{"id":19470,"date":"2011-11-08T09:44:46","date_gmt":"2011-11-08T07:44:46","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=4605"},"modified":"2011-11-08T09:44:46","modified_gmt":"2011-11-08T07:44:46","slug":"miasta-nieznane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/miasta-nieznane\/","title":{"rendered":"Miasta (nie)znane"},"content":{"rendered":"

\"02\"<\/a>Jean Cocteau powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy du\u017cym a ma\u0142ym miastem polega na tym, \u017ce w du\u017cym mie\u015bcie mo\u017cna wi\u0119cej zobaczy\u0107, a w ma\u0142ym wi\u0119cej us\u0142ysze\u0107<\/em>. S\u0105 miasta, w kt\u00f3rych trzeba patrze\u0107 tam, gdzie zwykle nie patrzymy; s\u0142ucha\u0107 tego, czego zwykle nie s\u0142uchamy; dotyka\u0107 tego, czego normalnie by\u015bmy nie dotkn\u0119li. Miasta, kt\u00f3re wydaje nam si\u0119, \u017ce znamy. I mamy racj\u0119 \u2013 WYDAJE NAM SI\u0118\u2026<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Christiania (Dania)<\/strong><\/p>\n

Cho\u0107 wolne miasto Christiania nie jest ju\u017c tym, czym by\u0142o w latach 80. czy 90., wci\u0105\u017c warto tam zajrze\u0107 odwiedzaj\u0105c Kopenhag\u0119. Powsta\u0142e w 1971 r. osiedle przez d\u0142ugi czas by\u0142o nie tylko jedynym miejscem w Europie, gdzie legalnie mo\u017cna by\u0142o zapali\u0107 trawk\u0119, ale przede wszystkim stolic\u0105 kultury alternatywnej i ostoj\u0105 artystycznej bohemy. Dzisiaj, po wielu perypetiach z pa\u0144stwowymi urz\u0119dnikami, Christiania utraci\u0142a sw\u00f3j blask i wiele przywilej\u00f3w, wci\u0105\u017c jednak pozostaj\u0105c hippisowskim skansenem.<\/p>\n

Utworzenie w latach 70. Christianii by\u0142o inicjatyw\u0105 grupy hippis\u00f3w, kt\u00f3rzy samodzielnie postanowili zagospodarowa\u0107 opuszczone tereny wojskowe. Niezamieszkane domy szybko przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem squaty, a z biegiem czasu i wzrostem populacji osiedle zacz\u0119\u0142o funkcjonowa\u0107 jak ka\u017cda inna dzielnica du\u0144skiej stolicy. Z jedn\u0105 tylko r\u00f3\u017cnic\u0105 \u2013 polityczni dzia\u0142acze, z Jacobem Ludvigsenem na czele, og\u0142osili Christiani\u0119 wolnym miastem. W zwi\u0105zku z niejasnym statusem prawnym nowego tworu, urz\u0119dnicy pozostawali bezsilni i wolne miasto pisa\u0142o swoj\u0105 odr\u0119bn\u0105 histori\u0119. Mieszka\u0144cy ustanowili w\u0142asn\u0105 flag\u0119 (trzy \u017c\u00f3\u0142te ko\u0142a na czerwonym tle), wybrali hymn (piosenka \u201eNie mo\u017cecie nas zabi\u0107\u201d zespo\u0142u Bifrost), wybili monet\u0119 (L\u00f8n), a w latach 90. spisali katalog obowi\u0105zuj\u0105cych tutaj praw. Do najciekawszych nale\u017c\u0105 bezwzgl\u0119dne zakazy ruchu samochodowego, fotografowania na ulicach, sprzeda\u017cy fajerwerk\u00f3w czy noszenia kamizelek kuloodpornych.<\/p>\n

\"03\"<\/a>Wolna amerykanka na ulicach Kopenhagi nie podoba\u0142a si\u0119 w\u0142adzom, dlatego historia Christianii jest jedn\u0105 d\u0142ug\u0105 batali\u0105 z pa\u0144stwowymi urz\u0119dnikami. G\u0142\u00f3wnym punktem zapalnym by\u0142 handel narkotykami, kt\u00f3ry przez lata kwit\u0142 na ulicach jedynego w kraju wolnego miasta. Kompromis z w\u0142adzami osi\u0105gni\u0119to w po\u0142owie lat 90., kiedy zakazano sprzeda\u017cy twardych narkotyk\u00f3w. Z czasem wyeliminowano r\u00f3wnie\u017c handel mi\u0119kkimi narkotykami, jednak do dzisiaj na s\u0142ynnej Pusher Street mo\u017cna bez wi\u0119kszych problem\u00f3w naby\u0107 haszysz czy marihuan\u0119.<\/p>\n

