{"id":19419,"date":"2011-06-17T23:28:15","date_gmt":"2011-06-17T21:28:15","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=4015"},"modified":"2015-06-26T10:32:34","modified_gmt":"2015-06-26T08:32:34","slug":"zdolni-problematyczni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/zdolni-problematyczni\/","title":{"rendered":"Zdolni = problematyczni"},"content":{"rendered":"

M\u0142odzi, kreatywni, utalentowani, o wysokim poziomie tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 tacy uczniowie to marzenie ka\u017cdego nauczyciela. Czy\u017cby? O problemach z wybitnymi uczniami w polskiej szkole opowiadaj\u0105 dwie studentki psychopedagogiki kreatywno\u015bci.<\/strong><\/p>\n

D\u0142ugie godziny w czytelniach bibliotecznych oraz nieprzespane noce w\u015br\u00f3d stos\u00f3w karton\u00f3w po pizzach przynios\u0142y nam mn\u00f3stwo materia\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych model\u00f3w kszta\u0142cenia dzieci zdolnych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wst\u0119p\u00f3w przeczytanych przez nas artyku\u0142\u00f3w, rozdzia\u0142\u00f3w czy ksi\u0105\u017cek traktuj\u0105cych o realiach szkolnictwa i o\u015bwiaty, jak i o samych nauczycielach, rysowa\u0142a do\u015b\u0107 smutny obraz absolutnego niedostosowania tych plac\u00f3wek do kszta\u0142cenia w swoich progach dzieci o ponadprzeci\u0119tnych uzdolnieniach. Mo\u017cna by odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce dzieci zdolne we wsp\u00f3\u0142czesnych szko\u0142ach s\u0105 skazane na \u201eprzeci\u0119tno\u015b\u0107\u201d. Ich wybitne osi\u0105gni\u0119cia maj\u0105 si\u0119 ogranicza\u0107 do z g\u00f3ry narzuconego materia\u0142u, kt\u00f3ry jest zaliczony na sz\u00f3stk\u0119. Raczej nie znajdziemy miejsca na mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizacji umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re nie s\u0105 wpisane w program nauczania, ewentualne zaj\u0119cia dodatkowe s\u0105 niestety sporadyczne. Nie ma co ukrywa\u0107, \u017ce w przeci\u0119tnej szkole wyj\u0105tkowo zdolny ucze\u0144 nie jest w stanie si\u0119 samorealizowa\u0107, przez co wed\u0142ug Maslowa nie b\u0119dzie czu\u0142 si\u0119 do ko\u0144ca spe\u0142niony. Ewentualna pr\u00f3ba wyr\u00f3\u017cnienia si\u0119 spo\u015br\u00f3d r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w mo\u017ce zosta\u0107 zbojkotowana przez koleg\u00f3w, a nawet przez nauczyciela.<\/p>\n

