{"id":19351,"date":"2011-02-13T17:12:01","date_gmt":"2011-02-13T15:12:01","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=3342"},"modified":"2015-06-26T12:14:10","modified_gmt":"2015-06-26T10:14:10","slug":"de-optimo-senatore-czyli-historia-czerwonego-przycisku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/de-optimo-senatore-czyli-historia-czerwonego-przycisku\/","title":{"rendered":"De optimo senatore \u2013 czyli historia czerwonego przycisku"},"content":{"rendered":"<p><strong>Sz\u00f3sta cz\u0119\u015b\u0107 cyklu \u201eRzeczpospolita Szlachetna\u201d po\u015bwi\u0119cona jest Wawrzy\u0144cowi Go\u015blickiemu, kt\u00f3rego \u201eO senatorze doskona\u0142ym\u201d bardziej znane jest \u2013 co za niedbalstwo nasze \u2013 jako \u201eThe counsellor\u201d i zdaje si\u0119 wi\u0119cej z niego czerpi\u0105 Brytyjczycy i Amerykanie ni\u017c jego rodacy.<\/strong><\/p>\n<p>W XXI wieku nasza polityczna \u015bwiadomo\u015b\u0107 i wyobra\u017ania \u2013 czyli to, jak postrzegamy, rozumiemy i oceniamy mechanizmy rz\u0105dz\u0105ce pa\u0144stwem \u2013 s\u0105 w du\u017cej mierze kszta\u0142towane przez media. Wiele bardziej wymowny jest dla nas ameryka\u0144ski film, w kt\u00f3rym bohaterski prezydent supermocarstwa przy pomocy telefonu i czerwonego przycisku schowanego w szufladzie jednego z biurek Bia\u0142ego Domu mo\u017ce za\u017cegna\u0107 trzeci\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, ni\u017c jaki\u015b traktat filozoficzny, a nawet tekst konstytucji. Niemniej jednak zawsze warto szuka\u0107 u \u017ar\u00f3de\u0142. Sk\u0105d si\u0119 ten czerwony przycisk w biurku prezydenta USA wzi\u0105\u0142?<\/p>\n<p>Na dobr\u0105 spraw\u0119 ten przycisk zosta\u0142 zamieszczony w Bia\u0142ym Domu ju\u017c w drugiej po\u0142owie XVIII wieku. System polityczny Stan\u00f3w Zjednoczonych zosta\u0142 skonstruowany w taki spos\u00f3b z wielu przyczyn. Opr\u00f3cz przes\u0142anek czysto pragmatycznych \u2013 niezb\u0119dnej skuteczno\u015bci rz\u0105d\u00f3w \u2013 nie mo\u017cna przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie nad kwestiami ideowymi. Stworzenie efektywnego systemu politycznego wymaga pewnego wysi\u0142ku teoretycznego. Kto by pomy\u015bla\u0142, \u017ce w tym trudzie z pomoc\u0105 s\u0142ynnym Ojcom Za\u0142o\u017cycielom przyjdzie biskup z Polski, Wawrzyniec Go\u015blicki. Innymi s\u0142owy: gdyby nie on, nie cieszyliby\u015bmy si\u0119 ameryka\u0144skim kinem sensacyjnym w takim wymiarze, jak robimy to obecnie. Jednak jego wk\u0142ad w rozw\u00f3j cywilizacyjny ludzko\u015bci to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko niekwestionowane wsparcie dla ameryka\u0144skiej kinematografii z gatunku political fiction.<\/p>\n<p>Wawrzyniec Go\u015blicki to polski pisarz polityczny \u017cyj\u0105cy na prze\u0142omie XVI i XVII wieku. Studiowa\u0142 na Akademii Krakowskiej, nast\u0119pnie w Bolonii i Padwie. W\u0142a\u015bnie we W\u0142oszech w 1568 r. ukaza\u0142o si\u0119 drukiem jego dzie\u0142o \u201eDe optimo senatore\u201d (\u201eO doskona\u0142ym senatorze\u201d). To w\u0142a\u015bnie ono (podobno) by\u0142o inspiracj\u0105 dla Thomasa Paine\u2019a i Thomasa Jeffersona podczas opracowywania tekstu Konstytucji USA. Je\u015bli nie ze wzgl\u0119du na podziw dla trwa\u0142o\u015bci i efektywno\u015bci ponad 200-letniego systemu politycznego Stan\u00f3w Zjednoczonych lub ciekawo\u015b\u0107 dla rodzimej my\u015bli politycznej, to chocia\u017c przez szacunek dla hollywoodzkich produkcji, bez kt\u00f3rych nasza znajomo\u015b\u0107 \u015bwiata by\u0142aby niczym, warto zapozna\u0107 si\u0119 z przemy\u015bleniami wybitnego rodaka.