Anarchistyczne nastroje ju\u017c dawno opad\u0142y, hippisi wybrali \u017cycie w dostatku i wygodzie zamiast ci\u0105g\u0142ej walki z systemem, w zwi\u0105zku z czym obecnie Christiania jest bardziej turystyczn\u0105 atrakcj\u0105 ni\u017c faktycznym centrum kontrkultury. Najlepszym potwierdzeniem tych s\u0142\u00f3w jest fakt, i\u017c sami mieszka\u0144cy organizuj\u0105 dla turyst\u00f3w wycieczki po mie\u015bcie, co notabene jest jednym z ich \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania. Z kolei dla Du\u0144czyk\u00f3w z drugiej strony muru (Christiania jest odizolowana od reszty miasta \u2013 prowadz\u0105 do niej tylko dwa wej\u015bcia) wolne miasto jest dzisiaj synonimem utopii, a media ochrzci\u0142y j\u0105 mianem \u201enieudanego eksperymentu socjologicznego\u201d. Niemniej, oryginalne squaty i efektowne graffiti wci\u0105\u017c mo\u017cna tam podziwia\u0107.<\/p>\n

 <\/p>\n

Baarle (Holandia)<\/strong><\/p>\n

Baarle to ma\u0142e, niespe\u0142na 10-tysi\u0119czne miasteczko po\u0142o\u017cone w… no w\u0142a\u015bnie \u2013 gdzie? Ta niepozorna miejscowo\u015b\u0107 od setek lat przyprawia o b\u00f3l g\u0142owy kartograf\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych tak z Belgii, jak i z Holandii. Najkr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c, Baarle jest skomplikowanym uk\u0142adem miniaturowych enklaw i eksklaw, a spogl\u0105daj\u0105c z lotu ptaka wygl\u0105da jak dwadzie\u015bcia dwie belgijskie wysepki rozsiane na holenderskich nizinach. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, belgijskie enklawy mieszcz\u0105 w sobie siedem mniejszych eksklaw holenderskich. Granice biegn\u0105 wzd\u0142u\u017c ulic, kraw\u0119\u017cnik\u00f3w, a nawet dom\u00f3w. Tym samym przej\u015bcie z pokoju go\u015bcinnego do sypialni mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z przekroczeniem granicy, co na szcz\u0119\u015bcie w erze Schengen nie nastr\u0119cza wi\u0119kszych trudno\u015bci.<\/p>\n

\"01\"<\/a>Tak skomplikowana granica jest wynikiem \u015bredniowiecznych transakcji feudalnych i utrzymuje si\u0119 niemal\u017ce niezmiennie od ponad 800 lat. Cho\u0107 przez ten czas sporne terytoria wielokrotnie przechodzi\u0142y z r\u0105k do r\u0105k, ba, by\u0142y nawet \u0142\u0105czone pod ber\u0142em jednego w\u0142adcy (np. Niderlandy Hiszpa\u0144skie w XVI w.), nigdy nie zosta\u0142y zrewidowane i podzielone w inny, prostszy spos\u00f3b. Podczas ostatniego referendum w 1995 r. mieszka\u0144cy zdecydowali, \u017ce chc\u0105 utrzyma\u0107 dotychczasowy podzia\u0142 administracyjny. Dlaczego?<\/p>\n