Zdolny ucze\u0144, w rozumieniu potocznym, to taki, kt\u00f3ry jest grzeczny, dobrze si\u0119 uczy, ma wzorowe zachowanie, schludny wygl\u0105d, zawsze m\u00f3wi prawd\u0119 i nie sprawia problem\u00f3w wychowawczych. Te \u201epodporz\u0105dkowane roboty\u201d s\u0105 wymarzonymi uczniami polskiej szko\u0142y, bo nie zadaj\u0105 trudnych pyta\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby pokaza\u0107 reszcie klasy, \u017ce nauczyciel ma luki w swojej wiedzy, nie burz\u0105 zaplanowanego toku lekcji, dzi\u0119ki czemu nie spowalniaj\u0105 realizacji zawsze prze\u0142adowanego programu nauczania. A kim tak naprawd\u0119, pomijaj\u0105c stereotypy, jest ucze\u0144 zdolny? Jest to osoba obdarzona ponadprzeci\u0119tnymi zdolno\u015bciami kierunkowymi lub og\u00f3lnymi, ale to nie wszystko. Potrzebne s\u0105 jeszcze zdolno\u015bci tw\u00f3rcze oraz odpowiednie cechy osobowo\u015bci. Nierzadko tak\u017ce wysoki iloraz inteligencji. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce s\u0142ysz\u0105c okre\u015blenie \u201eucze\u0144 zdolny\u201d my\u015bli si\u0119 o cichym, podporz\u0105dkowanym nauczycielowi dziecku, kt\u00f3re stara si\u0119 jedynie uzyska\u0107 jak najlepsze oceny. Natomiast wydaje si\u0119 nam, \u017ce warto spojrze\u0107 na ucznia zdolnego z perspektywy dorastaj\u0105cego cz\u0142owieka, dla kt\u00f3rego najwa\u017cniejszy nie jest stopie\u0144 i opinia nauczyciela lecz rozwijanie swoich zainteresowa\u0144. W kilku artyku\u0142ach i opracowaniach, na kt\u00f3re natrafi\u0142y\u015bmy, mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107, \u017ce naszym nauczycielom r\u00f3wnie\u017c sprawia to pewne problemy. Mia\u0142y\u015bmy co do tego pewne w\u0105tpliwo\u015bci i dlatego odwiedzi\u0142y\u015bmy jedno z warszawskich lice\u00f3w. To, co us\u0142ysza\u0142y\u015bmy, okaza\u0142o si\u0119 bardzo niepokoj\u0105ce. Skoro nauczyciele \u2013 ludzie, kt\u00f3rym powierzamy nasze dziecko, kt\u00f3rzy trzymaj\u0105 piecz\u0119 nad jego rozwojem intelektualnym \u2013 nie wiedz\u0105, co to znaczy \u201ezdolne dziecko\u201d, jak\u0105 mog\u0105 da\u0107 mu szans\u0119 na rozw\u00f3j? Jak maj\u0105 mu umo\u017cliwi\u0107 wykorzystanie w pe\u0142ni jego mo\u017cliwo\u015bci? Oczywi\u015bcie b\u0142\u0119d\u00f3w w metodach dydaktycznych i wychowawczych nie da si\u0119 unikn\u0105\u0107, warto jednak bardziej uwra\u017cliwi\u0107 si\u0119 na autorytaryzm i encyklopedyzm w szko\u0142ach oraz zadba\u0107 o to, by wiedza zdobywana przez uczni\u00f3w by\u0142a bardziej przydatna.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie psychologowie i pedagodzy ju\u017c od jakiego\u015b czasu pracuj\u0105 nad programami, kt\u00f3re pomagaj\u0105 uczniom zdolnym realizowa\u0107 swoje zainteresowania i zdolno\u015bci. \u201eUniwersalna koncepcja kszta\u0142cenia ucznia zdolnego winna by\u0107 oparta na idei pedagogiki tw\u00f3rczo\u015bci, psychologii uczenia si\u0119, my\u015blenia, zapami\u0119tywania\u201d, jednak podstaw\u0105 dzia\u0142a\u0144 kszta\u0142cenia zdolno\u015bci jest odpowiednia \u201ediagnoza sytuacji psychologicznej dziecka\u201d. Warto tu przytoczy\u0107 s\u0142owa psychologa Elberta Humbarta: \u201eIstnieje co\u015b bardziej niespotykanego, co\u015b o wiele lepszego ni\u017c zdolno\u015bci. To jest zdolno\u015b\u0107 rozpoznawania zdolno\u015bci\u201d. Wydaje nam si\u0119, \u017ce nauczyciele przede wszystkim z tego powinni zda\u0107 sobie spraw\u0119.<\/p>\n

Programy autorskie kierowane do dzieci ze specjalnymi zdolno\u015bciami powstaj\u0105 na bazie do\u015bwiadcze\u0144 psycholog\u00f3w i pedagog\u00f3w, niekt\u00f3re z nich zapisa\u0142y si\u0119 ju\u017c a sta\u0142e w programach szkolnych kraju. Nie znajdziemy uniwersalnej metody kszta\u0142cenia, ale warto przyjrze\u0107 si\u0119 kilku sprawdzonym, kt\u00f3re ju\u017c powsta\u0142y.<\/p>\n

