{"id":19311,"date":"2010-12-19T16:21:31","date_gmt":"2010-12-19T14:21:31","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=2790"},"modified":"2015-09-04T17:46:10","modified_gmt":"2015-09-04T15:46:10","slug":"powinowactwo-wietsze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/powinowactwo-wietsze\/","title":{"rendered":"Powinowactwo wi\u0119tsze"},"content":{"rendered":"

Janowi Kochanowskiemu nie tylko serce ros\u0142o, patrz\u0105c na lip\u0119 i dom w Czarnolesie. Zajmowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tematami politycznymi. O tym w trzeciej cz\u0119\u015bci cyklu Rzeczpospolita Szlachetna.<\/strong><\/p>\n

Wszyscy znamy Kochanowskiego. Ka\u017cdy, \u015bwiadomie lub nie, potrafi zacytowa\u0107 z pami\u0119ci kilka\u00a0wers\u00f3w tren\u00f3w czy pie\u015bni.<\/p>\n

Serce ro\u015bcie patrz\u0105c na te czasy!
\nMa\u0142o przed tym go\u0142e by\u0142y lasy,
\n\u015anieg na ziemi wysszej \u0142okcia le\u017ca\u0142,
\nA po rzekach w\u00f3z naci\u0119\u017cszy zbie\u017ca\u0142.<\/em><\/p>\n

Kochanowski zupe\u0142nie niechc\u0105cy determinuje nasze spojrzenie na \u015bwiat. Opisuj\u0105c przyrod\u0119,\u00a0pos\u0142ugujemy si\u0119 kategoriami Kochanowskiego. Nasza polska pod\u015bwiadomo\u015b\u0107 przesycona jest\u00a0spojrzeniem XVI-wiecznego artysty.<\/p>\n

Teraz drzewa li\u015bcie na si\u0119 wzi\u0119\u0142y,
\nPolne \u0142\u0105ki pi\u0119knie zakwitn\u0119\u0142y;
\nLody zesz\u0142y, a po czystej wodzie
\nId\u0105 statki i ciosane \u0142odzie.<\/em><\/p>\n

Gdyby w XVI w. istnia\u0142a telewizja,\u00a0w niedzielne poranki przy drugim \u015bniadaniu siedzieliby arty\u015bci, dyskutuj\u0105c o polityce.<\/p><\/blockquote>\n

Kochanowski zawsze aktualny, bezwzgl\u0119dnie uniwersalny, niezmiernie zachwycaj\u0105cy. Ale jest\u00a0pewna strona poety, o kt\u00f3rej nie ucz\u0105 w szko\u0142ach: Kochanowski jako pisarz polityczny. By\u0107 mo\u017ce\u00a0nazywanie go tak jest nieco przesadzone, ale nie mo\u017cna zaprzeczy\u0107, \u017ce Kochanowski pisa\u0142 o\u00a0polityce. Dzi\u015b nazwaliby\u015bmy go komentatorem politycznym. Gdyby w XVI w. istnia\u0142a telewizja,\u00a0w niedzielne poranki przy drugim \u015bniadaniu siedzieliby arty\u015bci, dyskutuj\u0105c o polityce. Zupe\u0142nie tak\u00a0jak dzi\u015b. W\u0142a\u015bnie tam za sto\u0142em siedzia\u0142by starannie wykszta\u0142cony erudyta. Mo\u017ce nieraz mija\u0142by si\u0119\u00a0z prawd\u0105, czasem zbyt du\u017co dodawa\u0142 od siebie, ale zawsze wypowiada\u0142by si\u0119 pi\u0119knym j\u0119zykiem,\u00a0odznacza\u0142 humanistycznym obyciem. Zawsze by b\u0142yszcza\u0142, wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119, mia\u0142 co\u015b ciekawego do\u00a0powiedzenia. Tyle \u017ce nie zawsze co\u015b odkrywczego i celnego \u2013 z perspektywy politologicznej.<\/p>\n

Tak jak dzi\u015b w telewizji m\u00f3wi si\u0119 o polityce w spos\u00f3b a\u017c nadto telewizyjny, tak w XVI w. (gdy\u00a0telewizji brakowa\u0142o) osoby \u201emedialne\u201d musia\u0142y si\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b do polityki odnosi\u0107. Dzi\u015b w\u00a0niedzielne poranki ogl\u0105damy aktora, kt\u00f3ry ze zmarszczonym czo\u0142em i pewn\u0105 siebie min\u0105 g\u0142osi\u00a0(jego zdaniem) odwa\u017cne pogl\u0105dy. W XVI wieku szanuj\u0105cy si\u0119 pisarz musia\u0142 si\u0119 odnale\u017a\u0107 i w tym\u00a0elemencie \u017cycia publicznego.<\/p>\n

