{"id":19352,"date":"2011-02-13T17:12:01","date_gmt":"2011-02-13T15:12:01","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=3345"},"modified":"2015-06-26T12:12:00","modified_gmt":"2015-06-26T10:12:00","slug":"do-pieca-na-trzy-zdrowaski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/do-pieca-na-trzy-zdrowaski\/","title":{"rendered":"Do pieca na trzy zdrowa\u015bki"},"content":{"rendered":"<p><strong>Gdy na ulicach mijaj\u0105 nas karetki, w szpitalach mamy nowoczesne aparatury, a w prasie s\u0142yszymy o coraz to nowszych sposobach leczenia, u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce nie umiemy poj\u0105\u0107, jak to mog\u0142o wygl\u0105da\u0107 kiedy\u015b. To niemo\u017cliwe, \u017ce nasi przodkowie potrafili bez tego normalnie \u017cy\u0107. Bo w sumie \u2013 jak oni sobie z tym radzili?<\/strong><\/p>\n<p>\u201eNie wstyd od zwierz\u0105t, wi\u0119c nie wstyd od bab\u201d<\/p>\n<p>W dawnych czasach, gdy na naszych ziemiach panowali pierwsi S\u0142owianie, pos\u0142ug\u0119 medyczn\u0105 w\u015br\u00f3d Polan \u2013 zar\u00f3wno u biednego gminu i bogatych wielmo\u017c\u00f3w \u2013 pe\u0142nili wr\u00f3\u017ce, znachorzy, wracze (do dzi\u015b tak okre\u015bla si\u0119 lekarza w Rosji) i baby-wied\u017amy (od s\u0142owa \u201ewiedzie\u0107\u201d). Czarownice zwane szeptuchami, znaj\u0105ce moc zi\u00f3\u0142, w\u0142a\u015bciwo\u015bci ro\u015blin i zrzucaj\u0105ce z\u0142e uroki po dzi\u015b dzie\u0144 jeszcze w wielu regionach Polski zapobiegaj\u0105 chorobom. Obecnie, \u015bmiej\u0105c si\u0119 z ich zabobon\u00f3w oraz praktyk, nie zdajemy sobie sprawy, \u017ce to one, posiadaj\u0105c do\u015bwiadczenie i w\u0142asn\u0105 doskonale zaopatrzon\u0105 aptek\u0119 zio\u0142ow\u0105, by\u0142y pierwszymi nauczycielkami zjawiaj\u0105cych si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej nad Odr\u0105, Wart\u0105 i Wis\u0142\u0105 \u015bredniowiecznych lekarzy. Przodkowie naszych medyk\u00f3w znali jedynie \u0142aci\u0144skie nazwy lek\u00f3w prostych, komponowanych z zaledwie kilkunastu ro\u015blin, cz\u0119\u015bci zwierz\u0105t i zi\u00f3\u0142. Nikt inny nie potrafi\u0142 nauczy\u0107 wielkich m\u0119\u017c\u00f3w polskich nazw oraz mo\u017cliwo\u015bci polskiej fauny i flory. Jeszcze w 1585 r., krytykowany za pobieranie takich praktyk, osiad\u0142y w Krakowie lekarz, s\u0142ynny Antoni Schneeberger pisa\u0142: \u201eNie wstyd mi\u0119 te\u017c by\u0142o, \u017ce by\u0142em uczniem baby, kiedy staro\u017cytni lekarze g\u0142o\u015bno wyznaj\u0105, \u017ce byli uczniami zwierz\u0105t\u201d.<\/p>\n<p>Jak si\u0119 tworzy\u0142a polska medycyna, ju\u017c wiemy, przyjrzyjmy si\u0119 teraz raczkuj\u0105cej chirurgii. Za czas\u00f3w Boles\u0142awa Chrobrego medycy byli bardziej umiej\u0119tni, potrafili np. wyci\u0105ga\u0107 okruchy z czaszek b\u0105d\u017a te\u017c u\u0142omki kopii czy topora. Jak to nam opowiada Gall Anonim, Polacy ju\u017c w XII wieku na wyprawach wojennych, w bitwach i pochodach korzystali z pomocy chirurg\u00f3w. Znany jest nam cho\u0107by przypadek powszechnych trepanacji czaszek, w kt\u00f3rych nieraz archeolodzy mogli napotka\u0107 \u015blady operacji chirurgicznych z u\u017cyciem wiert\u0142a (stosowanego r\u00f3wnie\u017c na b\u00f3le g\u0142owy i choroby umys\u0142owe). Dzi\u0119ki wielu odnalezionym pere\u0142kom \u2013 takim, jak szkielet cz\u0142owieka z epoki mezolitycznej z czaszk\u0105, w kt\u00f3rej nawiercono otw\u00f3r 43&#215;43,5 mm \u2013 mo\u017cemy przyjrze\u0107 si\u0119 sposobowi wykonywania zabiegu (omini\u0119cie zatoki \u017cylnej) i dostrzec pewn\u0105 bieg\u0142o\u015b\u0107 w anatomii naszych przodk\u00f3w.