{"id":19450,"date":"2011-09-14T21:41:10","date_gmt":"2011-09-14T19:41:10","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=4237"},"modified":"2015-06-26T10:24:27","modified_gmt":"2015-06-26T08:24:27","slug":"byl-rok-1939","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/byl-rok-1939\/","title":{"rendered":"By\u0142 rok 1939\u2026"},"content":{"rendered":"

By\u0142 taki wrzesie\u0144, podczas kt\u00f3rego najwi\u0119kszym zmartwieniem dzieci nie by\u0142 wcale rozpocz\u0119ty rok szkolny. Co wi\u0119cej, w tym roku rok szkolny w og\u00f3le si\u0119 nie rozpocz\u0105\u0142.\u00a0 Mimo to nikt nie mia\u0142 powod\u00f3w do rado\u015bci. Nie oznacza\u0142o to przed\u0142u\u017conych wakacji. Wr\u0119cz przeciwnie\u2026 <\/strong><\/p>\n

Chcia\u0142bym zaprosi\u0107 Czytelnik\u00f3w \u201eNosa Kleopatry\u201d do lektury wspomnie\u0144 mojej Babci Zyci. Babcia opowiada o swoich wspomnieniach z pami\u0119tnego wrze\u015bnia 1939 roku i okresu ca\u0142ej
\nII wojny \u015bwiatowej. Jest to wspomnienie 8-letniej dziewczynki; historia, kt\u00f3ra toczy\u0142a si\u0119 r\u00f3wnolegle do tej, kt\u00f3r\u0105 znamy z podr\u0119cznik\u00f3w. II wojna \u015bwiatowa to tragedia dla ca\u0142ych narod\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c dla ka\u017cdego cz\u0142owieka z osobna. Pokazuje to jak bardzo my \u2013 obywatele zwi\u0105zani jeste\u015bmy mimowolnie z ca\u0142\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 i na odwr\u00f3t \u2013 jak losy ka\u017cdego cz\u0142owieka z osobna sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na histori\u0119 ca\u0142ej zbiorowo\u015bci. To dlatego historia nie mo\u017ce by\u0107 nudna. Dotyka ona nas samych. Tylko musimy si\u0119 na ni\u0105 otworzy\u0107 i poczu\u0107 ten dotyk.<\/p>\n