Kawa w niedzielny poranek, niesk\u0142adnie wypowiadane zdania, przeplatane angielskimi (nie)m\u0105drymi s\u0142owami w popularnej telewizji, w kt\u00f3rej dzie\u0144 wcze\u015bniej si\u0142acz pr\u00f3bowa\u0142 swych si\u0142 na\u00a0parkiecie\u2026<\/p><\/blockquote>\n

Gdyby Kochanowski \u017cy\u0142, toby si\u0119 na mnie obrazi\u0142. Nie tyle za krytyk\u0119, co za por\u00f3wnanie. Bij\u0119 si\u0119\u00a0w piersi. Por\u00f3wnywanie Kochanowskiego i jego dzie\u0142 do artyst\u00f3w z niedzielnej przedpo\u0142udniowej\u00a0telewizji jest wysoce nie na miejscu. O tempora! O mores! To du\u017ca r\u00f3\u017cnica. Przepa\u015b\u0107.\u00a0Humanistyczne obycie i erudycja to du\u017co. To tworzy r\u00f3\u017cnic\u0119. Zaczynaj\u0105c od tego, \u017ce Kochanowski\u00a0przemyca\u0142 swoje pogl\u0105dy polityczne w pe\u0142nych klasy dzie\u0142ach literackich przy okazji znacz\u0105cych\u00a0wydarze\u0144 (cho\u0107by wystawienie \u201eOdprawy pos\u0142\u00f3w greckich\u201d podczas \u015blubu Jana Zamoyskiego).\u00a0Kawa w niedzielny poranek, niesk\u0142adnie wypowiadane zdania, przeplatane angielskimi (nie)m\u0105drymi s\u0142owami w popularnej telewizji, w kt\u00f3rej dzie\u0144 wcze\u015bniej si\u0142acz pr\u00f3bowa\u0142 swych si\u0142 na\u00a0parkiecie\u2026 Kochanowski opiera\u0142 swoje spostrze\u017cenia na Platonie, Homerze i Cyceronie (ach!), w\u0142asnor\u0119cznie t\u0142umaczy\u0142 \u201eFenomeny\u201d Arystotelesa. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni komentatorzy polityczni\u00a0Homera znaj\u0105 z podstaw\u00f3wki, o Platonie s\u0142yszeli, a Cyceron wyg\u0142asza\u0142 mowy (ewentualnie\u00a0zwane \u201eFilipkami\u201d).<\/p>\n

Ad rem\u2026<\/strong><\/h3>\n

Pisarze polityczni opisuj\u0105 polityk\u0119 \u2013 spos\u00f3b zorganizowania wsp\u00f3lnoty \u2013 na p\u0142aszczy\u017anie\u00a0teoretycznej. Teoria oparta o rozwa\u017cania filozoficzne, nieraz kulturoznawcze, a nawet\u00a0antropologiczne, jest nierozerwalnie powi\u0105zane z praktyk\u0105. Teoria budowana w oparciu o pewn\u0105\u00a0wizj\u0119 realnego \u015bwiata, ma ten \u015bwiat opisywa\u0107 \u2013 daj\u0105c uzasadnienie dla proces\u00f3w zachodz\u0105cych w\u00a0spo\u0142ecze\u0144stwie. Gdy cho\u0107 troch\u0119 pozna si\u0119 \u015bwiat pisarzy politycznych, szybko nasuwa si\u0119 wniosek,\u00a0\u017ce wszelkie problemy targaj\u0105ce wsp\u00f3lnot\u0119 s\u0105 spowodowane rozd\u017awi\u0119kiem mi\u0119dzy polityczn\u0105 teori\u0105\u00a0a praktyk\u0105, niedoskona\u0142\u0105 teori\u0105 lub niedoskonale realizowan\u0105.<\/p>\n

Odwo\u0142ania do klasyk\u00f3w by\u0142y bardziej\u00a0przejawem nieprzeci\u0119tnej erudycji ni\u017c wnikliwym badaniem przyczyn.<\/p><\/blockquote>\n

