{"id":19402,"date":"2011-05-10T10:47:43","date_gmt":"2011-05-10T08:47:43","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=3886"},"modified":"2015-06-26T10:42:16","modified_gmt":"2015-06-26T08:42:16","slug":"ku-chwale-asklepiosa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/ku-chwale-asklepiosa\/","title":{"rendered":"Ku chwale Asklepiosa!"},"content":{"rendered":"

Medycyna staro\u017cytna. Ten tajemniczy termin jednym kojarzy si\u0119 z przysi\u0119g\u0105 Hipokratesa, a innym zapewne z odprawianiem magicznych praktyk. Faktem jest jednak, \u017ce wszyscy nie\u015bwiadomie korzystamy z dorobku rozwini\u0119tego przez t\u0119 epok\u0119.<\/strong><\/p>\n

Jak to si\u0119 przyrz\u0105dza\u0142o?<\/h3>\n

No, w\u0142a\u015bnie: jak? Podejrzewam, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 przywo\u0142uj\u0105c na my\u015bl medycyn\u0119 \u015bredniowieczn\u0105, o staro\u017cytnej woli nawet nie my\u015ble\u0107. Nic bardziej mylnego! To staro\u017cytni tak naprawd\u0119 nadali bieg medycynie wsp\u00f3\u0142czesnej, z kt\u00f3rej teraz korzystamy (cho\u0107by poszczeg\u00f3lne ga\u0142\u0119zie medycyny). Chirurgia z pewno\u015bci\u0105 swe pocz\u0105tki czerpie z Indii, gdzie osobliwe prawo przyczyni\u0142o si\u0119 tam do rozwoju chirurgii oraz dokonywania pierwszych operacji plastycznych. Ginekologi\u0119 i po\u0142o\u017cnictwo niew\u0105tpliwie trzeba kojarzy\u0107 z Egiptem i kap\u0142anami, kt\u00f3rzy jako najbardziej wykszta\u0142cona grupa spo\u0142eczna sprawowali medyczn\u0105 pos\u0142ug\u0119. Osi\u0105gni\u0119cia w dziedzinie medycyny w epoce staro\u017cytnej zawdzi\u0119czamy kolejno przede wszystkim: Rzymianom, Grekom, Egipcjanom oraz mieszka\u0144com Mezopotamii. W tym samym czasie rozwija\u0142a si\u0119 medycyna chi\u0144ska \u2013 jednak jest to zupe\u0142nie inna bajka i temat na zupe\u0142nie inny artyku\u0142.<\/p>\n

Czym to si\u0119 doprawia\u0142o?<\/h3>\n

Rozw\u00f3j medycyny staro\u017cytnej zale\u017ca\u0142 od dw\u00f3ch wa\u017cnych czynnik\u00f3w: kultury danego pa\u0144stwa oraz prawa, kt\u00f3re w nim panowa\u0142o. Je\u015bli m\u00f3wimy o samej kulturze danego pa\u0144stwa, chodzi nam o trzy rzeczy: obyczaje, tradycje i wierzenia. M\u00f3wi\u0105c m\u0105drymi s\u0142owami, dawna medycyna mia\u0142a charakter empiryczno-supranaturalistyczny i sakralny, dlatego wszystko by\u0142o \u015bci\u015ble powi\u0105zane ze specyfik\u0105 danego kraju. Empiryczny, czyli bazuj\u0105cy na sumie tych wszystkich do\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re poprzednicy zgromadzili przez wieki. Zaliczamy do tego cho\u0107by pisma lekarskie Hipokratesa Corpus Hippocrateum<\/em>, zebrane przez jego nast\u0119pc\u00f3w sto lat po \u015bmierci wielkiego prekursora medycyny. Supranaturalistyczny, czyli rozumiany przez nas jako podej\u015bcie do medycyny poprzez wiar\u0119 w dzia\u0142anie istot ponadnaturalnych. Czyli chory? Wola bog\u00f3w, kara od nich za te wszystkie z\u0142e uczynki!<\/p>\n

