{"id":19617,"date":"2012-05-15T13:15:16","date_gmt":"2012-05-15T11:15:16","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=6973"},"modified":"2012-05-15T13:15:16","modified_gmt":"2012-05-15T11:15:16","slug":"brzytwa-w-reku-malpy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/brzytwa-w-reku-malpy\/","title":{"rendered":""Brzytwa w r\u0119ku ma\u0142py""},"content":{"rendered":"

\"grzesiuk\"<\/a>To cytat z ksi\u0105\u017cki „Boso, ale w ostrogach”\u00a0 Stanis\u0142awa Grzesiuka. By\u0107 mo\u017ce niewielu kojarzy to nazwisko. Ale ju\u017c has\u0142o: \u201eNie masz cwaniaka nad warszawiaka\u201d raczej ka\u017cdemu zapala lampk\u0119 w g\u0142owie. Ale co do tego ma jaki\u015b Grzesiuk? No c\u00f3\u017c, \u201eProjekt Warszawiak\u201d \u00a0to nowe \u017cycie jego piosenki.<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Jeden by\u0142 specjalnie na Warszaw\u0119 straszny pies,
\nJu\u017c m\u00f3wi\u0142 nawet: \u201eWarschau ist kaput!\u201d
\nLecz pomyli\u0142 si\u0119 \u0142achudra, rozczarowa\u0142 fest
\nI pr\u00f3\u017cny by\u0142 majchrowy jego trud.<\/em><\/p>\n

(fragment z piosenki \u201eNie masz cwaniaka nad warszawiaka\u201d)<\/p>\n

 <\/p>\n

W Warszawie si\u0119 nie urodzi\u0142, ale by\u0142 dzieckiem warszawskiej ulicy, tak zwanego \u201eDo\u0142u\u201d – dzielnic Warszawy po\u0142o\u017conych nad Wis\u0142\u0105: Czerniakowa, Powi\u015bla. Ca\u0142e dzieci\u0144stwo prze\u017cy\u0142 w trudnych warunkach. By\u0142 cwaniakiem, od najm\u0142odszych lat zahartowanym w b\u00f3jkach, obdarzonym du\u017cym sprytem i humorem. Wysoki, mocno zbudowany, lekko pochylony do przodu (jakby przygotowany do skoku), z zadziornym spojrzeniem \u2013 kozak. Zreszt\u0105 tam, na \u201eDole\u201d, tylko kozaki si\u0119 liczy\u0142y. W przedwojennej Polsce uczy\u0142 si\u0119, sko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 zawodow\u0105 pracuj\u0105c w fabryce.\u00a0 Tam zetkn\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 lewicow\u0105. Pogrzeb ojca sta\u0142 si\u0119 dla Grzesiuka momentem prze\u0142omowym \u2013 wtedy poczu\u0142, \u017ce jest antykleryka\u0142em, ju\u017c wcze\u015bniej uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za ateist\u0119. \u00d3wczesny porz\u0105dek spo\u0142eczny sta\u0142 si\u0119 dla niego wi\u0119zieniem \u2013 nie pozwala\u0142 na wyj\u015bcie z getta biedy.<\/p>\n

Podczas wojny \u2013 po swojemu, jak wszystko w jego \u017cyciu \u2013 utrudnia\u0142 \u017cycie okupantowi. Dzia\u0142a\u0142 w podziemiu, ale wed\u0142ug swojego widzimisi\u0119. Zajmowa\u0142 si\u0119 przede wszystkim przemycaniem broni, za co poszukiwa\u0142o go Gestapo. W ko\u0144cu zosta\u0142 aresztowany i wys\u0142any na roboty do Niemiec, nast\u0119pnie zes\u0142any do obozu koncentracyjnego w Dachau \u2013 pobi\u0142 gospodarza niemieckiego i pr\u00f3bowa\u0142 uciec. Z Dachau przeniesiono go do Mauthausen-Gusen, gdzie przebywa\u0142 do momentu wyzwolenia obozu przez wojska ameryka\u0144skie. Mia\u0142 zaledwie dwadzie\u015bcia dwa lata, kiedy trafi\u0142 do pierwszego obozu. Przesiedzia\u0142 w nich pi\u0119\u0107 lat – \u201epi\u0119\u0107 lat w kacecie\u201d. W 1945 roku wr\u00f3ci\u0142 do kraju. Rok p\u00f3\u017aniej o\u017ceni\u0142 si\u0119, mia\u0142 dwoje dzieci.<\/p>\n