Czytaj\u0105c miejskie kroniki czy po prostu przechadzaj\u0105c si\u0119 ulicami Baarle, b\u0119dziecie wiedzieli dlaczego \u2013 dla zachowania w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci i tradycji. W tym przypadku niew\u0105tpliwie tradycji absurdu, bo jak inaczej nazwa\u0107 sytuacj\u0119, kiedy mieszkaniec kamienicy wybija sobie drzwi po drugiej stronie granicy, aby p\u0142aci\u0107 mniejsze podatki (wed\u0142ug miejskiego prawa o przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej budynku decyduje wej\u015bcie do niego)? Powy\u017cszy przyk\u0142ad mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 groteskowy, niemniej jednak jest on prawdziwy \u2013 na przestrzeni wiek\u00f3w ten kruczek prawny by\u0142 wykorzystywany przede wszystkim przez w\u0142a\u015bcicieli sklep\u00f3w. Jeszcze dzisiaj drzwi prowadz\u0105ce do jednego z dom\u00f3w po\u0142o\u017cone s\u0105 dok\u0142adnie na granicy, a mieszka\u0144cy nie zamierzaj\u0105 przesuwa\u0107 wej\u015bcia ani w jedn\u0105, ani w drug\u0105 stron\u0119. W rezultacie posiadaj\u0105 dwa adresy \u2013 belgijski i holenderski. Do niedawna r\u00f3wnie absurdalnie rysowa\u0142a si\u0119 sytuacja s\u0142u\u017cb mundurowych, kt\u00f3re mog\u0142y \u015bciga\u0107 przest\u0119pc\u00f3w tylko do granicy. Zabawnie mo\u017cna by\u0142o poczu\u0107 si\u0119 tak\u017ce w restauracji, kiedy po okre\u015blonej godzinie w\u0142a\u015bciciel prosi\u0142 o zmian\u0119 stolika na belgijski, gdy\u017c holenderskie prawo nakazywa\u0142o zamyka\u0107 jad\u0142odajnie o jednej porze. Mieszka\u0144cy Baarle mimo tych wszystkich niedogodno\u015bci i jakby przecz\u0105c trudnym relacjom belgijsko-holenderskim, \u017cyj\u0105 zgodnie ze swoimi zagranicznymi s\u0105siadami i nie zamierzaj\u0105 przeprowadza\u0107 si\u0119 do jednego pa\u0144stwa.<\/p>\n

 <\/p>\n

Seattle (USA)<\/strong><\/p>\n

Nowy Jork, San Francisco, Los Angeles i Chicago to miasta znane, niew\u0105tpliwie warte odwiedzenia, ale z drugiej strony \u2013 zat\u0142oczone i przereklamowane. Wielu turyst\u00f3w podr\u00f3\u017cuj\u0105cych po USA ogranicza si\u0119 jednak do tych najbardziej rozpoznawalnych punkt\u00f3w na mapie, zupe\u0142nie ignoruj\u0105c stan Waszyngton wraz z jego stolic\u0105 \u2013 Seattle. Cho\u0107 miasto liczy sobie ledwie 150 lat, zd\u0105\u017cy\u0142o ono zapisa\u0107 si\u0119 ju\u017c w historii, wychowuj\u0105c dwie legendy ci\u0119\u017ckiego brzmienia \u2013 Jimiego Hendriksa i Kurta Cobaina (gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci, wokalista Nirvany przyszed\u0142 na \u015bwiat w pobliskim Aberdeen). Co ciekawe, \u017caden z nich nie ma tutaj swojego muzeum, ba, o tym, \u017ce trafili\u015bmy pod dom tego ostatniego, dowiemy si\u0119 albo pytaj\u0105c miejscowych, albo czytaj\u0105c podpisy fan\u00f3w, kt\u00f3rymi g\u0119sto usiana jest \u0142awka w pobliskim parku. Kilka rockowych relikwii, g\u0142\u00f3wnie w postaci gitar, mo\u017cemy zobaczy\u0107 za to w muzeum Experience Music Project.<\/p>\n

Seattle to jednak nie tylko Hendrix i Cobain, ale przede wszystkim Doc Maynard i Arthur Denny, kt\u00f3rych up\u00f3r i \u017cy\u0142ka do interes\u00f3w pozwoli\u0142y na wybudowanie jednego z najwi\u0119kszych o\u015brodk\u00f3w miejskich na zachodnim wybrze\u017cu USA. Rezultatem rywalizacji tych dw\u00f3ch d\u017centelmen\u00f3w jest dzisiejszy uk\u0142ad ulic, kt\u00f3re zamiast biec prosto, nagle za\u0142amuj\u0105 si\u0119 pod pewnym k\u0105tem, tworz\u0105c liter\u0119 V (ka\u017cdy z biznesmen\u00f3w rozbudowywa\u0142 miasto wed\u0142ug w\u0142asnego planu). Prze\u0142omowym punktem w historii miasta by\u0142o wybudowanie domu publicznego (zatrudniaj\u0105cego 2 tys. \u201epracownic\u201d), kt\u00f3ry przekszta\u0142ci\u0142 Seattle z robotniczego miasta, gdzie na dziesi\u0119ciu m\u0119\u017cczyzn przypada\u0142a jedna kobieta, w regularny, t\u0119tni\u0105cy \u017cyciem towarzyskim o\u015brodek miejski.<\/p>\n