Towarzystwo Szk\u00f3\u0142 Tw\u00f3rczych (TST) oraz Stowarzyszenie Szk\u00f3\u0142 Aktywnych (SSA), skupiaj\u0105ce najlepsze szko\u0142y w Polsce, opracowa\u0142y i sprawdzi\u0142y program, w kt\u00f3rym zwracaj\u0105 uwag\u0119 na r\u00f3wnowag\u0119 w procesie kszta\u0142cenia, r\u00f3wnoczesno\u015b\u0107 stymulowania rozwoju osobowo\u015bci. Ich metody nauczania s\u0105 aktywne, pobudzaj\u0105ce my\u015blenie, przez co u\u0142atwiaj\u0105 dostrzeganie i rozwi\u0105zywanie problem\u00f3w. Stowarzyszenia te zrzeszaj\u0105 dobre i powszechne szko\u0142y, poniewa\u017c uwa\u017caj\u0105, \u017ce tylko takie s\u0105 odpowiednim \u015brodowiskiem do kszta\u0142cenia zdolnych.<\/p>\n

W tym programie liczy si\u0119 aktywny udzia\u0142 uczni\u00f3w w przedsi\u0119wzi\u0119ciach \u201eprzy zachowaniu kierowniczej roli nauczyciela\u201d, szko\u0142y obj\u0119te programem zachowuj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 samodzielno\u015b\u0107, przez co maj\u0105 wp\u0142yw na indywidualny proces kszta\u0142cenia oraz wychowawcz\u0105 socjalizacj\u0119. Posiadaj\u0105 wzbogacony tok nauczania, lekcyjny, pozalekcyjny, ale r\u00f3wnie\u017c \u015brodowiskowy. Nauczanie odbywa si\u0119 w zorganizowanych klasach autorskich, do kt\u00f3rych trafiaj\u0105 dzieci zgodnie z zainteresowaniami. Wymagania s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane, czyli dostosowane do poziomu mo\u017cliwo\u015bci ucznia. Podejmowane s\u0105 zar\u00f3wno zagadnienia og\u00f3lne \u2013 dla ca\u0142ej klasy – jak i trudniejsze, kierowane do uczni\u00f3w najlepszych. Uczniowie szczeg\u00f3lnie zdolni maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 uczestniczenia w indywidualnym programuie kszta\u0142cenia. Zaj\u0119cia dydaktyczne s\u0105 r\u00f3\u017cnicowane przemiennie, na grupy jednorodne pod wzgl\u0119dem zdolno\u015bci oraz na grupy intelektualnie zr\u00f3\u017cnicowane. Uczniowie s\u0105 anga\u017cowani w proces kszta\u0142cenia, prowadz\u0105 zaj\u0119cia, s\u0105 im powierzane zadania asystenckie. Maj\u0105 zapewnione uczestnictwo w ko\u0142ach zainteresowa\u0144 zar\u00f3wno artystycznych, jak i poznawczych. Nauczyciele oferuj\u0105 indywidualn\u0105 pomoc w przygotowaniach\u00a0 do olimpiad i konkurs\u00f3w. Budowanie poczucia w\u0142asnej warto\u015bci oraz odpowiedzialno\u015bci poprzez powierzanie opieki nad m\u0142odszym, r\u00f3wnie zdolnym koleg\u0105 oraz prowadzenie zaj\u0119\u0107 w Klubach Promocji Talent\u00f3w i Klubach Opieki Pozalekcyjnej. Szko\u0142y zrzeszone w TTS i SSA stale wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 ze sob\u0105 organizuj\u0105c olimpiady i konkursy, a tak\u017ce festiwale teatralne i spotkania poet\u00f3w. Szko\u0142y obj\u0119te tym programem nauczania osi\u0105gaj\u0105 najwy\u017csze miejsca w rankingach, ich absolwenci s\u0105 lepiej przygotowani na trudy nauki w szko\u0142ach wy\u017cszych i \u017cyciu doros\u0142ym, a co za tym idzie osi\u0105gaj\u0105 sukces w pewniejszy spos\u00f3b ni\u017c r\u00f3wie\u015bnicy ucz\u0105cy si\u0119 w zwyk\u0142ych, publicznych szko\u0142ach. Maj\u0105 lepiej rozwini\u0119t\u0105 postaw\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, kt\u00f3ra rozumiana jest jako \u201ezesp\u00f3\u0142 dyspozycji podstawowych, emocjonalno-motywacyjnych, kt\u00f3ry zapewnia jednostce mo\u017cliwo\u015b\u0107 reorganizowania dotychczasowych do\u015bwiadcze\u0144, odkrywania i konstruowania czego\u015b dla niej nowego i warto\u015bciowego\u201d. Jest to r\u00f3wnie\u017c postawa, kt\u00f3r\u0105 obra\u0142 za wz\u00f3r K. Szmidt wychodz\u0105c z inicjatyw\u0105 stworzenia programu \u201ePorz\u0105dek i przygoda. Lekcje tw\u00f3rczo\u015bci\u201d.<\/p>\n