Komentator polityczny widzi \u015bwiat takim, jaki jest. Nie wnika w przyczyny, nie wg\u0142\u0119bia si\u0119 w\u00a0teoretyczne podwaliny \u2013 to nie jego zadanie. Kochanowski widzia\u0142 polityk\u0119 tak\u0105, jak ona go\u00a0otacza\u0142a. Rozumia\u0142 j\u0105 dzi\u0119ki wra\u017cliwo\u015bci i inteligencji. Odwo\u0142ania do klasyk\u00f3w by\u0142y bardziej\u00a0przejawem nieprzeci\u0119tnej erudycji ni\u017c wnikliwym badaniem przyczyn. By\u0142 artyst\u0105: mia\u0142 poczucie\u00a0smaku, estetyki. G\u0142\u00f3wnie przez ten pryzmat ocenia\u0142 pewne procesy i zjawiska. Ponadto, jako\u00a0cz\u0142owiek starannie wykszta\u0142cony, odznaczaj\u0105cy si\u0119 humanistyczn\u0105 intuicj\u0105, potrafi\u0142 celnie\u00a0dostrzega\u0107, ocenia\u0107 i przede wszystkim opisywa\u0107 \u017cycie wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n

Wiek XVI to w historii Polski \u201ez\u0142oty wiek\u201d. Ten niezwyk\u0142y okres naszych dziej\u00f3w nie zapowiada\u0142,\u00a0\u017ce gdzie\u015b, kiedy\u015b w przysz\u0142o\u015bci mo\u017ce doj\u015b\u0107 do \u201erozbior\u00f3w\u201d, to znikni\u0119cia Polski z map \u015bwiata.\u00a0Zreszt\u0105 to tak jak my pr\u00f3bowaliby\u015bmy wywr\u00f3\u017cy\u0107 nasz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 na kolejne 150-200 lat. Pod\u00a0koniec swojego \u017cycia Kochanowski napisa\u0142 pismo polityczne tytu\u0142em \u201eWr\u00f3\u017cki\u201d (dzi\u015b nale\u017cy\u00a0rozumie\u0107 ten tytu\u0142 jako \u201eWr\u00f3\u017cby\u201d). Jan Kochanowski opisuj\u0105c dialog mi\u0119dzy Plebanem a\u00a0Ziemianinem, \u201ewr\u00f3\u017cy\u201d przysz\u0142o\u015b\u0107 Rzeczypospolitej. Jego zdaniem ta sk\u0142ania si\u0119 w stron\u0119 utraty\u00a0niepodleg\u0142o\u015bci, upadku. Zabawne, \u017ce taka teza pojawia si\u0119 w czasach mlekiem i miodem p\u0142yn\u0105cych.\u00a0Dostrzega nadchodz\u0105ce problemy i zagro\u017cenia:<\/p>\n

A my w\u0142a\u015bnie i s\u0105siad\u00f3w mamy, kt\u00f3rzy na zgub\u0119 nasz\u0105 czyhaj\u0105, i drugich, kt\u00f3rych szanowa\u0107 nie\u00a0umiemy, cho\u0107 ich za przyjaci\u00f3\u0142 mie\u0107 chcemy.<\/em><\/p>\n

Kszta\u0142t Rzeczypospolitej kszta\u0142tuj\u0105 jej\u00a0obywatele \u2013 gdy mi\u0119dzy nimi dochodzi do ci\u0105g\u0142ych spor\u00f3w, automatycznie w pa\u0144stwie dzieje si\u0119\u00a0\u017ale.<\/p><\/blockquote>\n

Opr\u00f3cz nieumiej\u0119tnej i rodz\u0105cej zagro\u017cenia polityki zagranicznej, wi\u0119kszym niebezpiecze\u0144stwem\u00a0s\u0105 spory wewn\u0119trzne: konflikty o pod\u0142o\u017cu religijnym, co rodzi\u0107 musi \u201ezepsucie obyczaj\u00f3w\u201d (lub\u00a0jak kto woli, \u201ewojn\u0119 polsko-polsk\u0105). \u201eMoribus antiquis stat res romana virisque\u201d (Rzym istnieje\u00a0dzi\u0119ki m\u0119\u017com staro\u017cytnym i ich obyczajom). Innymi s\u0142owy, kszta\u0142t Rzeczypospolitej kszta\u0142tuj\u0105 jej\u00a0obywatele \u2013 gdy mi\u0119dzy nimi dochodzi do ci\u0105g\u0142ych spor\u00f3w, automatycznie w pa\u0144stwie dzieje si\u0119\u00a0\u017ale. \u201eZ\u0142e tedy a swawolne obyczaje s\u0105 przyczyn\u0105 zginienia Rzeczypospolitej\u201d.<\/p>\n

Wielk\u0105 obaw\u0105 Kochanowski otacza\u0142 zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 woln\u0105 elekcj\u0119.<\/p>\n