Seattle spo\u015br\u00f3d innych ameryka\u0144skich miast wyr\u00f3\u017cnia r\u00f3wnie\u017c labirynt podziemnych korytarzy, kt\u00f3re s\u0105 efektem odbudowy miasta po wielkim po\u017carze w 1889 r. W\u00f3wczas to sp\u0142on\u0119\u0142a znaczna cz\u0119\u015b\u0107 drewnianej zabudowy miejskiej, w\"06\"<\/a> miejsce kt\u00f3rej wzniesiono budynki z cegie\u0142. Szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce grunt nie by\u0142 nale\u017cycie przygotowany i wiele kamienic dos\u0142ownie zapad\u0142o si\u0119 w ziemi\u0119. W rezultacie mieszkania po\u0142o\u017cone na parterze znalaz\u0142y si\u0119 w podziemiach, a pierwsze pi\u0119tra wychodzi\u0142y na ulic\u0119. Zamiast utworzy\u0107 w zakopanej cz\u0119\u015bci budynk\u00f3w piwnice, mieszka\u0144cy nie zmieniali ich dotychczasowego przeznaczenia. Tak powsta\u0142y pierwsze podziemne centra handlowe, do kt\u00f3rych \u015bwiat\u0142o dzienne by\u0142o dostarczane przez przeszklone p\u0142yty w chodnikach ulic. Do dzisiaj w centrum miasta mo\u017cna odwiedzi\u0107 puby, ksi\u0119garnie czy sklepy, kt\u00f3re po\u0142o\u017cone s\u0105 poni\u017cej poziomu ulicy. Du\u017c\u0105 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c Underground Tour \u2013 wycieczka po podziemiach miasta po\u0142\u0105czona z lekcj\u0105 historii.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sankt Petersburg (Rosja)<\/strong><\/p>\n

Sankt Petersburg na przestrzeni lat nazywany by\u0142 b\u0105d\u017a \u201eOknem na Europ\u0119\u201d, b\u0105d\u017a \u201eWenecj\u0105 P\u00f3\u0142nocy\u201d. Szczeg\u00f3lnie ta ostatnia nazwa \u015bwietnie oddaje charakter miasta, kt\u00f3re po\u0142o\u017cone jest na kilku wyspach spi\u0119tych ze sob\u0105 kilkuset mostami. Petersburg wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c europejsk\u0105 architektur\u0105 \u2013 osiemnastowieczni architekci wzorowali si\u0119 na weneckich kana\u0142ach, rzymskich katedrach, ulicach Amsterdamu i pa\u0142acu wersalskim. Najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem architektonicznym pozostaje po\u0142o\u017cony nad brzegiem Newy Pa\u0142ac Zimowy, kt\u00f3ry rokrocznie odwiedzaj\u0105 ponad trzy miliony turyst\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n

\"05\"<\/a>Petersburg jest chyba jedyn\u0105 kilkumilionow\u0105 metropoli\u0105 na \u015bwiecie, w kt\u00f3rej nie u\u015bwiadczymy drapaczy chmur. Co prawda w 2006 r. g\u0142o\u015bno by\u0142o o planach Gazpromu, kt\u00f3ry chcia\u0142 wybudowa\u0107 tutaj prawie 400-metrowy biurowiec, jednak projekt upad\u0142 po tym, jak sw\u00f3j sprzeciw wyrazili mieszka\u0144cy miasta oraz prezydent Dmitrij Miedwiediew. Tym samym architektura Wenecji P\u00f3\u0142nocy wci\u0105\u017c pozostaje unikatem na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105. W tym nadmorskim mie\u015bcie znajduje si\u0119 ponadto 80 teatr\u00f3w i ponad 200 muze\u00f3w prezentuj\u0105cych eksponaty z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w globu. W\u015br\u00f3d nich wyr\u00f3\u017cni\u0107 nale\u017cy Ermita\u017c \u2013 jedno z najwi\u0119kszych muze\u00f3w \u015bwiata, kt\u00f3re w swoich zbiorach mie\u015bci prace najwi\u0119kszych mistrz\u00f3w malarstwa z Rembrandtem, Monetem i Picassem na czele.<\/p>\n

Warto wiedzie\u0107, \u017ce wizyta w Petersburgu wcale nie musi wi\u0105za\u0107 si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 uzyskania rosyjskiej wizy. Przybijaj\u0105c do miasta ze zorganizowan\u0105 wycieczk\u0105 od strony Morza Ba\u0142tyckiego wystarczy, \u017ce wylegitymujemy si\u0119 wa\u017cnym paszportem. Jest jednak jeden warunek \u2013 nie mo\u017cemy zwiedza\u0107 miasta na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, tylko pod\u0105\u017ca\u0107 za wcze\u015bniej op\u0142aconym przewodnikiem. Samodzielna wizyta wi\u0105\u017ce si\u0119 ju\u017c z konieczno\u015bci\u0105 wyrobienia wizy turystycznej w rosyjskiej ambasadzie.<\/p>\n