<\/p>\n<p>Aby zrozumie\u0107 ten traktat, nale\u017cy przenie\u015b\u0107 si\u0119 w \u015bwiat XVI-wiecznej Polski. Polityczna rzeczywisto\u015b\u0107 w najwi\u0119kszej mierze jest determinowana przez konstytucj\u0119 \u201eNihil novi\u201d. Jej sztandarowym zapisem jest to, \u017ce nowe prawa mog\u0142y by\u0107 ustanawiane jedynie za zgod\u0105 trzech stan\u00f3w sejmuj\u0105cych: kr\u00f3la, izby i senatu. Go\u015blicki zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z mechanizm\u00f3w rz\u0105dz\u0105cych pa\u0144stwem. Jego zdaniem \u201ekamieniem w\u0119gielnym\u201d ca\u0142ego ustroju byli w\u0142a\u015bnie senatorzy. Jako si\u0142a r\u00f3wnowa\u017c\u0105ca mi\u0119dzy kr\u00f3lem a szlacht\u0105, jako g\u0142os rozs\u0105dku, kt\u00f3ry b\u0119dzie troszczy\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie o dobro Rzeczpospolitej. W\u0142a\u015bnie troska o dobro wsp\u00f3lne ma odr\u00f3\u017cnia\u0107 senator\u00f3w od reszty spo\u0142ecze\u0144stwa. Wiek XVI w my\u015bli politycznej to przede wszystkim wiek Machiavellego. Tak jak Florentczyk pisa\u0142 traktat o idealnym ksi\u0119ciu, tak Go\u015blicki opracowa\u0142 archetyp idealnego senatora. We W\u0142oszech si\u0142\u0105 sprawcz\u0105 byli ksi\u0105\u017c\u0119ta, u nas mieli nimi by\u0107 senatorowie. Nie jest to wizja nowa. Koncepcja ustroju mieszanego \u2013 w\u0142adzy sprawowanej przez monarch\u0119, arystokracj\u0119 (senat) i lud \u2013 zosta\u0142a stworzona ju\u017c przez Arystotelesa, a powt\u00f3rzona cho\u0107by przez Cycerona.<\/p>\n<p>Trudno\u015bci\u0105 w zrozumieniu tej koncepcji dla ludzi XXI-wiecznej demokracji jest to, \u017ce dla nas w\u0142adza sprawowana w pa\u0144stwie (czerwony przycisk w Bia\u0142ym Domu) bierze si\u0119 z naszej woli. To my, czyli lud, zadecydowali\u015bmy o formie rz\u0105d\u00f3w, jakim chcemy podlega\u0107. Jednak to my\u015blenie jest nieznane Go\u015blickiemu, filozofowi sprzed czas\u00f3w rewolucji francuskiej i Rousseau. Ko\u015bci\u0105 niezgody mi\u0119dzy nami a Go\u015blickim jest definicja \u201eludu\u201d. On, powtarzaj\u0105c za Cyceronem, twierdzi\u0142: \u201eLud za\u015b \u2013 to bynajmniej nie ka\u017cde zbiorowisko ludzi skupionych dowolnym sposobem, lecz wielka ich gromada, zespolona przez uznanie tego samego prawa i przez po\u017cytki wynikaj\u0105ce ze wsp\u00f3lnego bytowania\u201d.<\/p>\n<p>Lud u Go\u015blickiego jest ludem obywateli \u015bwiadomych. Tzn. cz\u0142onkiem ludu jest tylko ten, kto jest tego \u015bwiadomy. Obecnie podmiotem praw obywatelskich jest ka\u017cdy, bez wzgl\u0119du na stan wiedzy. Innymi s\u0142owy, dzi\u015b ka\u017cdemu przys\u0142uguj\u0105 prawa i wolno\u015bci obywatelskie. W XVI wieku, a nawet jeszcze d\u0142ugo p\u00f3\u017aniej, jedynie ludzie \u015bwiadomi do\u015bwiadczali tego przywileju. W zwi\u0105zku z tym obywatele Go\u015blickiego ochoczo oddaj\u0105 si\u0119 we w\u0142adanie ludziom m\u0105drzejszym od siebie; maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce tylko ludzie wykwalifikowani, maj\u0105cy odpowiednie predyspozycje, s\u0105 w stanie zagwarantowa\u0107 prawid\u0142owe funkcjonowanie pa\u0144stwa. Niejako zrzekaj\u0105 si\u0119 swojej wolno\u015bci (jakby\u015bmy dzi\u015b to okre\u015blili) na rzecz dobra og\u00f3\u0142u: pa\u0144stwa. Dzi\u015b, gdy ka\u017cdy cz\u0142owiek jest obywatelem, jedynym realnym (akceptowanym przez wszystkich) sposobem sprawowania rz\u0105d\u00f3w jest demokracja.