Autorzy proponuj\u0105 realizacj\u0119 dwuletniego programu dla grup 10-15-osobowych. Podstaw\u0105 zaj\u0119ciow\u0105 s\u0105 \u0107wiczenia odbiegaj\u0105ce od tradycyjnego modelu, a skupiaj\u0105ce si\u0119 na metodzie kontaktu grupowego zapewniaj\u0105cej wszechstronny rozw\u00f3j osobowo\u015bci. Realizacja tego programu ma s\u0142u\u017cy\u0107 \u201ebudzeniu i rozwijaniu dyspozycji i sprawno\u015bci my\u015blenia tw\u00f3rczego oraz proces\u00f3w intelektualnych, odkrywaniu w\u0142asnych mo\u017cliwo\u015bci tw\u00f3rczych i rozwijaniu pozytywnej samooceny, niwelowaniu skutk\u00f3w dzia\u0142a\u0144 r\u00f3\u017cnorodnych barier i przeszk\u00f3d poznawczo-motywacyjnych w procesie tw\u00f3rczym i stymulowaniu \u017cyciowej zaradno\u015bci i przedsi\u0119biorczo\u015bci, ale nie kosztem innych ludzi, lecz uwzgl\u0119dnieniem ich potrzeb i praw osobistych\u201d. Lekcje tw\u00f3rczo\u015bci powinny odbywa\u0107 si\u0119 w 15-20-osobowych grupach, na kt\u00f3rych wychowuje si\u0119 i \u0107wiczy tw\u00f3rcze postawy. Autorzy wymieniaj\u0105 osiem cech osoby tw\u00f3rczej:<\/p>\n

1. Rozwini\u0119ta wyobra\u017ania.<\/p>\n

2. Otwarto\u015b\u0107 umys\u0142u, czyli brak sztywno\u015bci my\u015blenia. \u201eKa\u017cdy pomys\u0142 jest dobry\u201d.<\/p>\n

3. Niezale\u017cno\u015b\u0107 i odwaga. G\u0142o\u015bne wypowiadanie pomys\u0142\u00f3w, g\u0142o\u015bne interpretowanie zagadnie\u0144.<\/p>\n

4. Spontaniczno\u015b\u0107 i ekspresyjno\u015b\u0107.<\/p>\n

5. Gotowo\u015b\u0107 poznawania nowych i nieznanych zagadnie\u0144.<\/p>\n

6. Zdolno\u015b\u0107 koncentracji i fascynacja po\u0142\u0105czona z konsekwencj\u0105 rozwi\u0105zywania problem\u00f3w.<\/p>\n

7. \u017byczliwo\u015b\u0107 dla otoczenia i poczucie humoru.<\/p>\n

8. Zdolno\u015b\u0107 do integrowania przeciwie\u0144stw.<\/p>\n

Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce lekcje tw\u00f3rczo\u015bci maj\u0105 za zadanie wykszta\u0142ci\u0107 postaw\u0119 tw\u00f3rcz\u0105. Najwa\u017cniejsze jest zaistnienie procesu tw\u00f3rczego, wyniki dzia\u0142alno\u015bci grup programowych nie musz\u0105 by\u0107 skonkretyzowanym dzie\u0142em, kt\u00f3ry jest warto\u015bciowy w sensie og\u00f3lnospo\u0142ecznym.<\/p>\n

