{"id":19310,"date":"2010-12-19T16:21:46","date_gmt":"2010-12-19T14:21:46","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=2788"},"modified":"2015-09-04T17:11:23","modified_gmt":"2015-09-04T15:11:23","slug":"polacy-nie-gesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/polacy-nie-gesi\/","title":{"rendered":"Polacy nie g\u0119si"},"content":{"rendered":"

Czwarty odcinek cyklu Rzeczpospolita Szlachetna z radami Miko\u0142aja Reja dla cz\u0142owieka\u00a0po\u0107ciwego.<\/strong><\/p>\n

Miko\u0142aja Reja poznajemy przez pryzmat stworzonego przez niego samego wizerunku \u201ecz\u0142owieka\u00a0po\u0107ciwego\u201d. Spokojnego ziemianina, rozmi\u0142owanego w otaczaj\u0105cej go przestrzeni Ambro\u017cego\u00a0Korczboka Ro\u017cka. Rej, przegl\u0105daj\u0105c si\u0119 w \u201e\u0179wierciadle\u201d, u\u015bmiecha si\u0119 do szlachcica, kt\u00f3ry\u00a0raczej \u201enie szuka\u0142 po \u015bwiatu, co w\u017cdy lepsze\u201d, zdecydowanie wol\u0105c \u201eswojski\u201d urok sarmackiej\u00a0ojczyzny \u2013 kr\u00f3lestwa wolno\u015bci. Z natury jest spokojny, cho\u0107 sejmiku nie przepu\u015bci, pogl\u0105dy\u00a0ma wyra\u017ane i skory jest do reform spod znaku \u201eegzekucjonist\u00f3w\u201d. Ciekawi\u0105 go \u201ekalwi\u0144skie\u00a0nowinki\u201d, mocno rozprawia si\u0119 z wyznaj\u0105cym doczesne uciechy plebanem, cho\u0107 z drugiej strony\u00a0z sentymentem spogl\u0105da ku Bogurodzicy i wt\u00f3ruje Polikarpowi: \u201eO, n\u0119dzni my, z\u0142odzieje \u015bwiata\u00a0dzisiejszego\u201d. Nie zaniecha\u0142 tego, co wiedzie\u0107 przystoi, acz z drugiej strony wie, \u017ce niekiedy o\u00a0niekt\u00f3rych sprawach \u201erozumie\u0107 nie rozumu jego\u201d.<\/p>\n

Jest to\u00a0obraz niezwykle mi\u0142y, wr\u0119cz sielankowy, wprost z Szymona Szymonowica wyj\u0119ty i jak\u017ce daleki\u00a0od goryczy, niemocy z neuroz mickiewiczowsko-wyspia\u0144skich.<\/p><\/blockquote>\n

Takim to si\u0119 nam maluje Miko\u0142aj Rej sw\u0105 sk\u0142adni\u0105 niepowtarzalnie dziewicz\u0105 \u201esnad\u017a snadnie\u00a0wyprawion\u0105\u201d i j\u0119zykiem, kt\u00f3ry zdaje si\u0119 w pe\u0142ni pokazuje umi\u0142owanie naszych przodk\u00f3w do\u00a0d\u017awi\u0119k\u00f3w \u201ejestli\u017ce\u015b czt\u0105c i\u015bcie \u0107chaj\u0105co\u201d niewymawialnych przez narody nies\u0142owia\u0144skie. Jest to\u00a0obraz niezwykle mi\u0142y, wr\u0119cz sielankowy, wprost z Szymona Szymonowica wyj\u0119ty i jak\u017ce daleki\u00a0od goryczy, niemocy z neuroz mickiewiczowsko-wyspia\u0144skich. I cho\u0107 zdawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce troch\u0119 mu\u00a0daleko z Czarnolas\u00f3w, Nag\u0142owic czy innej \u017burawicy do wielkiego \u015bwiata, to po latach, Reja \u2013 b\u0105d\u017a\u00a0co b\u0105d\u017a \u2013 nast\u0119pca, Witold Gombrowicz, powt\u00f3rzy za ojcem polskiej literatury: \u201eA ja szlachcic\u00a0hreczkosiej panie, \u015bwi\u0119tej, starej daty, wyci\u0105gam r\u0119k\u0119 i powiadam \u2013 z wolna! Nie t\u0119dy droga! Po\u00a0diab\u0142a wam to! Dzi\u015b \u2018polska letnio\u015b\u0107\u2019 ma szanse i nie powinna si\u0119 jej wstydzi\u0107\u201d.<\/p>\n

