jest to jedna rodzina) maj\u0105 swoje miejsce w\u00a0hierarchii. Na czele zazwyczaj stoi samica, bowiem samce w\u0119druj\u0105 po \u015bwiecie samotnie (z\u00a0regu\u0142y, bo niekt\u00f3rym trudno oprze\u0107 si\u0119 pokusie w\u00a0postaci ca\u0142ego sznurka s\u0142oniowych pi\u0119kno\u015bci przekraczaj\u0105cych rzek\u0119). Te masywne i\u00a0z\u00a0pozoru nieczu\u0142e zwierz\u0119ta niezwykle dbaj\u0105 o\u00a0swoich potomk\u00f3w. Co wi\u0119cej, troszcz\u0105 si\u0119 nie tylko o\u00a0swoje dzieci, ale tak\u017ce o\u00a0wnuki i\u00a0dzieci przyszywane! Matka zawsze dba o\u00a0przysz\u0142o\u015b\u0107 c\u00f3rki. Douglas-Hamilton zaobserwowa\u0142 na przyk\u0142ad, jak du\u017cy samiec chcia\u0142 pokry\u0107 sporo od niej mniejsz\u0105 samic\u0119. Wtedy do akcji wkroczy\u0142a rodzicielka \u201eniewiasty\u201d i\u00a0przeszkodzi\u0142a w\u00a0zalotach, bowiem zalotnik m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 samiczce krzywd\u0119 (np. z\u0142ama\u0107 jej nog\u0119). P\u00f3\u017aniej matka zgodzi\u0142a si\u0119 na zwi\u0105zek c\u00f3rki z\u00a0innym samcem \u2013 m\u0142odszym, mniejszym i\u00a0l\u017cejszym… Jak w\u00a0\u017cyciu! S\u0142onie potrafi\u0105 sobie okazywa\u0107 szacunek, dba\u0107 o\u00a0siebie nawzajem, podejmowa\u0107 wsp\u00f3lne decyzje, bawi\u0107 si\u0119 ze sob\u0105. Mo\u017cna nawet przypuszcza\u0107, \u017ce ich rodziny s\u0105 o\u00a0wiele szcz\u0119\u015bliwsze od naszych…<\/p>\n

Kombinuj, dziewczyno, nim twe wdzi\u0119ki przemin\u0105…<\/strong><\/h3>\n

 <\/p>\n

Ludzie kombinuj\u0105. Nie ma co. \u017beby \u017cy\u0142o si\u0119 wygodnie \u2013 trzeba czasem tu pokr\u0119ci\u0107, tam oszuka\u0107, gdzie\u015b wcisn\u0105\u0107 drobne k\u0142amstewko. Polacy s\u0105 w\u00a0tym zdaje si\u0119 szczeg\u00f3lnie dobrzy. W\u00a0kr\u00f3lestwie zwierz\u0105t jednak obywatelstwo nie gra du\u017cej roli, a\u00a0bez wzgl\u0119du na pochodzenie zwierz\u0119ta te\u017c potrafi\u0105 gra\u0107 nie fair! wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce to sztuczki zarezerwowane tylko dla ludzi, bo przecie\u017c oszustwo wymaga przemy\u015ble\u0144. Trzeba odgadn\u0105\u0107 czyje\u015b intencje i\u00a0przewidzie\u0107 zachowanie.
\nJednak prymatolodzy (badacze zajmuj\u0105cy si\u0119 ssakami naczelnymi) zaobserwowali na przyk\u0142ad, jak ma\u0142py kryj\u0105 jedzenie przed samcem alfa lub uprawiaj\u0105 za jego plecami seks. Du\u017c\u0105 przebieg\u0142o\u015bci\u0105 wykazuj\u0105 si\u0119 te\u017c ptaki. Tu idealnym przyk\u0142adem jest modrowronka kalifornijska, kt\u00f3ra potrafi odczyta\u0107 intencje innych ptak\u00f3w i\u00a0dzia\u0142a\u0107 na podstawie nabytej wiedzy. Podczas chowania orzecha jej czujne oko dostrzega drugiego ptaka w\u00a0okolicy i\u00a0modrowronka wyczuwa od razu ryzyko kradzie\u017cy. Mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce my\u015bli sobie: \u201eNo tak, ja na miejscu tego cwaniaka za 3 minuty podlecia\u0142abym i\u00a0zwin\u0119\u0142a tego orzecha. Wi\u0119c ja go tu schowam, cwaniak odleci dla niepoznaki, aby potem wr\u00f3ci\u0107, ale ja w\u00a0tym czasie przenios\u0119 orzecha gdzie indziej i\u00a0cwaniak si\u0119 nie naje!\u201d. Nicky Clyton z\u00a0Uniwersytetu Cambridge zinterpretowa\u0142a to jako umiej\u0119tno\u015b\u0107 dokonania projekcji w\u0142asnych prze\u017cy\u0107 na inne osobniki. Ptak wiedzia\u0142, jak sam zachowa\u0142by si\u0119 w\u00a0takiej sytuacji, wi\u0119c podejrzewa\u0142 o\u00a0to te\u017c wszystkich dooko\u0142a.<\/p>\n