By\u0142 rok 1939\u2026 Mia\u0142am w\u00f3wczas 8 lat. Mieszka\u0142am w Sulis\u0142awicach z rodzicami
\ni siedmiorgiem rodze\u0144stwa. Najstarszy brat mia\u0142 12 lat, a najm\u0142odsza siostra zaledwie
\n3 miesi\u0105ce. Przed wojn\u0105 moi rodzice prowadzili sklep spo\u017cywczy oraz zajmowali si\u0119 rolnictwem. Nie pami\u0119tam ju\u017c, jak dok\u0142adnie dowiedzia\u0142am si\u0119 o tym, \u017ce rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna. U nas radia nie by\u0142o. Pami\u0119tam, \u017ce by\u0142a mobilizacja. Stryjek J\u00f3zek poszed\u0142 na wojn\u0119\u2026
\nZ trwog\u0105 i strachem patrzyli\u015bmy na niebo a\u017c ciemne od ogromnych samolot\u00f3w. Przelatuj\u0105ce na wsch\u00f3d bombowce wydawa\u0142y z siebie przera\u017aliwy huk. By\u0142o ich mn\u00f3stwo. Ludzie byli zdezorientowani. Mieszka\u0144cy okolicznych miejscowo\u015bci uciekali na wsch\u00f3d, do lasu, szukaj\u0105c tam pomocy i schronienia. Pami\u0119tam, \u017ce ca\u0142e rzesze ludzi przychodzi\u0142y do naszego sklepu, aby si\u0119 po\u017cywi\u0107. Mamusia piek\u0142a chleb, kt\u00f3ry potem by\u0142 sprzedawany na kromki, czasem rozdawany. Sprzedawano r\u00f3wnie\u017c gotowane jajka. Chleb i jajka stanowi\u0142y w\u00f3wczas g\u0142\u00f3wne po\u017cywienie. Po jakim\u015b czasie, gdy front ju\u017c si\u0119 ustabilizowa\u0142 w okolicach Rakowa, ludzie zacz\u0119li wraca\u0107 do swoich dom\u00f3w. M\u00f3j wujek Tomasz r\u00f3wnie\u017c ucieka\u0142 na wsch\u00f3d do swojego brata Stanis\u0142awa, ale ju\u017c go tam nie zasta\u0142. Do tej pory wujka Stanis\u0142awa nie odnale\u017ali\u015bmy. Podobno zgin\u0105\u0142 gdzie\u015b przy wschodniej granicy. Pami\u0119tam, \u017ce gdy wujek Tomasz wr\u00f3ci\u0142 po kilku tygodniach, by\u0142 bardzo zm\u0119czony, obola\u0142y, brudny, wyg\u0142odnia\u0142y. Ca\u0142y ten czas szed\u0142 na piechot\u0119. Jednak to, co najbardziej utkwi\u0142o mi w pami\u0119ci to wielki smutek, kt\u00f3ry mia\u0142 na twarzy. Jedne z pierwszych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re powiedzia\u0142 po powrocie, brzmia\u0142y: \u201ePolski ju\u017c nie ma\u2026\u201d. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nasz kraj zosta\u0142 zaatakowany nie tylko z zachodu, ale r\u00f3wnie\u017c przez naszych wschodnich s\u0105siad\u00f3w. Niewiele wtedy rozumia\u0142am z tego, co si\u0119 dzia\u0142o. Pami\u0119tam, jak rodzicie z przej\u0119ciem mi\u0119dzy sob\u0105 o tym rozmawiali\u2026 Mieli\u015bmy \u015bwiadomo\u015b\u0107 jedynie ataku ze strony nazistowskich Niemiec. Zreszt\u0105, Niemc\u00f3w czasem widywali\u015bmy. Pami\u0119tam, gdy pierwszy raz ich zobaczy\u0142am. Uciekali\u015bmy wtedy z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 do lasu. Tam mia\u0142o by\u0107 bezpiecznie. Niemcy podobno ju\u017c byli blisko Sulis\u0142awic.\u00a0 My, jako m\u0142odsze dzieci, jecha\u0142y\u015bmy na furze ci\u0105gni\u0119tej przez konie. Starsi szli obok nas. Schodzili\u015bmy z g\u00f3ry, a nagle zza zakr\u0119tu na dole wy\u0142oni\u0142 si\u0119 konny patrol niemiecki. Nie wiedzieli\u015bmy, jak zareagowa\u0107. Jechali w nasz\u0105 stron\u0119. Nie mieli\u015bmy poj\u0119cia, co si\u0119 wydarzy. Gdy si\u0119 mijali\u015bmy, udali, \u017ce nas nie widz\u0105. Kamie\u0144 spad\u0142 nam z serca. W lesie byli\u015bmy kilka dni. W nocy obserwowali\u015bmy, jak \u015bwiat\u0142a reflektor\u00f3w przesuwa\u0142y si\u0119 po ciemnym niebie w poszukiwaniu samolot\u00f3w. Ci\u0105gle przelatywa\u0142y nad nami bombowce, a nieopodal s\u0142ycha\u0107 by\u0142o odg\u0142osy walki, wystrza\u0142y i wybuchaj\u0105ce bomby. To trwa\u0142o kilka dni. Potem wr\u00f3cili\u015bmy do domu i \u017cycie toczy\u0142o si\u0119 dalej\u2026 Niemcy osiedlili si\u0119 w s\u0105siedniej gminie \u0141oni\u00f3w. Co jaki\u015b czas tylko przyje\u017cd\u017cali odebra\u0107 tzw. \u201ekontyngenty\u201d \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 plon\u00f3w od ka\u017cdego rolnika. Gdy kt\u00f3ry\u015b nie wywi\u0105zywa\u0142 si\u0119 ze zobowi\u0105za\u0144, wymierzali kar\u0119 pejczami. Zbierano ca\u0142\u0105 ludno\u015b\u0107 na \u015brodku wioski i bito \u201ewinowajc\u00f3w\u201d a\u017c do utraty przytomno\u015bci. Karano nie tylko g\u0142ow\u0119 rodziny, ale r\u00f3wnie\u017c kobiety. Ten proceder zawsze bawi\u0142 Niemc\u00f3w. \u015amiali si\u0119 i radowali podczas wymierzania \u201esprawiedliwo\u015bci\u201d. Nie przeszkadza\u0142o im nawet to, \u017ce ich ofiary traci\u0142y przytomno\u015b\u0107. <\/em><\/p>\n