 <\/p>\n

Brasilia (Brazylia)<\/strong><\/p>\n

Brasilia jest miastem tyle\u017c pragmatycznym, co nowoczesnym. Pragmatycznym, bo jej powstanie w 1960 r. by\u0142o wynikiem przemy\u015blanej decyzji przeniesienia stolicy w g\u0142\u0105b kraju i o\u017cywienia tamtejszej gospodarki. Nowoczesnym, gdy\u017c zosta\u0142o zaprojektowane przez dw\u00f3ch wizjonerskich architekt\u00f3w \u2013 Lucio Cost\u0119 oraz Oscara Niemeyera. Ten ostatni zbli\u017caj\u0105c si\u0119 dzisiaj do swoich 104. urodzin mo\u017ce podziwia\u0107, jak rozwija si\u0119 dzie\u0142o jego \u017cycia.<\/p>\n

Udaj\u0105c si\u0119 do Brasilii, najlepiej przylecie\u0107 samolotem \u2013 w\u00f3wczas mo\u017cna podziwia\u0107 z g\u00f3ry pieczo\u0142owito\u015b\u0107, z jak\u0105 budowniczowie odwzorowali przed\u0142o\u017cony plan miasta uk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 w sylwetk\u0119 ptaka. Nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce g\u0142\u00f3wna ulica stanowi korpus ptaka; w centrum znajduj\u0105 si\u0119 z kolei budynki rz\u0105dowe. Przechadzaj\u0105c si\u0119 ulicami miasta wida\u0107, \u017ce wszystko zosta\u0142o tutaj dok\u0142adnie zaplanowane \u2013 dzielnica hotelowa, bankowa czy szereg budynk\u00f3w, w kt\u00f3rych mieszcz\u0105 si\u0119 ambasady (\u0142\u0105cznie w Brasilii swoje plac\u00f3wki maj\u0105 a\u017c 124 obce pa\u0144stwa). Stolic\u0119, oryginalnie zaplanowan\u0105 na p\u00f3\u0142 miliona ludno\u015bci, obecnie zamieszkuj\u0105 ponad dwa miliony Brazylijczyk\u00f3w.<\/p>\n

Warto wspomnie\u0107, \u017ce Brasilia nie jest jedynym przyk\u0142adem miasta zbudowanego wed\u0142ug wcze\u015bniej przygotowanego projektu. Do tego grona zaliczaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Canberra, New Delhi, Waszyngton DC czy Putrajaya, stolica Malezji. R\u00f3wnolegle z pracami w Brazylii powstawa\u0142 r\u00f3wnie\u017c pakista\u0144ski Islamabad.<\/p>\n

 <\/p>\n

Jerozolima (Izrael)<\/strong><\/p>\n

W swojej d\u0142ugiej historii Jerozolima by\u0142a dwukrotnie zr\u00f3wnana z ziemi\u0105, 23-krotnie oblegana, a\u017c 52-krotnie atakowana, a 44 razy przechodzi\u0142a z r\u0105k do r\u0105k. Dzisiaj jest przede wszystkim miejscem \u015bcierania si\u0119 lub \u2013 jak kto woli \u2013 wsp\u00f3\u0142istnienia trzech religii: islamu, judaizmu i chrze\u015bcija\u0144stwa. \u015awi\u0119te miasto jest r\u00f3wnie\u017c stolic\u0105 Izraela, kt\u00f3ra jednak z powodu roszcze\u0144 wysuwanych przez Palesty\u0144czyk\u00f3w (chc\u0105 ulokowa\u0107 w Jerozolimie stolic\u0119 w\u0142asnego pa\u0144stwa), nie pe\u0142ni politycznie reprezentatywnej funkcji. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce w stolicy Ziemi Obiecanej nie mie\u015bci si\u0119 dzisiaj \u017cadna ambasada obcego pa\u0144stwa.<\/p>\n