Kr\u00f3l syna nie ma, a my, jak\u017ceby nas to nic nie obchodzi\u0142o, sposobu elekcji obmy\u015bli\u0107 nie chcemy i\u00a0sko\u0144czy si\u0119 to tym, \u017ce zanim uradzimy, jak kr\u00f3la obiera\u0107 mamy, ju\u017c ich kilku mie\u0107 b\u0119dziem.<\/em><\/p>\n

Wszelki chaos, zamieszanie \u2013 swary, spory i k\u0142\u00f3tnie \u2013 s\u0105 niebezpieczne. Kochanowski to wiedzia\u0142.\u00a0Umia\u0142 dostrzec i opisa\u0107 to, co jego zdaniem mog\u0142o uderza\u0107 w z\u0142ot\u0105 Rzeczpospolit\u0105. Troska o dobra\u00a0pa\u0144stwa wydaje si\u0119 mie\u0107 nadrz\u0119dne znaczenie.<\/p>\n

Zmieniaj\u0105 si\u0119 okoliczno\u015bci, nieco inaczej roz\u0142o\u017cone s\u0105 akcenty, co\u015b bardziej razi w oczy, co\u00a0innego jest w cieniu, ale gdyby przeanalizowa\u0107 grunt tych problem\u00f3w, to wydaje si\u0119, \u017ce niewiele\u00a0si\u0119 zmieni\u0142o.<\/p><\/blockquote>\n

Kochanowskiemu brakowa\u0142o geniuszu Machiavellego. Sam nie by\u0142 nigdy politykiem. Jego\u00a0obserwacje bywaj\u0105 do\u015b\u0107 naiwne i wywo\u0142uj\u0105ce u\u015bmiech. Zdaniem Kochanowskiego \u201eodmiana\u00a0muzyki\u201d wp\u0142ywa na \u017cycie publiczne. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 (jego zdaniem) na Platona, uwa\u017ca, \u017ce fakt\u00a0wprowadzania \u201el\u017cejszej\u201d muzyki w ko\u015bcio\u0142ach rodzi nieprzyzwoito\u015b\u0107, co w d\u0142u\u017cszej perspektywie\u00a0godzi w porz\u0105dek Rzeczypospolitej. Jest komentatorem politycznym. Komentator\u00f3w od pisarzy\u00a0odr\u00f3\u017cnia jeszcze to, \u017ce nie podaj\u0105 oni nigdy propozycji rozwi\u0105za\u0144 problem\u00f3w. Nie s\u0105 fachowcami.\u00a0Potrafi\u0105 co\u015b dostrzec, opisa\u0107, opowiedzie\u0107 \u2013 wp\u0142yn\u0105\u0107 na wyobra\u017ani\u0119 (opini\u0119 publiczn\u0105).\u00a0Ale jedynie zwracaj\u0105 nasz\u0105 uwag\u0119 na pewne problemy. Nie mo\u017cna tego bagatelizowa\u0107. Co\u00a0ujmuje w Kochanowskim, opr\u00f3cz umiej\u0119tno\u015bci operowania s\u0142owem, to fakt, i\u017c umia\u0142 opisuj\u0105c\u00a0problemy z XVI wieku, nada\u0107 im pewien charakter uniwersalny. Jako\u015b tak si\u0119 dzieje, \u017ce podczas\u00a0czytania \u201eWr\u00f3\u017cek\u201d mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce problemy naszej Rzeczypospolitej wci\u0105\u017c s\u0105 te\u00a0same. Zmieniaj\u0105 si\u0119 okoliczno\u015bci, nieco inaczej roz\u0142o\u017cone s\u0105 akcenty, co\u015b bardziej razi w oczy, co\u00a0innego jest w cieniu, ale gdyby przeanalizowa\u0107 grunt tych problem\u00f3w, to wydaje si\u0119, \u017ce niewiele\u00a0si\u0119 zmieni\u0142o. Historia lubi si\u0119 powtarza\u0107. Warto zna\u0107 Kochanowskiego, aby unika\u0107 dramat\u00f3w i\u00a0tragedii, kt\u00f3re \u201ewr\u00f3\u017cy\u0142\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Janowi Kochanowskiemu nie tylko serce ros\u0142o, patrz\u0105c na lip\u0119 i dom w Czarnolesie. Zajmowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tematami politycznymi. O tym w trzeciej cz\u0119\u015bci cyklu Rzeczpospolita Szlachetna.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[635,754,441,756],"class_list":["post-19311","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2","tag-dla-studenta","tag-dla-ucznia","tag-literatura","tag-poezja"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19311","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19311"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19311\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22477,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19311\/revisions\/22477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19311"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19311"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19311"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}