\u017bycie powoli wraca\u0142o do normalno\u015bci. Tatu\u015b musia\u0142 zamkn\u0105\u0107 sklep, bo nie mia\u0142 sk\u0105d bra\u0107 towaru. Przed wojn\u0105 je\u017adzi\u0142 do Klimontowa do \u017byd\u00f3w i od nich kupowa\u0142 zaopatrzenie\u2026 Zacz\u0119\u0142a si\u0119 szko\u0142a, ale nie uczyli\u015bmy si\u0119 z naszych wcze\u015bniejszych podr\u0119cznik\u00f3w, tylko z takich \u201ester\u00f3w\u201d. To by\u0142y takie jakby skrypty z wszystkich przedmiot\u00f3w\u2026 Troch\u0119 geografii, troch\u0119 historii, matematyki. Wszystkie przedmioty w jednej ksi\u0105\u017cce. Szko\u0142a ju\u017c by\u0142a podporz\u0105dkowana Niemcom\u2026 Pami\u0119tam dzie\u0144, w kt\u00f3rym zosta\u0142 zabrany do O\u015bwi\u0119cimia pan Kupiec \u2013 nasz matematyk. Przyjechali nagle w \u015brodku dnia i wzi\u0119li go na ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119. Na szcz\u0119\u015bcie uda\u0142o mu si\u0119 prze\u017cy\u0107 ob\u00f3z i mimo \u017ce po wojnie mieszka\u0142 gdzie\u015b w okolicach Poznania, to wr\u00f3ci\u0142 na par\u0119 dni do Sulis\u0142awic\u2026 Pewnie, \u017ceby podzi\u0119kowa\u0107 Matce Boskiej Sulis\u0142awskiej za uratowanie \u017cycia. <\/em><\/p>\n

Razem z m\u0142odzie\u017c\u0105 spotykali\u015bmy si\u0119 na takiej g\u00f3rce. Chodzili\u015bmy wieczorami i \u015bpiewali\u015bmy piosenki patriotyczne, partyzanckie. Dobrze, \u017ce nas Niemcy nigdy nie us\u0142yszeli. To by\u0142o tak konspiracyjnie. Jasiu, m\u00f3j brat, mia\u0142 mandolin\u0119 i gra\u0142, a my \u015bpiewali\u015bmy\u2026 Takie by\u0142y chwile\u2026<\/em><\/p>\n