Po wojnie, kt\u00f3r\u0105 prze\u017cy\u0142 dzi\u0119ki swojej nieugi\u0119to\u015bci, silnej woli, du\u017cej ilo\u015bci szcz\u0119\u015bcia na kredyt i przyjaznym ludziom, by\u0142 warszawskim radnym, gor\u0105co sympatyzowa\u0142 z nowo powsta\u0142ym PRL-em \u2013 widzia\u0142 w nim szans\u0119 na zapobie\u017cenie n\u0119dzy, chorobom i wyzyskowi, kt\u00f3rego upatrywa\u0142 w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym. Jednocze\u015bnie dzi\u0119ki namowom bliskich, spisa\u0142 swoje prze\u017cycia \u2013 i okrzykni\u0119to go samorodnym talentem. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od prze\u017cy\u0107 z okresu obozu \u2013 barwny, prosty j\u0119zyk, wartka akcja i wszechobecny humor przysporzy\u0142y mu wielu czytelnik\u00f3w. Opisuj\u0105c swoje dzieci\u0144stwo \u2013 bardzo sugestywnie odda\u0142 klimat tamtych lat, warszawskich \u201eszemranych\u201d dzielnic. Powie\u015b\u0107 \u201eBoso, ale w ostrogach\u201d Barbara Borys-Dami\u0119cka zaadaptowa\u0142a pod tytu\u0142em \u201eBallada czerniakowska\u201d i wystawi\u0142a j\u0105 jako spektakl teatralny w re\u017cyserii Tadeusza Wi\u015bniewskiego. \u201eNa marginesie \u017cycia\u201d wydano ju\u017c po jego \u015bmierci, a ostatniej swojej ksi\u0105\u017cki \u2013\u00a0\u201eZa pi\u0119\u0107 dwunasta\u201d\u00a0\u2013 nigdy nie doko\u0144czy\u0142.<\/p>\n

Popularyzowa\u0142 przedwojenny folklor czerniakowski i gwar\u0119 miejsk\u0105. Zarabia\u0142 pisz\u0105c i wykonuj\u0105c uliczne pie\u015bni warszawskie, kt\u00f3rych ludzie ch\u0119tnie s\u0142uchali. Grywa\u0142 na band\u017coli i mandolinie. Jego najpopularniejsze piosenki to: \u201eCzarna Ma\u0144ka\u201d, \u201eSiekiera motyka\u201d, \u201eBujaj si\u0119 Fela\u201d, \u201eBal na Gnojnej\u201d, \u201eBallada o Felku Zdankiewiczu\u201d, \u201eKomu dzwoni\u0105\u201d, \u201eU cioci na imieninach\u201d oraz od\u015bwie\u017cona ostatnio – \u201eNie masz cwaniaka nad warszawiaka\u201d. Pierwsze zarejestrowane nagrania jego wykona\u0144 pochodz\u0105 z 1959 roku \u2013 z audycji radiowych \u201eNa warszawskiej fali\u201d.<\/p>\n

By\u0142 modny. Pisarz, pie\u015bniarz, zwany bardem z Czerniakowa.\u00a0 A z zawodu \u2013 elektromechanik.<\/p>\n

„Grzesiuk lubi popisywa\u0107 si\u0119 krzep\u0105 <\/em>– pisze Wojciech \u017bukrowski – prostuje si\u0119 wewn\u0119trznie, mog\u0105c komu\u015b da\u0107 po \u0142bie, sam te\u017c bierze ci\u0119gi, ale nie skomli, tylko idzie w k\u0105t liza\u0107 rany i poprzysi\u0119ga\u0107 wyr\u00f3wnanie rachunku. Jest w nim jaka\u015b romantyczna szlachetno\u015b\u0107. Nie odgrywa si\u0119 za swoje niepowodzenia na s\u0142abszych, przestrzega zasad walki. Czytaj\u0105c niekt\u00f3re karty, ma si\u0119 go ochot\u0119 u\u015bciska\u0107, klepn\u0105\u0107 po przyjacielsku, doda\u0107 otuchy: Nie daj si\u0119, trzymaj si\u0119 twardo”.<\/em><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 widzie\u0107 w nim bohatera, kt\u00f3rego warto na\u015bladowa\u0107. Inni robi\u0105 z niego nawet bohatera narodowego. Wiele z jego cech zas\u0142uguje na uznanie, jednak s\u0105 i takie, kt\u00f3rym bardziej nale\u017cy si\u0119 pot\u0119pienie. Z jego ksi\u0105\u017cek wy\u0142ania si\u0119 obraz cz\u0142owieka, kt\u00f3ry z ca\u0142ych si\u0142 walczy\u0142 z losem po swojemu \u2013 najpierw w przedwojennej Warszawie, utrzymuj\u0105c swoj\u0105 pozycje w bandzie, potem pomagaj\u0105c utrzyma\u0107 rodzin\u0119, pracuj\u0105c w fabryce, \u0142\u0105cz\u0105c prac\u0119 z nauk\u0105… Grzesiuk opisa\u0142 si\u0119 jako zwyk\u0142y cz\u0142owiek, kt\u00f3ry, jak ka\u017cdy, ma przynajmniej dwie twarze \u2013 codziennego bohatera i niez\u0142ego cwaniaka. Jego \u017cycie, tak zawadiacko i z humorem opisane, nie ma w sobie wiele nadzwyczajnego, o ile przyjmiemy na chwil\u0119 tez\u0119, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek jest zwyczajny.<\/p>\n