<\/p>\n<p>Go\u015blicki opisuje dok\u0142adnie to, jaki musi by\u0107 idealny senator. Dzi\u015b nazwaliby\u015bmy go m\u0119\u017cem stanu: \u201eTakiej \u017c\u0105dam od niego roztropno\u015bci kt\u00f3ra nie tylko obecne rzeczy widzie\u0107 i na nie radzi\u0107 umie, ale kt\u00f3ra i przysz\u0142e przewiduje, a Rzplit\u0105 ca\u0142\u0105 obejmuje, wszystkiej jej przypadki, niebezpiecze\u0144stwa, koleje i sk\u0142onno\u015bci pilnie rozwa\u017ca, bo tym sposobem z\u0142o gro\u017c\u0105ce Rzplitej \u0142atwiej senator przewidziawszy odwr\u00f3ci albo i zastarza\u0142e wykorzeni\u0107 zdo\u0142a. Nie ma te\u017c zaniedbywa\u0107 i dok\u0142adnej pa\u0144stw obcych znajomo\u015bci\u201d.<\/p>\n<p>Taki m\u0105\u017c stanu kieruje si\u0119 przede wszystkim trosk\u0105 o dobro wsp\u00f3lne. Jego misja, s\u0142u\u017cba, polega na zapewnieniu obywatelom bezpiecze\u0144stwa w pa\u0144stwie. Senatorem nie mo\u017ce by\u0107 osoba przypadkowa. Nie mo\u017ce nim by\u0107 ka\u017cdy. St\u0105d wym\u00f3g szlachetnego urodzenia, wykszta\u0142cenia, a nawet okre\u015blonego statusu maj\u0105tkowego. Go\u015blicki za Machiavellim powtarza konieczno\u015b\u0107 znajomo\u015bci historii przez rz\u0105dz\u0105cych. Historii jako tej, kt\u00f3ra uczy, ostrzega, a nieraz podsuwa nawet gotowe rozwi\u0105zania.<\/p>\n<p>Ale sk\u0105d ten czerwony przycisk? O ile Go\u015blicki tam go sam nie zamocowa\u0142, o tyle wykona\u0142 ogromny krok naprz\u00f3d. Daleko od jego wizji pa\u0144stwa do demokracji w jej wsp\u00f3\u0142czesnym poj\u0119ciu. Jednak jego dzie\u0142o jest kolejnym krokiem w ewolucji ustroju. Daje uzasadnienie dla przekazania w\u0142adzy wi\u0119kszej liczbie obywateli. A kr\u00f3l jest jeden, zatem wszystkiego dojrze\u0107 i zrobi\u0107 nie mo\u017ce.<\/p>\n<p>W koncepcji ludu \u2013 Rzplitej znanej Go\u015blickiemu \u2013 senatorzy s\u0105 gwarantem bezpiecze\u0144stwa w pa\u0144stwie. Po up\u0142ywie pi\u0119ciuset lat, rola senator\u00f3w spada na wszystkich obywateli. Jest to du\u017cy przywilej, ale jeszcze wi\u0119ksza odpowiedzialno\u015b\u0107. Je\u015bli nie chcemy dopu\u015bci\u0107 os\u00f3b niepo\u017c\u0105danych do czerwonego przycisku, powinni\u015bmy by\u0107 najlepszymi senatorami. Jak? Wystarczy poczyta\u0107 Go\u015blickiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sz\u00f3sta cz\u0119\u015b\u0107 cyklu \u201eRzeczpospolita Szlachetna\u201d po\u015bwi\u0119cona jest Wawrzy\u0144cowi Go\u015blickiemu, kt\u00f3rego \u201eO senatorze doskona\u0142ym\u201d bardziej znane jest \u2013 co za niedbalstwo nasze \u2013 jako \u201eThe counsellor\u201d i zdaje si\u0119 wi\u0119cej z niego czerpi\u0105 Brytyjczycy i Amerykanie ni\u017c jego rodacy.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19351","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19351"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21581,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19351\/revisions\/21581"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}