{"id":19224,"date":"2010-09-14T19:51:08","date_gmt":"2010-09-14T17:51:08","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=1883"},"modified":"2015-09-07T18:58:08","modified_gmt":"2015-09-07T16:58:08","slug":"ja-wiem-ty-wiesz-on-wie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/ja-wiem-ty-wiesz-on-wie\/","title":{"rendered":"Ja wiem, ty wiesz, on wie"},"content":{"rendered":"

Nie wiem, czy zdajesz sobie spraw\u0119 z tego, jak wiele rzeczy potrafisz. Cz\u0119sto m\u00f3wisz, \u017ce nie umiesz. By\u0142o w szkole, ale nie pami\u0119tasz. Kazali, to wiedzia\u0142e\u015b. Czasem by\u0142o ciekawe. I co z tego?<\/strong><\/p>\n

Teraz sp\u00f3jrz. To tylko b\u0142ahe przyk\u0142ady, ale pokazuj\u0105, ile mo\u017ce nam da\u0107 to, \u017ce co\u015b wiemy. Niekt\u00f3re z nich pozwalaj\u0105 wykorzysta\u0107 nasze umiej\u0119tno\u015bci w praktyce.<\/p>\n

Czekoladowa fizyka<\/strong><\/h3>\n

Istnieje mn\u00f3stwo ma\u0142ych do\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re da si\u0119 zrobi\u0107 w domu. Ale czy zmierzenie pr\u0119dko\u015bci \u015bwiat\u0142a brzmi jak co\u015b ma\u0142ego? By\u0142a ona zawsze tajemnic\u0105 i zrobiono to po raz pierwszy dopiero w XVII wieku!<\/p>\n

\"1264220_chocolate____2\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce ju\u017c wiesz, ale \u017ceby dowiedzie\u0107 si\u0119, jak szybko porusza si\u0119 promie\u0144 \u015bwietlny, wystarczy tabliczka czekolady oraz mikrofal\u00f3wka \u2013 urz\u0105dzenie dost\u0119pne w ka\u017cdej kuchni. Kr\u00f3tkie przypomnienie z liceum: ka\u017cda fala ma swoj\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 (odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy grzbietami) i cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 (liczba grzbiet\u00f3w fali, kt\u00f3re min\u0105 okre\u015blony punkt w ci\u0105gu sekundy). Fala stoj\u0105ca to zjawisko, w kt\u00f3rym wydaje nam si\u0119, \u017ce grzbiet fali nie przemieszcza si\u0119 \u2013 powstaj\u0105 w\u0119z\u0142y i strza\u0142ki. D\u0142ugo\u015b\u0107 fali stoj\u0105cej mo\u017cemy obliczy\u0107, mno\u017c\u0105c razy dwa odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy dwoma strza\u0142kami. Taka fala powstaje w mikrofal\u00f3wce. Musimy jeszcze wyj\u0105\u0107 lub zablokowa\u0107 talerz, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 w \u015brodku, tak \u017ceby si\u0119 nie obraca\u0142. W wyniku tej operacji w miejscu w\u0119z\u0142a czekolada roztapia si\u0119, a w miejscu strza\u0142ki pozostaje nietkni\u0119ta. Za pomoc\u0105 linijki mierzymy zatem odleg\u0142o\u015b\u0107. Jest to d\u0142ugo\u015b\u0107 fali. Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 jest sta\u0142a \u2013 zapisana na obudowie kuchenki. A pr\u0119dko\u015b\u0107 to nic innego jak cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 pomno\u017cona przez d\u0142ugo\u015b\u0107. Proste?<\/p>\n

Dobrze, teraz kto\u015b mo\u017ce si\u0119 zapyta\u0107: po co to? Pr\u0119dko\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a jest nam niezb\u0119dna np. do mierzenia odleg\u0142o\u015bci. W ko\u0144cu jeden metr to droga, jak\u0105 \u015bwiat\u0142o pokonuje w pr\u00f3\u017cni w ci\u0105gu 1\/299792458 s. To tylko fragment promieniowania, a trudno wyobrazi\u0107 sobie \u017cycie bez niego. W\u0142a\u015bciwie to mog\u0142oby go w\u00f3wczas nawet nie by\u0107. Im wi\u0119cej o nim wiemy, tym lepiej mo\u017cemy je wykorzysta\u0107. A zbada\u0107, jak widzisz, mo\u017cesz je do pewnego stopnia we w\u0142asnym domu.<\/p>\n

Kolorowa chemia<\/strong><\/h3>\n

\"1266636_laboratory_glassware\"<\/a>Ka\u017cdy pierwiastek, gdy zostanie wzbudzony, wysy\u0142a kwant promieniowania. W zale\u017cno\u015bci od tego, jaki to pierwiastek, promieniowanie ma inn\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107, czyli r\u00f3wnie\u017c inny kolor. Rzecz jasna, dzia\u0142a to te\u017c w drug\u0105 stron\u0119: cz\u0105steczki mog\u0105 poch\u0142ania\u0107 promieniowanie, r\u00f3wnie\u017c o okre\u015blonej d\u0142ugo\u015bci. Tak powstaj\u0105 widma. W pierwszym przypadku emisyjne, w drugim absorpcyjne. No dobrze. Ka\u017cdy pierwiastek ma zatem swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 wizyt\u00f3wk\u0119. I co z tego?<\/p>\n