Poza tym, co warto przypomnie\u0107, \u017ce cz\u0142owiek po\u0107ciwy, szlachcic, obywatel Rzeczypospolitej \u2013\u00a0to przede wszystkim cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie zna rozbior\u00f3w, podleg\u0142o\u015bci, upokarzaj\u0105cej schizofrenii\u00a0godno\u015bci niewolniczej. Nie nosi kompleksu, resentymentu, nikt go nie krzywdzi\u0142. To cz\u0142owiek bez\u00a0stygmat\u00f3w i \u015blad\u00f3w po kajdanach. Jest to taki dobry dziadek starosty lubuskiego Andrzeja Reja\u00a0herbu Oksza, kt\u00f3ry po studiach nad Loar\u0105, w Bawarii, holenderskim Leiden, a w ko\u0144cu w Gda\u0144sku,\u00a0zosta\u0142 dyplomat\u0105, pos\u0142em do Anglii i Danii, kt\u00f3rego portret namalowa\u0142 Rembrandt, nie wiedz\u0105c\u00a0pewnie nawet, \u017ce uwiecznia dziedzica cz\u0142owieka, kt\u00f3ry sam tak siebie opisa\u0142.<\/p>\n

Bom ja prosty Polak, nigdzie nie je\u017cd\u017c\u0105c, tum si\u0119 pas\u0142 na dziedzinie, jako w lesie zaj\u0105c. Z granicy\u00a0polskiej mili, nigdziem nie wyjecha\u0142, lecz co wiedzie\u0107 przystoi, przeciem nie zaniecha\u0142.<\/em><\/p>\n

A c\u00f3\u017c nam dzisiaj ten \u201eprosty Polak\u201d m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 w my\u015bl, \u017ce \u201eprzysta\u0142o dobre przyk\u0142ady ku\u00a0swym post\u0119pkom bra\u0107\u201d?<\/p>\n

Cz\u0119stym, wr\u0119cz kluczowym motywem przenikaj\u0105cym polityczn\u0105 refleksj\u0119 Miko\u0142aja Reja zar\u00f3wno\u00a0w \u201eKr\u00f3tkiej rozprawie mi\u0119dzy trzema osobami: Panem, W\u00f3item i Plebanem\u201d jak i w \u201eSp\u00f3lnym\u00a0narzekaniu wszej Korony naszej na porz\u0105dn\u0105 niedba\u0142o\u015b\u0107 nasz\u0105\u201d jest dostrze\u017cenie pewnej\u00a0specyficznej (niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce typowo polskiej) przypad\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Wszytcy na ten nierz\u0105d narzekaj\u0105,
\nWidz\u0105, i\u017c \u017ale, c\u00f3\u017c, gdy nic nie dbaj\u0105<\/em><\/p>\n

Oczywi\u015bcie czasem a\u017c same cisn\u0105 si\u0119 na usta s\u0142owa \u201eAch, niesoty\u017c,
\njaka\u017c to ma za\u0142o\u015b\u0107\/Patrz\u0105c na swych prze\u0142o\u017conych s\u0142abo\u015b\u0107\u201d, upomina nas jednak Rej, \u017ce na tej\u00a0\u017ca\u0142o\u015bci poprzestawa\u0107 nie wolno.<\/p><\/blockquote>\n

Stwierdza Rej, wcielaj\u0105c si\u0119 w Rzeczpospolit\u0105 (zwyczajem rodzinnym powt\u00f3rzy\u0142 to p\u00f3\u017aniej inny\u00a0krewny po\u0107ciwego Miko\u0142aja, Stanis\u0142aw Orzechowski w swej \u201eOracji Rzeczypospolitej\u201d). Trudno\u00a0si\u0119 z pisarzem nie zgodzi\u0107. Oczywi\u015bcie czasem a\u017c same cisn\u0105 si\u0119 na usta s\u0142owa \u201eAch, niesoty\u017c,\u00a0jaka\u017c to ma za\u0142o\u015b\u0107\/Patrz\u0105c na swych prze\u0142o\u017conych s\u0142abo\u015b\u0107\u201d, upomina nas jednak Rej, \u017ce na tej\u00a0\u017ca\u0142o\u015bci poprzestawa\u0107 nie wolno. C\u00f3\u017c nam po samym westchnieniu, nawet po \u0142zie uronionej. C\u00f3\u017c\u00a0ma powiedzie\u0107 Rzeczpospolita pr\u00f3cz zapytania, ot tak niby nieopacznie rzuconego do swych\u00a0zatroskanych, acz biernych obywateli.<\/p>\n