Grzesiuk by\u0142 na pewno barwn\u0105 postaci\u0105. Dla wielu jego ksi\u0105\u017cki autobiograficzne to pijacka fantazja. Rzeczywi\u015bcie, z alkoholem mia\u0142 problem i sam tego nie kry\u0142. Zreszt\u0105 du\u017co o tym pisa\u0142 \u2013 o swojej walce z na\u0142ogiem.<\/p>\n

By\u0142 cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry niezale\u017cnie od sytuacji trzyma\u0142 si\u0119 swoich \u017celaznych zasad \u2013 nie wolno kapowa\u0107, nie wolno pomaga\u0107 Niemcom, nie bije si\u0119 o kobiet\u0119… – na sw\u00f3j spos\u00f3b by\u0142 dobrym cz\u0142owiekiem. Ale jednocze\u015bnie by\u0142 cwaniakiem, obrotnym, kt\u00f3ry robi\u0142 wszystko, \u017ceby przetrwa\u0107, najpierw na Czerniakowie, potem wojn\u0119, obozy, chorob\u0119, szpital.<\/p>\n

\u201eBoso, ale w ostrogach\u201d<\/strong><\/p>\n

Napisa\u0142 j\u0105 dopiero w 1959 roku, ale ksi\u0105\u017cka opisuje jego najwcze\u015bniejsze prze\u017cycia \u2013 dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107 na warszawskim Czerniakowie lat 30. Jest tam obraz \u00f3wczesnego miasta, obyczaj\u00f3w przedmie\u015bcia, barwnie przedstawi\u0142 koleg\u00f3w ze swojej grandy, w kt\u00f3rej \u201ekapowa\u0107 nie wolno, skar\u017cy\u0107 nie wolno, odegra\u0107 si\u0119 wolno\u201d. Opisa\u0142 swoje \u017cycie, kt\u00f3re dla wielu jemu podobnych wygl\u0105da\u0142o tak samo \u2013 mieszkanie ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 w male\u0144kim mieszkaniu, m\u0142odzie\u017c bez perspektyw \u0142\u0105cz\u0105ca si\u0119 w bandy, aby prze\u017cy\u0107, zasady, kt\u00f3rych z\u0142amanie by\u0142o najwi\u0119kszym grzechem, bieda, kt\u00f3ra \u201ezmusza\u201d do kradzie\u017cy, \u017cycie bez mo\u017cliwo\u015bci zmiany.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka jest napisana prostym, swobodnym j\u0119zykiem, z wieloma zapo\u017cyczeniami z miejscowego slangu. Narracja jest \u017cywa i barwna. Grzesiuk opowiada swoj\u0105 histori\u0119 z humorem, zapa\u0142em i optymizmem. O jego wybrykach czyta si\u0119 z przyjemno\u015bci\u0105. Cz\u0142owiek \u017cyje chwil\u0105, poniewa\u017c ka\u017cdego dnia mo\u017ce dosta\u0107 no\u017cem w brzuch w ramach odgrywania si\u0119, nie dba si\u0119 o jutro. Przysz\u0142o\u015bci i tak nie ma, wi\u0119c bierze si\u0119 ile daj\u0105 i jeszcze wi\u0119cej. Z wiekiem ksi\u0105\u017ckowy Stasiek m\u0105drzeje \u2013 zaczyna zdobywa\u0107 wiedz\u0119 i do\u015bwiadczenie zawodowe, pojawia si\u0119 u niego nadzieja na lepsze jutro… – ale w\u0142a\u015bnie wtedy przychodzi wojna.<\/p>\n