Pami\u0119tam jeszcze, jak uciekali\u015bmy drugi raz. Tym razem zmuszeni byli\u015bmy ucieka\u0107 na zach\u00f3d. By\u0142 rok 1944, a ze wschodu nadci\u0105ga\u0142 front. Wojska niemieckie cofa\u0142y si\u0119 przed Armi\u0105 Czerwon\u0105. Pewnej nocy obudzi\u0142 nas okropny ha\u0142as. By\u0142y to odg\u0142osy pocisk\u00f3w. Od\u0142amki uderza\u0142y o blaszany dach naszego domu. Pami\u0119tam, jak bardzo si\u0119 wtedy ba\u0142am. By\u0142 to odg\u0142os zbli\u017cony do gradu, tyle \u017ce o wiele silniejszy. Musieli\u015bmy ucieka\u0107 w \u015brodku nocy. By\u0142o bardzo niebezpiecznie. Wzi\u0119li\u015bmy najpotrzebniejsze rzeczy, spakowali\u015bmy je na fur\u0119 i wyruszyli\u015bmy na zach\u00f3d do stryjenki pod las. W lesie mia\u0142o by\u0107 bezpieczniej. Po drodze dooko\u0142a nas rozrywa\u0142y si\u0119 pociski armatnie. Ci\u0105gle towarzyszy\u0142 nam strach, niepewno\u015b\u0107. Nie wiedzieli\u015bmy, czy uda nam si\u0119 prze\u017cy\u0107. Trudno to opowiedzie\u0107\u2026 Teraz z perspektywy czasu mog\u0119 o tym m\u00f3wi\u0107 ze spokojem, ale wtedy byli\u015bmy przera\u017ceni. Pociski by\u0142y coraz bli\u017cej nas. Nie mieli\u015bmy dok\u0105d uciec. Schowali\u015bmy si\u0119 wszyscy za murowan\u0105 kapliczk\u0105, \u017ceby chwil\u0119 odpocz\u0105\u0107. Pami\u0119tam, jak pocisk wybuch\u0142 tu\u017c obok mojego starszego brata. Wszyscy zamarli\u015bmy, ale na szcz\u0119\u015bcie nic mu si\u0119 nie sta\u0142o. Uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do stryjenki i tam przez par\u0119 dni spokojnie mieszkali\u015bmy. Tylko babcia zosta\u0142a sama w naszym domu. Nie chcia\u0142a ucieka\u0107. Wola\u0142a umrze\u0107 we w\u0142asnym domu\u2026 Pewnego dnia Tatu\u015b stwierdzi\u0142, \u017ce u stryjenki robi si\u0119 niebezpiecznie. Tu\u017c przed obiadem kaza\u0142 nam si\u0119 pakowa\u0107 i szykowa\u0107 do dalszej drogi. Byli\u015bmy na niego troch\u0119 \u017ali, bo wszyscy g\u0142odni, ros\u00f3\u0142 ju\u017c ugotowany, dooko\u0142a pozornie bezpiecznie, a tu nagle trzeba si\u0119 pakowa\u0107. W momencie gdy ju\u017c wychodzili\u015bmy od stryjenki, w stodo\u0142\u0119, w kt\u00f3rej nocowali\u015bmy, uderzy\u0142 pocisk armatni. Jednak znajduj\u0105ce si\u0119 w stodole pierzyny i siano na tyle zamortyzowa\u0142y uderzenie, \u017ce kula ugrz\u0119z\u0142a w stodole, nie wyczyniaj\u0105c wi\u0119kszych szk\u00f3d. Na szcz\u0119\u015bcie nie dosz\u0142o do po\u017caru. Uciekali\u015bmy dalej, g\u0142\u0119biej do lasu. Po drodze nie mieli\u015bmy wi\u0119kszych przyg\u00f3d. Mijali\u015bmy rannych \u017co\u0142nierzy, ca\u0142ych zakrwawionych, krzycz\u0105cych z b\u00f3lu. Nikt nie udziela\u0142 im pomocy. Nie by\u0142o nigdzie \u017cadnych lekarzy. Spotykali\u015bmy te\u017c innych ludzi. W ko\u0144cu uciekali\u015bmy ca\u0142\u0105 du\u017c\u0105 grup\u0105\u2026 Po pewnym czasie walki ucich\u0142y. Wr\u00f3cili\u015bmy do domu. Pami\u0119tam, \u017ce by\u0142 uszkodzony. W jedn\u0105 \u015bcian\u0119 uderzy\u0142 pocisk i by\u0142a kompletnie zniszczona. Wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a\u2026 <\/em><\/p>\n