Znajdzie li te\u017c jeszcze gdzie cz\u0142owieka,
\nAby mi\u0119 w\u017cdy kto z \u0142ask\u0105 wspomion\u0105\u0142,
\nBacz\u0105c, \u017ce m\u00f3j stan prawie uton\u0105\u0142<\/em><\/p>\n

Cz\u0142owiek po\u0107ciwy, cho\u0107 nie jest politykiem z zawodu, a mo\u017ce nawet i nie z powo\u0142ania, wie, \u017ce\u00a0winien Rzeczpospolit\u0105 \u0142ask\u0105 wspom\u00f3c. Mimo \u017ce woli pot\u0142umaczy\u0107 sobie \u201ePsa\u0142terz dawidowy\u201d czy\u00a0urz\u0105dzi\u0107 na Wawelu ma\u0142e jam session wraz ze swym zespo\u0142em i kr\u00f3lewski dworem, kt\u00f3re jeszcze\u00a0d\u0142ugo wspomina\u0107 b\u0119d\u0105 kronikarze. O nie, \u017cadne z dala od polityki. C\u00f3\u017c nam po narzekaniu.<\/p>\n

A gdybychmy si\u0119 wszyscy chcieli mocno tego uj\u0105\u0107, a i\u017cby nam on nieszlachetny a spr\u00f3chnia\u0142y pie\u0144,\u00a0co go prywat\u0105 zowi\u0105, drogi nie zawali\u0142, nie by\u0142oby tak mocnego p\u0142otu, coby nam zagrodzi\u0142o drog\u0119\u00a0do porz\u0105dku a do dobrego koronnego.<\/em><\/p>\n

\u201ePolacy\u00a0nie g\u0119si\u201d, nie sroce spod ogona, nawet nie papugi, ba! Nie pawie!<\/p><\/blockquote>\n

Ach, gdybychmy tak. Wszak \u201eNiechaj to narodowie w\u017cdy postronni znaj\u0105, i\u017c Polacy nie g\u0119si,\u00a0i\u017c sw\u00f3j j\u0119zyk maj\u0105\u201d. Zali w\u017cdy maj\u0105, nie ma co. Pomi\u0144my tu jednak nasze szeleszcz\u0105ce uroki\u00a0deklinacji, a skupmy si\u0119 na g\u0142\u0119bszym znaczeniu tego zdania, co je wszyscy niby znaj\u0105. Wiadomo,\u00a0\u017ce renesans i j\u0119zykowe nacjonalizmy, \u201ea\u0107\u201d akurat my Polacy to ju\u017c, mniej lub bardziej ch\u0119tnie, od\u00a0jakiego\u015b czasu \u201epobruszali\u015bmy\u201d i \u201epoczywali\u015bmy\u201d, no to trzeba odda\u0107 Rejowi co jego. Wiadomo\u00a0te\u017c, \u017ce o\u015bmieli\u0142o to innych, \u017ce spopularyzowa\u0142o rodzime pisarstwo i to nie tylko w kraju, bo te\u017c na\u00a0czeski t\u0142umaczono Reja, jeszcze za jego \u017cycia. Chodzi mi tu jednak o co\u015b troch\u0119 innego. \u201ePolacy\u00a0nie g\u0119si\u201d, nie sroce spod ogona, nawet nie papugi, ba! Nie pawie! Przypomina nam o tym sprzed\u00a0wiek\u00f3w, w imieniu swoim i pan\u00f3w braci, cz\u0142owiek po\u0107ciwy, hreczkosiej z Nag\u0142owic. Nie chodzi\u00a0tu, by si\u0119 dawa\u0107 narodom postronnym we znaki, raczej \u017ceby da\u0107 si\u0119 im pozna\u0107, a jeszcze wcze\u015bniej\u00a0samemu \u201euzna\u0107 si\u0119 w jestestwie swoim\u201d.<\/p>\n