Podej\u015bcie supranaturalistyczne automatycznie poci\u0105ga\u0142o za sob\u0105 oczywi\u015bcie podej\u015bcie o charakterze sakralnym, a m\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej: \u0142\u0105czono medycyn\u0119 z kultami religijnymi. Dlatego nie dziwi nas fakt, \u017ce to kap\u0142ani byli lekarzami, a w wierzeniach lud\u00f3w sztuka uzdrawiania by\u0142a przypisywana wy\u0142\u0105cznie bogom. Ci z kolei mieli w czym wybiera\u0107, jak cho\u0107by greccy; niemal\u017ce ka\u017cdy z mieszka\u0144c\u00f3w Olimpu mia\u0142 swoj\u0105 medyczn\u0105 profesj\u0119. I tak oto np. Atena by\u0142a opiekunk\u0105 wzroku, Hera rodz\u0105cych, a Chejron (centaur, brat Zeusa) odpowiada\u0142 za chirurgi\u0119 i farmacj\u0119. Pierwsze miejsce jednak zajmowa\u0142 Asklepios \u2013 b\u00f3g sztuki medycznej, syn Apolla i Koronos, wychowany przez Chejrona mistrz sztuki medycznej. Jak g\u0142osi mit, by\u0142 on pierwszym lekarzem na Ziemi, przywraca\u0142 do \u017cycia nawet zmar\u0142ych, przez co psu\u0142 porz\u0105dek \u015bwiata; zbulwersowany Zeus zabi\u0142 go piorunem, a po \u015bmierci zrobi\u0142 bogiem. Nie mo\u017cemy niestety jednak by\u0107 tego do ko\u0144ca pewni, poniewa\u017c inne jeszcze \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105, \u017ce opiekunem medyk\u00f3w by\u0142 sam Hermes. Oczywi\u015bcie Grecy nie byli osamotnieni w podej\u015bciu sakralnym. Podobn\u0105 funkcj\u0119 bogom nadawali Egipcjanie, u kt\u00f3rych jednak monopol na medycyn\u0119 mia\u0142 Toot.<\/p>\n

Z jakich przepis\u00f3w korzystano?<\/h3>\n

Prawo w staro\u017cytno\u015bci nie by\u0142o zbyt \u0142askawe dla medycyny. Najgorsze dla rozwoju by\u0142o w Mezopotamii. Panuj\u0105cy tam kodeks Hammurabiego oferowa\u0142 co prawda sowite wynagrodzenia dla lekarzy za poszczeg\u00f3lne zabiegi, jednak cho\u0107by za sam\u0105 nieudan\u0105 operacj\u0119 wyp\u0142at\u0105 by\u0142o uci\u0119cie r\u0119ki. Ten osobliwy spos\u00f3b motywacji spowodowa\u0142, \u017ce z Mezopotamii najmniej rozwija\u0142a si\u0119 chirurgia, w przeciwie\u0144stwie do Indii.<\/p>\n

Nieco lepiej by\u0142o w Rzymie. Tam medycyna mia\u0142a pocz\u0105tkowo charakter sakralny, p\u00f3\u017aniej dopiero za spraw\u0105 Grek\u00f3w przesz\u0142a w r\u0119ce ludzi \u015bwieckich. Przez d\u0142ugi czas jednak Rzymianie byli niech\u0119tni sztuce medycznej \u2013 uznano, \u017ce jest ona nauk\u0105 \u0142atw\u0105 i by si\u0119 jej nauczy\u0107, wystarczy 6 miesi\u0119cy. Skutki tego absurdalnego prawa \u0142atwo mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107. Do oryginalniejszych jednak przepis\u00f3w nale\u017ca\u0142o osobliwe zasi\u0119ganie porady: chorych wystawiano przed dom, by ka\u017cdy przechodzie\u0144 udzieli\u0142 swojej opinii dotycz\u0105cej walki z chorob\u0105. \u00d3w zwyczaj r\u00f3wnie\u017c by\u0142 zaczerpni\u0119ty od Grek\u00f3w.<\/p>\n

Najwi\u0119kszy jednak wp\u0142yw na medycyn\u0119 mia\u0142o prawo w Indiach. Ot\u00f3\u017c karano tam za zdrad\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105 obci\u0119ciem nosa b\u0105d\u017a genitali\u00f3w. A jak si\u0119 zwyk\u0142o m\u00f3wi\u0107: \u201epotrzeba matk\u0105 wynalazk\u00f3w\u201d. Przyczyni\u0142o si\u0119 do to rozpocz\u0119cia praktyki pierwszych operacji plastycznych; z p\u0142ata sk\u00f3ry czo\u0142a i patyczk\u00f3w rekonstruowano nos, a na czo\u0142o dawano sk\u00f3r\u0119 z ramienia. \u201eNos\u201d by\u0142 wtedy jedn\u0105 wielk\u0105 blizn\u0105, lecz i tak znacznie poprawia\u0142o to jakiekolwiek odczucie estetyki. Prawo w Indiach przyczyni\u0142o si\u0119 tak\u017ce do rozwoju anatomii, bo jako jedne z niewielu nie zabrania\u0142o sekcji zw\u0142ok.<\/p>\n