\u201ePi\u0119\u0107 lat kacetu\u201d<\/strong><\/p>\n

Grzesiuk przez ponad cztery lata przebywa\u0142 w kolejnych trzech obozach niemieckich. Dok\u0142adnie opisa\u0142 czym si\u0119 od siebie r\u00f3\u017cni\u0142y, jakie prace wykonywano, jakie metody wyka\u0144czania ludzi stosowali esesmani. Praca by\u0142a ci\u0119\u017cka, racje \u017cywno\u015bciowe niewystarczaj\u0105ce. Grzesiuk nie by\u0142by pewnie sob\u0105, gdyby i tu nie opisa\u0142 sposob\u00f3w wymigiwania si\u0119 od pracy, zdobywania \u017cywno\u015bci – ach, to przedwojenne do\u015bwiadczenie. Poznamy te\u017c inne problemy obozowego \u017cycia \u2013 zdrowie, ucieczki, pomoc s\u0142abszym.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka porusza. Bulwersuje z\u0142o, kt\u00f3re otacza\u0142o wtedy ludzi. Dla tych, kt\u00f3rzy lubi\u0105 literatur\u0119 wojenn\u0105, interesuj\u0105 si\u0119 histori\u0105, ale tak\u017ce dla tych, kt\u00f3rzy ceni\u0105 autobiografie i spojrzenie na samego siebie z przymru\u017ceniem oka \u2013 to literatura obowi\u0105zkowa.<\/p>\n

\u201eNa marginesie \u017cycia\u201d<\/strong><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka zamyka cykl powie\u015bci Grzesiuka \u2013 autobiograficznych, a zarazem jedynych. Opisuje jego d\u0142ugoletnie zmaganie si\u0119 z gru\u017alic\u0105. Jest przepe\u0142niona szczerymi i nierzadko szokuj\u0105cymi obrazami z przebiegu choroby, pobyt\u00f3w w sanatoriach, szpitalach…<\/p>\n

Grzesiuk pisa\u0142 w spos\u00f3b inteligentny, szczery, nie przebieraj\u0105c w s\u0142owach, ale przede wszystkim \u2013 co najbardziej ceni\u0105 ludzie, poniewa\u017c to jedno nie budzi kontrowersji \u2013 w spos\u00f3b zabawny.<\/p>\n

Bez filmu jak bez nogi<\/strong><\/p>\n

Grzesiuk ju\u017c za \u017cycia by\u0142 legend\u0105, nie tylko w Warszawie, ale i w ca\u0142ej Polsce. Jak \u0142atwo przypuszcza\u0107, wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej, musia\u0142 pojawi\u0107 si\u0119 o nim jaki\u015b film. W rol\u0119 narratora wcieli\u0142 si\u0119 dziennikarz Gazety Sto\u0142ecznej, Alex K\u0142o\u015b. Razem z zaprzyja\u017anionym muzykiem warszawskim, Sylwestrem Kozer\u0105, udaje si\u0119 w w\u0119dr\u00f3wk\u0119 \u015bladami Grzesiuka. Przed kamera przewijaj\u0105 si\u0119 zespo\u0142y graj\u0105ce piosenki charakterystyczne dla warszawskiego folkloru, postaci ze \u015bwiata kultury, cz\u0142onkowie rodziny, znajomi Stanis\u0142awa. Dodano r\u00f3wnie\u017c archiwalne nagrania, na kt\u00f3rych mo\u017cna zobaczy\u0107 samego Grzesiuka. A o bohaterze m\u00f3wi\u0105: Stanis\u0142aw Wielanek, Muniek Staszczyk, Andrzej Ze\u0144czewski, Vienio, Pele, Wujek Samo Z\u0142o. Aby przedstawiony portret by\u0142 pe\u0142ny, wykorzystano fragmenty ksi\u0105\u017cek Grzesiuka, kt\u00f3re czyta Zdzis\u0142awa Wardejna. Film wzbogacaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c animacje. \u201eGrzesiuk, ch\u0142opak z ferajny\u201d to opowie\u015b\u0107 o cz\u0142owieku, kt\u00f3ry ca\u0142\u0105 dusz\u0105 niepokorn\u0105 i hard\u0105, a przecie\u017c jak\u017ce romantyczn\u0105 \u2013 kocha\u0142 swe rodzinne miasto, kt\u00f3re jest nadrz\u0119dnym bohaterem tego filmu<\/em> (fragment opisu ze strony TVP).<\/p>\n

http:\/\/video.google.com\/videoplay?docid=-1923230220055460228<\/p>\n

Muzycznie<\/strong><\/p>\n

Dla ludzi Grzesiuk by\u0142 przede wszystkim bardem. Jego piosenki mo\u017cna znale\u017a\u0107 na youtubie, a na Facebooku istnieje jego fanpage (https:\/\/www.facebook.com\/pages\/Stanis%C5%82aw-Grzesiuk\/79352585967<\/a>), na kt\u00f3rym nieregularnie, ale pojawiaj\u0105 si\u0119 wy\u0142owione z internetu jego piosenki oraz informacje o nim samym.<\/p>\n

A dla przypomnienia i na zako\u0144czenie – \u201eNie masz cwaniaka nad warszawiaka\u201d. Najpierw w wersji oryginalnej:<\/p>\n