Poza szko\u0142ami czy uczelniami wy\u017cszymi, funkcjonuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne plac\u00f3wki w kt\u00f3rych psychologowie i pedagodzy wykazuj\u0105 zapotrzebowanie na alternatywny model pracy z uczniami. Program zaj\u0119\u0107 grupowych I. Tokarskiej przeznaczony jest dla poradni psychologicznych, \u015bwietlic, dom\u00f3w dziecka, a nawet wychowawc\u00f3w na obozach. Najwa\u017cniejszym elementem zaj\u0119\u0107 jest brak wyra\u017anej selekcji przy doborze uczestnik\u00f3w. W grupie 10-14-osobowej mog\u0105 znale\u017a\u0107 si\u0119 tak dzieci wybitne, jak i o przeci\u0119tnym poziomie rozwoju, w wieku mi\u0119dzy drug\u0105 a pi\u0105t\u0105 klas\u0105 podstawow\u0105, kt\u00f3re opanowa\u0142y techniki pisania i czytania. Kolejnym ciekawym rozwi\u0105zaniem jest r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w proponowanych formach zaj\u0119\u0107. Autorka proponuje nauk\u0119 poprzez zabaw\u0119, czyli gry psychologiczne, rebusy, inscenizacje w formie s\u0142ownej i bezs\u0142ownej, zaj\u0119cia plastyczne oraz elementy gimnastyki m\u00f3zgu wed\u0142ug metody rozwoju zdolno\u015bci tw\u00f3rczych. Najkorzystniejszym terenem do wprowadzenia programu jest miejsce jak najbardziej naturalne, nie wywo\u0142uj\u0105ce skojarze\u0144 ze standardow\u0105 sal\u0105 lekcyjn\u0105. Cz\u0119\u015b\u0107 zaj\u0119\u0107 mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 na \u015bwie\u017cym powietrzu (boisku szkolnym, parku), a cz\u0119\u015b\u0107 na \u015bwietlicy b\u0105d\u017a sali gimnastycznej. Podstawowym celem prowadz\u0105cego jest stworzenie przyjaznej i \u017cyczliwej atmosfery w kt\u00f3rej dzieci poczuj\u0105 si\u0119 bezpiecznie. Jest to mo\u017cliwe dzi\u0119ki wprowadzeniu kilku zasad przy pracy w grupie: nieocenianie wypowiedzi, akceptacja wszystkich uczestnik\u00f3w, wykorzenienie postaw rywalizacyjnych oraz zaadaptowanie tolerancji.<\/p>\n

Program nie jest skierowany na rozw\u00f3j wybranej sfery funkcjonowania jednostki. Skupienie si\u0119 na jednej dziedzinie mo\u017ce spowodowa\u0107 zak\u0142\u00f3cenia w pozosta\u0142ych, dlatego te\u017c najkorzystniejszym rozwi\u0105zaniem jest rozw\u00f3j wszechstronny i harmonijny. Najlepsze efekty daje stymulowanie intelektu, ekspresji s\u0142ownej, plastycznej, ruchowej i emocjonalnej dziecka.<\/p>\n