Nad ulicami Jerozolimy unosi si\u0119 duch przesz\u0142o\u015bci \u2013 najstarsza cz\u0119\u015b\u0107 miasta zosta\u0142a zasiedlona w czwartym tysi\u0105cleciu przed Chrystusem, \u015aciana P\u0142aczu pami\u0119ta narodziny Jezusa, a Kopu\u0142a na Skale od si\u00f3dmego wieku jest wzorem do na\u015bladowania dla islamskich architekt\u00f3w. \u0141\u0105cznie w ca\u0142ej Jerozolimie znajduje si\u0119 oko\u0142o p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca \u015bwi\u0105ty\u0144. W Muzeum Izraela, kt\u00f3re odwiedzaj\u0105 trzy miliony turyst\u00f3w rocznie, mo\u017cna z kolei podziwia\u0107 zwoje znad Morza Martwego (zawieraj\u0105ce m.in. fragmenty Biblii czy apokryfy). Inn\u0105 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 jest p\u00f3\u0142kilometrowy tunel Hezekiah’s, kt\u00f3ry wybudowany w \u00f3smym wieku przed Chrystusem s\u0142u\u017cy\u0142 jako akwedukt, a dzisiaj umo\u017cliwia zag\u0142\u0119bienie si\u0119 w podziemia \u015awi\u0119tego Miasta.\"04\"<\/a><\/p>\n

Wizyta w tych okolicach to nie tylko lekcja historii, ale i wsp\u00f3\u0142czesnej polityki. Unosi si\u0119 tam widmo konfliktu palesty\u0144sko-izraelskiego, co trafnie punktuje Banksy \u2013 tyle\u017c popularny, co niepokorny artysta specjalizuj\u0105cy si\u0119 w kontrowersyjnych<\/p>\n

happeningach i street arcie. Swego czasu zas\u0142yn\u0105\u0142 m.in. obrazami umieszczonymi na murze bezpiecze\u0144stwa wzniesionym przez izraelskie w\u0142adze w celu ochrony \u017cydowskiej ludno\u015bci. Oczywi\u015bcie Banksy\u2019ego nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 te\u017c w okolicach Jerozolimy \u2013 w po\u0142o\u017conym zaledwie kilka kilometr\u00f3w na po\u0142udnie Betlejem, gdzie namalowa\u0142 dziewczynk\u0119 obszukuj\u0105c\u0105 izraelskiego \u017co\u0142nierza. Niewykluczone, \u017ce w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci angielski grafficiarz wr\u00f3ci do Ziemi \u015awi\u0119tej z nowym przekazem dla \u015bwiata \u2013 w ko\u0144cu coraz bardziej prawdopodobne wydaje si\u0119 by\u0107 uznanie Palestyny za suwerenne i niepodleg\u0142e pa\u0144stwo.<\/p>\n

Seul (Korea Po\u0142udniowa)<\/strong><\/p>\n

Seul, kt\u00f3ry zosta\u0142 za\u0142o\u017cony jeszcze w pierwszym wieku przed Chrystusem, od ponad 600 lat pozostaje stolic\u0105 Korei (a po wojnie korea\u0144skiej \u2013 Korei Po\u0142udniowej). Z 25 milionami mieszka\u0144c\u00f3w jest r\u00f3wnie\u017c drugim co do wielko\u015bci o\u015brodkiem metropolitalnym na \u015bwiecie. Jak przysta\u0142o na azjatyckie miasto, wizyt\u00f3wk\u0105 Seulu jest nowoczesno\u015b\u0107 \u2013 wystarczy wspomnie\u0107, \u017ce w\u0142adze rozbudowuj\u0105 infrastruktur\u0119, kt\u00f3ra pokryje parki i ulice bezprzewodow\u0105 sieci\u0105 internetow\u0105.<\/p>\n

Korea Po\u0142udniowa to nie tylko drapacze chmur i nowoczesne technologie. W Seulu mie\u015bci si\u0119 najwi\u0119ksza na \u015bwiecie parafia \u2013 do Ko\u015bcio\u0142a ruchu zielono\u015bwi\u0105tkowc\u00f3w Yoido Full Gospel Church nale\u017cy dzisiaj milion wiernych. Jedn\u0105 z najwi\u0119kszych atrakcji turystycznych jest z kolei korea\u0144ski Central Park, czyli parkowy zesp\u00f3\u0142 Cheonggyecheon wybudowany za niemal\u017ce miliard euro w 2005 r. Rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 na d\u0142ugo\u015bci ponad 8 km zielone tereny biegn\u0105 wzd\u0142u\u017c rzeki, kt\u00f3ra w blasku nocnych \u015bwiate\u0142 przyci\u0105ga setki zakochanych par.<\/p>\n