<\/p>\n<p>\u201eMod\u0142y \u015bw. Idziego przyczyn\u0105 narodzin jego\u201d<\/p>\n<p>Jak wcze\u015bniej wspomnia\u0142em, medycyna \u015bredniowieczna by\u0142a nierozerwalnie z\u0142\u0105czona z religi\u0105, dlatego nie dziwi nas fakt, \u017ce specjalizowali si\u0119 w niej g\u0142\u00f3wnie duchowni, mnisi, a szczeg\u00f3lnie benedyktyni. Nieraz metody leczenia obejmowa\u0142y w du\u017cej mierze sfer\u0119 duchow\u0105, gdy oto ci niebia\u0144scy lekarze pracowali ze \u015bci\u015ble okre\u015blonym podzia\u0142em kompetencji na \u015bwi\u0119tych. Przyk\u0142adowo: \u015bw. Antoni Pustelnik za zadanie dostawa\u0142 walk\u0119 z krostami, a \u015bw. Florian panowanie nad \u017c\u0105dzami cielesnymi. W ten spos\u00f3b wszystkie rodzaje dolegliwo\u015bci przypisywano kolejnym \u201emedycznym\u201d \u015bwi\u0119tym.<\/p>\n<p>Jednak nie tylko mod\u0142ami wypraszano sobie zdrowie. Znany jest w historii medycyny przypadek ksi\u0119cia W\u0142adys\u0142awa Hermana, kt\u00f3ry za rad\u0105 biskupa pozna\u0144skiego kaza\u0142 przerwa\u0107 \u017conie k\u0105piele zdrowotne w Pilicy, zalecone wcze\u015bniej przez lekarza. Nast\u0119pnie za\u017c\u0105da\u0142, by odla\u0107 ze z\u0142ota figurk\u0119 ch\u0142opca i zawie\u017a\u0107 j\u0105, wraz z pro\u015bb\u0105 o modlitw\u0119 w intencji pocz\u0119cia, do francuskiego opactwa Saint-Gailes (\u015bw. Idziego). Mnisi przyj\u0119li dar, po\u015bcili ca\u0142e 3 dni i tak oto przyszed\u0142 na \u015bwiat Boles\u0142aw, zwany potem Krzywoustym. Wydarzenie to by\u0142o dla \u00f3wczesnych S\u0142owian kolejnym potwierdzeniem skutecznego dzia\u0142ania \u015bwi\u0119tych i przyczyni\u0142o si\u0119 jeszcze bardziej do rozpowszechnienia owych praktyk.<\/p>\n<p>Szpital, czyli przytu\u0142ek dla bab i dziad\u00f3w<\/p>\n<p>\u015aredniowieczne szpitale powstawa\u0142y ju\u017c w X wieku przy siedzibach biskup\u00f3w, zgodnie z postanowieniami Soboru w Nicei. Niestety jednak w niewielu aspektach przypomina\u0142y one nasze \u00f3wczesne szpitale. By\u0142y bardziej przytu\u0142kami dla chorych i nieszcz\u0119\u015bliwych. Podobnie jak i inne tego typu instytucje, szpitale utrzymywa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki fundacjom i ofiarno\u015bci ludzkiej (p\u00f3\u017aniej dopiero przesz\u0142y na garnuszki gmin). Pomimo nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 apel\u00f3w dostojnik\u00f3w ko\u015bcio\u0142a adresowanych do medyk\u00f3w, zainteresowanie by\u0142o minimalne, poniewa\u017c ich indywidualna dzia\u0142alno\u015b\u0107 w swoich domach by\u0142a niepor\u00f3wnywalnie bardziej dochodowa. W tej sytuacji jak\u0105kolwiek ulg\u0119 pacjentom przynosi\u0142 jedynie lecz\u0105cy rany cyrulik. Apteki szpitalne nie istnia\u0142y, a zio\u0142a kupowano od handluj\u0105cych w Rynku zielarek. Pieni\u0105dze szpitalne sz\u0142y g\u0142\u00f3wnie na \u017cywienie chorych i bie\u017c\u0105ce remonty. Sami chorzy za\u015b nie mieli zbyt \u0142atwego \u017cycia. A\u017c do ko\u0144ca XVIII wieku szpitale krakowskie (z wyj\u0105tkiem specjalistycznych) nie interesowa\u0142y si\u0119 prawie w og\u00f3le dzia\u0142alno\u015bci\u0105 lecznicz\u0105, pe\u0142ni\u0105c jedynie funkcje azyl\u00f3w dla starc\u00f3w, n\u0119dzarzy, ubogich kobiet ci\u0119\u017carnych i sierot. Pensjonariuszom przys\u0142ugiwa\u0142 jeden posi\u0142ek dziennie, dlatego nieraz g\u0142\u00f3d wygania\u0142 ich na ulice, by dorabiali \u017cebranin\u0105. Mimo to starali si\u0119 sw\u00f3j pobyt przeci\u0105gn\u0105\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. By\u0142o im tam ciep\u0142o i zawsze, je\u015bli nie mieli ustawowego posi\u0142ku dziennego, to przys\u0142ugiwa\u0142 im ekwiwalent pieni\u0119\u017cny. Bywa, \u017ce byli