Jak i z czym to si\u0119 jada\u0142o?<\/h3>\n

Jak ju\u017c wcze\u015bniej wspomnia\u0142em, pocz\u0105tkowo staro\u017cytni nadawali medycynie charakter sakralny \u2013 czyli kap\u0142ani byli lekarzami. W Grecji przyczyni\u0142o si\u0119 to do powstania \u015bwi\u0105tyni-lecznic zwanych asklepieionami \u2013 na cze\u015b\u0107 boga Asklepiosa. Urz\u0119duj\u0105cy w nich kap\u0142ani-lekarze (asklepiadzi) byli swoistego rodzaju \u0142\u0105cznikami pomi\u0119dzy bogiem a chorym. Ca\u0142a kuracja opiera\u0142a si\u0119 na \u015bnie (w kt\u00f3rym to b\u00f3g mia\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu objawia\u0107) oraz ceremoniach religijnych: sk\u0142adaniu ofiar oraz modlitwom.<\/p>\n

Ka\u017cdy asklepieion sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z trzech taras\u00f3w. Na najni\u017cszym znajdowa\u0142y si\u0119 studnie, przy kt\u00f3rych chorzy obmywali si\u0119, co mia\u0142o charakter rytualny. Po tych zabiegach chorzy wychodzili schodami na \u015brodkowy taras, gdzie przed wielkim pos\u0105giem boga modlono si\u0119 i sk\u0142adano mu ofiary. Tutaj r\u00f3wnie\u017c mie\u015bci\u0142 si\u0119 skarbiec \u015bwi\u0105tynny, Thesauros, w kt\u00f3rym chorzy \u2013 je\u015bli chcieli wyzdrowie\u0107 \u2013 sk\u0142adali dary pieni\u0119\u017cne, czyli nic innego jak honoraria. Na najwy\u017cszym, trzecim tarasie odbywa\u0142 si\u0119 uzdrawiaj\u0105cy sen, czyli \u201einkubacja\u201d, w pomieszczeniach zwanych przez Grek\u00f3w \u201ekline\u201d (to w\u0142a\u015bnie st\u0105d pochodzi nazwa \u201eklinika\u201d).<\/p>\n

Jest to oczywi\u015bcie przyk\u0142ad jedynie greckiej my\u015bli medycznej. W innych pa\u0144stwach, w zwi\u0105zku z podej\u015bciem sakralnym, stosowano r\u00f3wnie\u017c przede wszystkim modlitwy, np. w Egipcie by\u0142y oddzielne profesje kap\u0142ana, kt\u00f3re potrafi\u0142y nawet mie\u0107 w swym sk\u0142adzie specjalnych kap\u0142an\u00f3w od zaklinania leczniczych figurek. P\u00f3\u017aniej jeszcze medycyna ewoluowa\u0142a: stawa\u0142a si\u0119 wpierw bardziej empiryczno-supranaturalistyczna, poniewa\u017c kap\u0142ani coraz mniej chcieli \u201ebrudzi\u0107 sobie r\u0119ce krwi\u0105\u201d, a\u017c w ko\u0144cu takie wybitne persony, jak cho\u0107by uwa\u017cany za ojca medycyny Hipokrates, nadawa\u0142y sztuce uzdrawiania podwaliny takiego kszta\u0142tu, jaki medycyna ma dzi\u015b. Ka\u017cde z pa\u0144stw wytworzy\u0142o sobie w\u0142a\u015bciw\u0105 specyfik\u0119 leczenia, a nast\u0119pnie owe \u201ezwyczaje lokalne\u201d zacz\u0119\u0142y si\u0119 przenika\u0107. S\u0105 to jednak tematy na dalsze artyku\u0142y, poniewa\u017c historia staro\u017cytnej my\u015bli medycznej jest zbyt bogata.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Medycyna staro\u017cytna. Ten tajemniczy termin jednym kojarzy si\u0119 z przysi\u0119g\u0105 Hipokratesa, a innym zapewne z odprawianiem magicznych praktyk. Faktem jest jednak, \u017ce wszyscy nie\u015bwiadomie korzystamy z dorobku rozwini\u0119tego przez t\u0119 epok\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19402","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19402","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19402"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19402\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21536,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19402\/revisions\/21536"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19402"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19402"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19402"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}