Wizytuj\u0105c P\u00f3\u0142wysep Korea\u0144ski warto r\u00f3wnie\u017c zajrze\u0107 nieco na p\u00f3\u0142noc od Seulu, gdzie mie\u015bci si\u0119 najwi\u0119ksze pole minowe na \u015bwiecie \u2013 Korea\u0144ska Strefa Zdemilitaryzowana. Szeroki na cztery kilometry i d\u0142ugi na prawie 250 km pas ziemi po obu stronach jest obsadzony przez \u017co\u0142nierzy reprezentuj\u0105cych dwie strony konfliktu. Granica korea\u0144sko-korea\u0144ska jest oczywi\u015bcie kolejn\u0105 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105, dlatego codziennie mo\u017cna spotka\u0107 tutaj wycieczki z Seulu. Jedn\u0105 z najciekawszych rzeczy, kt\u00f3re zosta\u0142y udost\u0119pnione do zwiedzania, s\u0105 tunele wykopane przez p\u00f3\u0142nocnokorea\u0144sk\u0105 armi\u0119 w celu szpiegowania s\u0105siad\u00f3w z po\u0142udnia. Phenian co prawda do dzi\u015b zarzeka si\u0119, \u017ce system podziemnych korytarzy (dotychczas odkryto cztery) zosta\u0142 wykopany w celu eksploracji z\u0142\u00f3\u017c w\u0119gla, jednak nikt nie ma z\u0142udze\u0144, jakie naprawd\u0119 by\u0142y plany poprzedniego dyktatora, towarzysza Kim Ir Sena.<\/p>\n

 <\/p>\n

Naypyidaw (Birma)<\/strong><\/p>\n

Stolica Birmy (przez junt\u0119 wojskow\u0105 ochrzczon\u0105 Myanmarem) nosi nazw\u0119 \u201eSiedziby Kr\u00f3l\u00f3w\u201d. W 2005 r. rz\u0105dz\u0105cy krajem wojskowi zdecydowali si\u0119 przenie\u015b\u0107 stolic\u0119 z dotychczasowego Rangunu na wielki plac budowy, jakim wci\u0105\u017c jest Naypyidaw. Miasto ma zosta\u0107 uko\u0144czone dopiero w 2012 r., jednak ju\u017c teraz liczy ponad milion mieszka\u0144c\u00f3w. Znajduj\u0105 si\u0119 tutaj wszystkie wa\u017cne rz\u0105dowe budynki, kt\u00f3rych dachy odpowiadaj\u0105 ich przeznaczeniu \u2013 dla przyk\u0142adu siedziba ministra rolnictwa pokryta jest zielon\u0105 dach\u00f3wk\u0105.<\/p>\n

\"Pa\u0142ac<\/a>Przeprowadzk\u0119 z Rangunu do Naypyidaw w zabawny spos\u00f3b opisa\u0142 Guy Delisle w powie\u015bci graficznej \u201eKroniki birma\u0144skie\u201d. Mieszka\u0144cy dotychczasowej stolicy dowiedzieli si\u0119 o tym fakcie, widz\u0105c konwoje z\u0142o\u017cone z setek wojskowych ci\u0119\u017car\u00f3wek wywo\u017c\u0105cych o \u015bwicie wszystko, co wywie\u017a\u0107 si\u0119 da\u0142o \u2013 pocz\u0105wszy od dokument\u00f3w, przez meble, na ministrach i ich rodzinach sko\u0144czywszy. Pierwsi mieszka\u0144cy nowego miasta, kt\u00f3rymi obok \u017co\u0142nierzy byli pa\u0144stwowi urz\u0119dnicy, zostali postawieni przed wyborem \u2013 wyjazd z Rangunu lub wi\u0119zienie. Wkr\u00f3tce w poszukiwaniu lepszego \u017cycia do Naypyidaw zacz\u0119\u0142a \u015bci\u0105ga\u0107 biedota, kt\u00f3ra otoczy\u0142a powstaj\u0105c\u0105 metropoli\u0119 slumsami.<\/p>\n

Podobnie jak wspomniana wcze\u015bniej Brasilia, r\u00f3wnie\u017c i plan birma\u0144skiej stolicy zosta\u0142 starannie rozrysowany. Projektantom sieci ulic i budynk\u00f3w w Naypyidaw przy\u015bwieca\u0142 jednak inny cel ni\u017c brazylijskim architektom \u2013 przygotowa\u0107 miasto na niechybn\u0105 rewolucj\u0119 i zabezpieczy\u0107 je przed atakiem z zewn\u0105trz. Jeden z korespondent\u00f3w, kt\u00f3ry wizytowa\u0142 Birm\u0119 kilka lat temu, powiedzia\u0142, \u017ce miasto zosta\u0142o zaplanowane tak, aby do jego obrony nie by\u0142y konieczne czo\u0142gi; tak, \u017ceby wystarczy\u0142 uk\u0142ad ulic i kartografia<\/em>.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tyraspol (Naddniestrze\/Mo\u0142dawia)<\/strong><\/p>\n