Wiedz\u0119 t\u0119 wykorzystuje spektrometria. Widmo sk\u0142ada si\u0119 z r\u00f3\u017cnokolorowych pr\u0105\u017ck\u00f3w. W ten spos\u00f3b mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119 nawet, z czego zbudowane s\u0105 odleg\u0142e gwiazdy. Jest to bez w\u0105tpienia pomocne r\u00f3wnie\u017c przy szukaniu \u017cycia poza Ziemi\u0105. Z bli\u017cszych nam przyk\u0142ad\u00f3w \u2013 spektrometria jest wykorzystywana przy badaniu jako\u015bci produkt\u00f3w spo\u017cywczych (zawarto\u015bci wody) oraz w tomografii (mo\u017cna za jej pomoc\u0105 wykrywa\u0107 guzy w m\u00f3zgu). Aha, nie pisa\u0142abym o tym, gdyby nie to, \u017ce Ty r\u00f3wnie\u017c mo\u017cesz pr\u0105\u017cki ogl\u0105da\u0107 \u2013 w domu. \u017beby zbudowa\u0107 spektroskop, wystarczy d\u0142uga rolka po papierowych r\u0119cznikach, szeroka nieprzezroczysta ta\u015bma klej\u0105ca, no\u017cyczki, p\u0142yta CD, tektura, spinacz (instrukcja<\/a>).<\/p>\n

Magia matematyki: 2,7182818<\/strong><\/h3>\n

Znasz j\u0105? To \u201ee\u201d. Liczba Eulera lub Nepera, w zale\u017cno\u015bci od encyklopedii. Poza tym, \u017ce u\u017cywana powszechnie w bankowo\u015bci (r\u00f3wnie\u017c w liceum, by\u0142 taki wz\u00f3r na liczenie dochodu ze stop\u0105 oprocentowania), to okazuje si\u0119, \u017ce wszechobecna jest w \u015bwiecie przyrody. R\u00f3\u017cne wykresy przedstawiaj\u0105ce rozw\u00f3j ro\u015blin, populacji itd. maj\u0105 kszta\u0142t w\u0142a\u015bnie tej funkcji. Poza tym kiedy\u015b, gdy nie by\u0142o jeszcze kalkulatora, mocno przys\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 w liczeniu rzeczy. W ko\u0144cu jest podstaw\u0105 logarytmu naturalnego. Rzecz jasna sam mo\u017cesz j\u0105 wyliczy\u0107.<\/p>\n

Wymiar 9 i \u00be<\/strong><\/h3>\n

\"1279355_fertilization\"<\/a>Mo\u017ce troch\u0119 przesadzi\u0142am. C\u00f3\u017c to za rzecz, kt\u00f3ra nie ma dw\u00f3ch, trzech czy czterech wymiar\u00f3w, tylko wymiar wyra\u017cony u\u0142amkiem? To fraktal. A czym jest fraktal? Wyjrzyj przez okno, sp\u00f3jrz na chmur\u0119. Popatrz na lini\u0119 brzegow\u0105, nad jeziorem czy morzem \u2013 albo na g\u00f3ry. Przyjrzyj si\u0119 li\u015bciom drzew. Pos\u0142uchaj muzyki. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c w Tobie. Fraktal to figura geometryczna, w kt\u00f3rej w niesko\u0144czono\u015b\u0107 powielane s\u0105 pewne elementy. Oczywi\u015bcie, jak wszystko na tym \u015bwiecie, to te\u017c da si\u0119 policzy\u0107.<\/p>\n

 <\/p>\n

Na wie\u017cy Babel<\/strong><\/h3>\n

We are learning foreign languages. What for? Some may ask. But not you. You must have noticed, that nowadays, we cannot live without basic knowledge, which are also reading, writing and speaking in more than one language. English is now everywhere in science. Apart from that, we have possibilities to travel across the world, meet new people, communicate, gain information. Isn\u2019t it wonderful?<\/p>\n

Na zako\u0144czenie<\/strong><\/h3>\n

Odkryto genom jab\u0142ka. LHC dzia\u0142a ju\u017c z po\u0142ow\u0105 zaplanowanej energii. Obserwujemy b\u0142yski w atmosferze Jowisza. Badamy problemy. Konstruujemy maszyny. Si\u0119gamy tam, gdzie wzrok nie si\u0119ga \u2013 bardzo daleko lub niesamowicie blisko.<\/p>\n

Po co si\u0119 uczymy? Co nam to daje? Widzisz ju\u017c? Tak cz\u0119sto zdarza Ci si\u0119 m\u00f3wi\u0107: \u201erany, ale mi si\u0119 nie chce!\u201d \u2013 a mimo to brniesz dalej. Ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce nigdy nie b\u0119dziesz wiedzia\u0142 wszystkiego \u2013 si\u0119gasz po kolejn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Ciekawo\u015b\u0107 rozszerza nasze horyzonty. Zauwa\u017casz nowe, zaskakuj\u0105ce rzeczy, kt\u00f3re mo\u017cesz zrobi\u0107 dzi\u0119ki swojej wiedzy. I chwa\u0142a Ci za to. W ten spos\u00f3b pchasz \u015bwiat do przodu. Oby tak dalej!<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong> podr\u0119czniki szkolne, stare zeszyty, wiedza w\u0142asna, wikipedia, wikimedia, youtube, strony, do kt\u00f3rych linki s\u0105 zawarte w tek\u015bcie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie wiem, czy zdajesz sobie spraw\u0119 z tego, jak wiele rzeczy potrafisz. Cz\u0119sto m\u00f3wisz, \u017ce nie umiesz. By\u0142o w szkole, ale nie pami\u0119tasz. Kazali, to wiedzia\u0142e\u015b. Czasem by\u0142o ciekawe. I co z tego?<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19224","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19224","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19224"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19224\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22608,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19224\/revisions\/22608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19224"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19224"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}