Ka\u017cdy, kto \u017cy\u0142 w tych czasach, opowiada o wielkim strachu, przera\u017ceniu, niepewno\u015bci. Nie do\u015b\u0107, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 pewny o w\u0142asne \u017cycie, to jeszcze widzia\u0142 l\u0119k w oczach swoich najbli\u017cszych. Warto spyta\u0107 swoje babcie i dziadk\u00f3w, jak oni pami\u0119taj\u0105 II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Dla nas to ju\u017c jedynie zamierzch\u0142a historia, a dla nich ci\u0105gle \u017cywe wspomnienia, kt\u00f3re mog\u0105 nam pokaza\u0107, do czego tak naprawd\u0119 doprowadza wojna. W podr\u0119czniku nie przeczytamy o emocjach, prze\u017cyciach. Wa\u017cne jest, \u017ceby wiedzie\u0107, co dzia\u0142o si\u0119 w tej wielkiej historii
\nw tamtym czasie, ale zrozumiemy j\u0105 w pe\u0142ni tylko, gdy uzupe\u0142nimy j\u0105 takimi wspomnieniami. Ka\u017cdy mia\u0142 swoj\u0105 histori\u0119 podczas II wojny \u015bwiatowej. Mimo \u017ce nie walczy\u0142
\nw partyzantce, czy te\u017c nie bi\u0142 si\u0119 na pierwszej linii frontu. II wojna \u015bwiatowa to r\u00f3wnie\u017c dramatyczne losy ojca o\u015bmiorga dzieci, kt\u00f3ry pr\u00f3buje zapewni\u0107 im bezpiecze\u0144stwo
\ni schronienie, mimo \u017ce nie ma pewno\u015bci, czy w miejsce dzisiejszego noclegu nie spadnie pocisk. To tak\u017ce historia o\u015bmioletniej dziewczynki, kt\u00f3ra mimo \u017ce bardzo si\u0119 boi i niewiele rozumie, to \u015bpiewa w tajemnicy pie\u015bni patriotyczne, by w ten spos\u00f3b wesprze\u0107 Ojczyzn\u0119
\nw niebezpiecze\u0144stwie.<\/p>\n

Drogi Czytelniku! Zach\u0119cam do rozmowy z w\u0142asn\u0105 babci\u0105 lub dziadkiem. Na pewno ch\u0119tnie Ci opowiedz\u0105 w\u0142asne wspomnienia z okresu II wojny \u015bwiatowej. Na pewno b\u0119d\u0105 one interesuj\u0105ce i wzbogacaj\u0105ce. Bardzo zach\u0119cam r\u00f3wnie\u017c do podzielenia si\u0119 t\u0105 histori\u0105 z nami na \u0142amach \u201eNosa\u201d. Czekamy na Wasze maile!<\/p>\n

wspomnienia Babci Zyci Winiarskiej spisa\u0142 Przemek J\u00f3\u017awik<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By\u0142 taki wrzesie\u0144, podczas kt\u00f3rego najwi\u0119kszym zmartwieniem dzieci nie by\u0142 wcale rozpocz\u0119ty rok szkolny. Co wi\u0119cej, w tym roku rok szkolny w og\u00f3le si\u0119 nie rozpocz\u0105\u0142. Mimo to nikt nie mia\u0142 powod\u00f3w do rado\u015bci. Nie oznacza\u0142o to przed\u0142u\u017conych wakacji. Wr\u0119cz przeciwnie\u2026 <\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19450","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19450","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19450"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19450\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21498,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19450\/revisions\/21498"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19450"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19450"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19450"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}