Cho\u0107 po\u0142o\u017cony w Mo\u0142dawii, Tyraspol jest w pierwszej kolejno\u015bci stolic\u0105 Naddniestrza, czyli pa\u0144stwa-widmo, kt\u00f3re jest uznawane tylko przez Abchazj\u0119 i Oseti\u0119 Po\u0142udniow\u0105. Mieszka\u0144cy tego w\u0105skiego pasa ziemi odcinaj\u0105 si\u0119 od mo\u0142dawskiej spu\u015bcizny, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do czas\u00f3w \u015bwietno\u015bci ZSRR. Tury\u015bci powracaj\u0105cy z tych stron zgodnie twierdz\u0105, \u017ce Naddniestrze jest komunistycznym skansenem, a Tyraspol modelowym przyk\u0142adem radzieckiej my\u015bli architektonicznej. J\u0119zykiem urz\u0119dowym jest tutaj oczywi\u015bcie rosyjski, a niekt\u00f3rzy wci\u0105\u017c dysponuj\u0105 sowieckimi paszportami, kt\u00f3re s\u0105 honorowane w urz\u0119dach. Istnienie tego quasi-pa\u0144stwa jest w pe\u0142ni uzale\u017cnione od pomocy W\u0142adimira Putina i organizowanych przez stron\u0119 rosyjsk\u0105 konwoj\u00f3w z zaopatrzeniem.<\/p>\n

W Tyraspolu mo\u017cna znale\u017a\u0107 wszystko, co jeszcze do niedawna by\u0142o wizyt\u00f3wk\u0105 radzieckich miast. Mamy tutaj wi\u0119c pomnik Lenina-wizjonera, ulic\u0119 towarzysza Lenina, park im. Lenina frasobliwego, tablic\u0119 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 Lenina-reformatora… Poza tym kilka czo\u0142g\u00f3w i samolot\u00f3w, b\u0119d\u0105cych niegdy\u015b chlub\u0105 radzieckich konstruktor\u00f3w, a tak\u017ce pomnik radzieckiego \u017co\u0142nierza-wyzwoliciela.<\/p>\n

Tyraspol jest obecnie drugim co do wielko\u015bci miastem w Mo\u0142dawii, ust\u0119puj\u0105c tylko oficjalnej stolicy \u2013 Kiszyniowowi. Zamieszkuj\u0105ca go ludno\u015b\u0107 jest w du\u017cej mierze pochodzenia rosyjskiego i ukrai\u0144skiego, co jest rezultatem prze\u015bladowa\u0144 rodowitych Mo\u0142dawian za czas\u00f3w komunizmu. Najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 \u2013 obok pi\u0142karskiej dru\u017cyny FC Sheriff Tiraspol, kt\u00f3ra nieprzerwanie od dziesi\u0119ciu lat si\u0119ga po mistrzostwo Mo\u0142dawii \u2013 cieszy si\u0119 prezydent Igor Smirnow, notabene urodzony na dalekiej Kamczatce (Rosja).<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

A Wy? Jakie (nie)znane miasta widzieli\u015bcie? I co Was tam urzek\u0142o, przestraszy\u0142o, powali\u0142o na kolana, zaskoczy\u0142o, obrzydzi\u0142o, rozkocha\u0142o w sobie?<\/p>\n

Autorzy zdj\u0119\u0107: Marta Szewczuk, \u0141ukasz Czokaj\u0142o, \u0141ukasz Szoszkiewicz, Dave Dyet, Sam Hummel, Gordana Mirkovic, Barends Klaas.<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jean Cocteau powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy du\u017cym a ma\u0142ym miastem polega na tym, \u017ce w du\u017cym mie\u015bcie mo\u017cna wi\u0119cej zobaczy\u0107, a w ma\u0142ym wi\u0119cej us\u0142ysze\u0107. S\u0105 miasta, w kt\u00f3rych trzeba patrze\u0107 tam, gdzie zwykle nie patrzymy; s\u0142ucha\u0107 tego, czego zwykle nie s\u0142uchamy; dotyka\u0107 tego, czego normalnie by\u015bmy nie dotkn\u0119li. Miasta, kt\u00f3re wydaje nam si\u0119, \u017ce znamy. I mamy racj\u0119 \u2013 WYDAJE NAM SI\u0118\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[236],"tags":[],"class_list":["post-19470","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19470","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19470"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19470\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}