Przede wszystkim chodzi o to, \u017ceby uczniowie zdolni nie nudzili si\u0119 na zaj\u0119ciach. Dzieci szczeg\u00f3lnie uzdolnione i utalentowane ceni\u0105 zadania, kt\u00f3re wymagaj\u0105 od nich kreatywnego my\u015blenia i samodzielno\u015bci. Najwa\u017cniejsze jest stawianie wymaga\u0144 w ci\u0105gu ca\u0142ej lekcji, nie tylko okazjonalnie. Nale\u017cy da\u0107 dzieciom szans\u0119 wykazania si\u0119, ukazania innym pe\u0142ni mo\u017cliwo\u015bci. Warto te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na form\u0119 \u0107wicze\u0144. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 takich dzieciak\u00f3w preferuje komunikacj\u0119 werbaln\u0105\u00a0 ni\u017c zadania pisemne, dlatego warto wprowadza\u0107 dyskusj\u0119. Nauczyciel powinien\u00a0 wtedy uwa\u017ca\u0107 na j\u0119zyk jakim pos\u0142uguje si\u0119 na zaj\u0119ciach. Powinien unika\u0107 kolokwializm\u00f3w, \u015bwieci\u0107 przyk\u0142adem oraz u\u0142atwia\u0107 im nauk\u0119 \u0142adnego wypowiadania si\u0119 (co umo\u017cliwi dzieciom przeprowadzanie bardziej z\u0142o\u017conego rozumowania i skuteczniejsze rozwi\u0105zywanie problem\u00f3w). Niezwykle wa\u017cne jest te\u017c w jaki spos\u00f3b dzieci reaguj\u0105 na pora\u017cki. Jest to bardzo cenne do\u015bwiadczenie. Pora\u017cka pomaga uzmys\u0142owi\u0107, \u017ce nie od razu wszystko musi wyj\u015b\u0107 tak, jak si\u0119 za\u0142o\u017cy\u0142o. Potrzeba czasu, oddania i cierpliwo\u015bci, a wtedy sukces smakuje jeszcze lepiej. Pomaga to zrozumie\u0107, \u017ce niepowodzenie jest niezb\u0119dn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 procesu uczenia si\u0119. Wytrwa\u0142o\u015b\u0107, wytrwa\u0142o\u015b\u0107 i jeszcze raz wytrwa\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Jak wida\u0107, ogromna odpowiedzialno\u015b\u0107 spoczywa na nauczycielu. To od nauczyciela zale\u017cy, czy dziecko b\u0119dzie ciekawe \u015bwiata, rz\u0105dne wiedzy i poznania otaczaj\u0105cej go rzeczywisto\u015bci, a wkr\u00f3tce te\u017c od nas, dw\u00f3ch m\u0142odych studentek pedagogiki. Oka\u017ce si\u0119, czy b\u0119dziemy umia\u0142y przekaza\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119 tak, \u017ceby zainteresowa\u0107 i nak\u0142oni\u0107 do dalszego, samodzielnego dro\u017cenia podj\u0119tego na lekcji tematu. Czy b\u0119dziemy w stanie pokaza\u0107 swoim uczniom, \u017ce warto zadawa\u0107 pytania? To ju\u017c zale\u017cy tylko od nas. Wy\u0142\u0105cznie od naszego nastawienia. Oczywi\u015bcie \u2013 b\u0119dzie to wymaga\u0142o dodatkowego zaanga\u017cowania, ogromnej uwagi i cierpliwo\u015bci. Ale czy nie warto? Czy nie jest to warte satysfakcji z tego, czego si\u0119 dokona\u0142o i jakim cz\u0142owiekiem dzi\u0119ki nam mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 ucze\u0144? Mo\u017cemy to osi\u0105gn\u0105\u0107 dzi\u0119ki dodatkowo podj\u0119tym trudom umo\u017cliwienia rozwoju uczniom zdolnym. Zatem nie b\u00f3jmy si\u0119 wyzwa\u0144 i kujmy \u017celazo, p\u00f3ki gor\u0105ce.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/h6>\n
    \n
  • BATES Janet, MUNDAY Sarah, <\/strong>Dzieci zdolne, ambitne i utalentowane<\/em>.,
    \nWarszawa: Wydawnictwo K.E. Liber, 2005<\/strong><\/li>\n
  • PIOTROWSKI Eugeniusz, <\/strong>Pedagogika dzieci zdolnych i uzdolnionych <\/em>[W]:<\/em> W\u0142adys\u0142awa Dykcika<\/strong> (red.)<\/em> Pedagogika specjalna, <\/em>Pozna\u0144: Wydaw. Nauk. UAM, 1997,\u00a0 s. 289-303<\/strong><\/li>\n
  • PARTYKA Miros\u0142awa, <\/strong>Zdolni, utalentowani, tw\u00f3rczy: poradnik dla pedagog\u00f3w, psycholog\u00f3w, nauczycieli i rodzic\u00f3w<\/em>., Warszawa: Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej, 1999<\/strong><\/li>\n
  • BERNACKA Ryszarda Ewa,\u00a0 Szko\u0142a nie dla Ikar\u00f3w<\/em>, [W:] Psychologia w Szkole, 2006, nr 4, s. 81-87<\/li>\n
  • LIMONT Wies\u0142awa, Model Wzbogaconego Kszta\u0142cenia Ucznia Zdolnego<\/em> [W:] Ruch Pedagogiczny, 2002, nr 1-2<\/li>\n
  • SZMIDT Krzysztof J., RAKOWIECKA Barbara, OKRASZEWSKI Kazimierz, Porz\u0105dek i Przygoda.. Lekcje tw\u00f3rczo\u015bci. Program edukacyjny.<\/em>, Warszawa: WSiP, 1997, s.5<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    M\u0142odzi, kreatywni, utalentowani, o wysokim poziomie tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 tacy uczniowie to marzenie ka\u017cdego nauczyciela. Czy\u017cby? O problemach z wybitnymi uczniami w polskiej szkole opowiadaj\u0105 dwie studentki psychopedagogiki kreatywno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19419","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19419","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19419"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19419\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21512,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19419\/revisions\/21512"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19419"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19419"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19419"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}