Ale skoro ju\u017c wiemy i uznajemy, \u017ce z \u017cadnym ptactwem, pr\u00f3cz koronowanego or\u0142a w godle, nic\u00a0wsp\u00f3lnego nie mamy, to wypada\u0142oby zapyta\u0107, jak wedle Miko\u0142aja Reja przystoi \u017cy\u0107 ludziom\u00a0obdarowanym nieszcz\u0119snym darem wolno\u015bci, w \u015bwiecie pe\u0142nym wybor\u00f3w, pyta\u0144 itp. Cz\u0142owiek\u00a0po\u0107ciwy odpowiada nieco po conradowsku.<\/p>\n

Cnoty si\u0119 dzier\u017c, ta\u0107 nigdy nie b\u0142\u0105dzi!<\/em><\/p>\n

Zdanie to jest, jak na Reja, do\u015b\u0107 proste, nawet s\u0142owa brzmi\u0105 do\u015b\u0107 dzisiejszo, strach powiedzie\u0107,\u00a0uniwersalnie. Tak\u0105 rad\u0119 daje nam prosty Polak sprzed wiek\u00f3w, dope\u0142niaj\u0105c jeszcze, by \u201ew tym si\u0119\u00a0kocha\u0107, co czyni\u0107 nale\u017cy\u201d i \u201enigdy z nieprawd\u0105 nie by\u0107 w przymierzu\u201d. Nie s\u0105 to, mimo pozornej\u00a0prostoty, porady \u0142atwe. Troch\u0119 wychodz\u0105 poza taki ziemia\u0144ski stereotyp, radosn\u0105 sielankowo\u015b\u0107\u00a0szlacheckiego dworku. C\u00f3\u017c, spod barwnego kontusza, tu i \u00f3wdzie migocze rycerska zbroja, kt\u00f3ra\u00a0ze swej natury jest ma\u0142o elastycznym, raczej sztywnym ubiorem, wymagaj\u0105cym od tego, kto ja
\nprzywdziewa.<\/p>\n

Czy\u0144 co s\u0142uszne, a nie folguj sobie,
\nBo\u0107 si\u0119 hojniej to nagrodzi tobie.<\/em><\/p>\n

Jako\u015b nie spos\u00f3b czyta\u0107 dzie\u0142a ojca naszej literatury\u00a0bez rozrzewnienia.<\/p><\/blockquote>\n

Och, Ty Reju, Reju, po\u0107ciwy cz\u0142owiecze. Jako\u015b nie spos\u00f3b czyta\u0107 dzie\u0142a ojca naszej literatury\u00a0bez rozrzewnienia. Nawet je\u015bli to nie s\u0105 mo\u017ce jakie\u015b twory przy\u0107miewaj\u0105ce swym blaskiem\u00a0Szekspir\u00f3w i Alighierich, to jest w nich co\u015b z tej \u201eswojej dziedziny, gdzie si\u0119 pasiemy jako zaj\u0105c\u00a0w lesie.\u201d A jednocze\u015bnie tak m\u0105drze pokazuj\u0105 \u201ekt\u00f3r\u0119dy droga\u201d, natchniewaj\u0105 takim szczerym\u00a0patriotyzmem \u201eprostego Polaka\u201d z XVI wieku.<\/p>\n

Byli ludzie, kt\u00f3rze prawd\u0119 znali,
\nCi mi\u0119 zawsze mi\u0142\u0105 matk\u0105 zwali.<\/em><\/p>\n

M\u00f3wi w imieniu Rzeczypospolitej Miko\u0142aj Rej \u2013 ko\u0144cz\u0105c rymem z kolejn\u0105, chyba najwa\u017cniejsz\u0105,\u00a0obywatelsk\u0105 rad\u0105.<\/p>\n

Bo snad\u017a ka\u017cdy mo\u017ce temu sprosta\u0107:
\nCo z\u0142e gani\u0107, a przy dobrym zosta\u0107.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czwarty odcinek cyklu Rzeczpospolita Szlachetna z radami Miko\u0142aja Reja dla cz\u0142owieka
\npo\u0107ciwego.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[635,754,755,440,756],"class_list":["post-19310","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2","tag-dla-studenta","tag-dla-ucznia","tag-jezyk-polski","tag-kultura","tag-poezja"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19310","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19310"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19310\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22469,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19310\/revisions\/22469"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19310"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19310"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19310"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}