Ludziozwierze<\/strong><\/h3>\n

Przyk\u0142ady typowo ludzkich (jak dot\u0105d my\u015bleli\u015bmy) zachowa\u0144 odnalezionych w\u00a0\u015bwiecie zwierz\u0105t mo\u017cna mno\u017cy\u0107 i\u00a0mno\u017cy\u0107. Niekt\u00f3re s\u0105 wyuczone i\u00a0bli\u017cej im do zwyk\u0142ego warunkowania, ale inne s\u0105 nabyte w\u00a0\u015bwiecie bez ludzi. Zwierz\u0119ta potrafi\u0105 wyra\u017ca\u0107 emocje (o\u015bmiornica pacyficzna olbrzymia na przyk\u0142ad robi to za pomoc\u0105 zmiany kolor\u00f3w), rozpoznawa\u0107 twarze (owce rasy Leicester rozpoznaj\u0105 ok. 50\u00a0twarzy innych owiec i\u00a0do dziesi\u0119ciu twarzy ludzkich), rozpoznaj\u0105 poszczeg\u00f3lne wyrazy ludzkiej mowy, licz\u0105, bawi\u0105 si\u0119, rozwi\u0105zuj\u0105 zadania.<\/p>\n

Zatem mo\u017ce powinni\u015bmy przesta\u0107 uczy\u0107 zwierz\u0119ta nowych sztuczek, a\u00a0zacz\u0105\u0107 si\u0119 uczy\u0107 czego\u015b od nich? I\u00a0pozwoli\u0107 wreszcie Reksowi spa\u0107 w\u00a0\u0142\u00f3\u017cku!<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\n

http:\/\/ngm.nationalgeographic.com\/2008\/03\/animal-minds\/virginia-morell-text<\/a> \u2013 tekst \u201eO\u00a0czym my\u015bl\u0105 zwierz\u0119ta\u201d jest niezwykle ciekawy, na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 cudowne zdj\u0119cia zwierz\u0105t autorstwa Vince\u2019a Musi\u2019ego<\/p>\n

http:\/\/ngm.nationalgeographic.com\/2008\/09\/samburu-elephants\/quammen-text<\/a> \u2013 artyku\u0142 o\u00a0\u017cyciu rodzinnym s\u0142oni<\/p>\n

http:\/\/ngm.nationalgeographic.com\/2010\/02\/congo-chimps\/foer-text<\/a> \u2013 o\u00a0wyj\u0105tkowo zmy\u015blnych szympansach<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maj\u0105 wi\u0119zi rodzinne, wyra\u017caj\u0105 uczucia, m\u00f3wi\u0105, pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 narz\u0119dziami, dogaduj\u0105 si\u0119, lubi\u0105 si\u0119 bawi\u0107. Nie chodzi o plemi\u0119 Kikujus\u00f3w. Ale o mieszka\u0144c\u00f3w pewnego kr\u00f3lestwa. Kr\u00f3lestwa Zwierz\u0105t.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[856,857,855],"class_list":["post-19222","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2","tag-krolestwo-zwierzat","tag-szympansy","tag-zwierzeta"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19222"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22611,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19222\/revisions\/22611"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}