zupe\u0142nie zdrowi, cz\u0119sto pili, grali w ko\u015bci, a nawet, pomimo intensywnej opieki duchowej, oddawali si\u0119 rozpu\u015bcie. Nic dziwnego zatem, \u017ce w odpowiedzi duchowni p\u00f3\u017aniej odpowiadali ustanowieniem, \u017ce kto nie praktykuje i nie post\u0119puje zgodnie z zasadami wiary, ten nie ma prawa do dostawania posi\u0142k\u00f3w. W rezultacie szpitale przeobrazi\u0142y si\u0119 z przytu\u0142k\u00f3w w \u2013 omijane szerokim \u0142ukiem przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludu \u2013 plac\u00f3wki powolnej \u015bmierci.<\/p>\n<p>O medycynie \u015bredniowiecznej ko\u0144cowych s\u0142\u00f3w kilka\u2026<\/p>\n<p>Podsumowuj\u0105c, historia medycyny jest jedn\u0105 z najosobliwszych ga\u0142\u0119zi dziej\u00f3w. Tak naprawd\u0119 jest ona nam zar\u00f3wno odleg\u0142a, bo niewielkie jest ni\u0105 zainteresowanie, jak i niewyobra\u017calnie bliska i maj\u0105ca decyduj\u0105cy wp\u0142yw na losy \u015bwiata. Ka\u017cda posta\u0107 historyczna mia\u0142a swoje dolegliwo\u015bci zdrowotne, bardziej lub mniej wp\u0142ywaj\u0105ce na jej decyzje i czyny, a w rezultacie na losy wielu spraw. Poczynaj\u0105c od Boles\u0142awa Chrobrego i jego d\u0142ugotrwa\u0142ej choroby, id\u0105c poprzez r\u00f3\u017cne incydenty naszego zwyci\u0119zcy spod Grunwaldu, W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y i jego \u015bmiertelnego zapalenia p\u0142uc, ko\u0144cz\u0105c na chocia\u017cby J\u00f3zefie Pi\u0142sudskim oraz ca\u0142ej medycznej epopei w jego przypadku. Mo\u017cna by o tym m\u00f3wi\u0107 bez ko\u0144ca. Przy analizie tego mo\u017cemy doj\u015b\u0107 do dw\u00f3ch podstawowych wniosk\u00f3w, zupe\u0142nie odmiennych. Pierwszy m\u00f3g\u0142by by\u0107 taki, \u017ce przecie\u017c takie rzeczy si\u0119 zdarzaj\u0105 ka\u017cdemu, wi\u0119c w sumie co to kogo obchodzi, \u017ce Jan D\u0142ugosz mia\u0142 kamienie w p\u0119cherzu moczowym albo \u017ce medycy powoli wyka\u0144czali Kazimierza III Wielkiego. Drugi wniosek jednak mo\u017ce by\u0107 taki, \u017ce rzeczy z pozoru wydaj\u0105ce si\u0119 tak b\u0142ahe mia\u0142y ogromny wp\u0142yw na ca\u0142e dalsze losy pa\u0144stwa, jak cho\u0107by zrzucenie z piastowej g\u0142owy korony polskiej. W takim wypadku ta historia wychodzi na do\u015b\u0107 znacz\u0105c\u0105.<\/p>\n<p>Jest te\u017c druga strona medalu. Jako Polacy nie zdajemy sobie sprawy, ile wybitnych rzeczy dokonali nasi rodacy w tej dziedzinie. Nikt nie wie zazwyczaj o tym, \u017ce to Polacy jako pierwsi powo\u0142ali wojskow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 medyczn\u0105 lub te\u017c jakie mieli zas\u0142ugi polscy lekarze na frontach II Wojny \u015awiatowej. Taka nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 powoduje, \u017ce nieraz pomijany jest przez nas ogromny element historii powszechnej. Pami\u0119tajmy wi\u0119c o tym, zanim zaczniemy wyg\u0142asza\u0107 o nim swoje s\u0105dy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gdy na ulicach mijaj\u0105 nas karetki, w szpitalach mamy nowoczesne aparatury, a w prasie s\u0142yszymy o coraz to nowszych sposobach leczenia, u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce nie umiemy poj\u0105\u0107, jak to mog\u0142o wygl\u0105da\u0107 kiedy\u015b. To niemo\u017cliwe, \u017ce nasi przodkowie potrafili bez tego normalnie \u017cy\u0107. Bo w sumie \u2013 jak oni sobie z tym radzili?<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19352","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19352"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21574,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19352\/revisions\/21574"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}