![\"D1\"](\"https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/D1.jpg\")
<\/a><\/p>\nPrzes\u0142anie, moim zdaniem, jest czytelne \u2013 trzeba \u017cy\u0107 tak, aby w Dniu Ostatecznym znale\u017a\u0107 si\u0119 po w\u0142a\u015bciwej stronie. <\/i><\/p>\n
Powy\u017cszy obraz to fragment tryptyku S\u0105d Ostateczny<\/i> Hansa Memlinga z lat 70. XV wieku (dzie\u0142o to mo\u017cna zobaczy\u0107 w Muzeum Narodowym w Gda\u0144sku, a to za spraw\u0105 dzia\u0142alno\u015bci pewnego pi\u0119tnastowiecznego gda\u0144skiego pirata, kt\u00f3ry napad\u0142 na statek maj\u0105cy dostarczy\u0107 tryptyk z Niderland\u00f3w do Florencji). Jest to przyk\u0142ad realizacji pojawiaj\u0105cego si\u0119 ju\u017c w malarstwie \u015bredniowiecznym ewangelicznego motywu ko\u0144ca \u015bwiata i s\u0105dzenia ludzi wed\u0142ug ich post\u0119powania. W tego typu przedstawieniach posta\u0107 S\u0119dziego \u2013 Chrystusa malowana by\u0142a w statycznej pozie na centralnej osi obrazu (zazwyczaj w towarzystwie sporej rady \u015bwi\u0119tych). Takie usytuowanie najwa\u017cniejszej postaci oraz symetria malowid\u0142a budowa\u0142y statyczno\u015b\u0107 ca\u0142ej kompozycji; sugerowa\u0142y, i\u017c S\u0105d zaprowadza w \u015bwiecie w\u0142a\u015bciwy porz\u0105dek, a S\u0119dzia jest sprawiedliwy i niewzruszony. W przedstawieniach S\u0105du Ostatecznego <\/i>wyra\u017anie musia\u0142 zarysowa\u0107 si\u0119 kontrast pomi\u0119dzy zbawionymi a pot\u0119pionymi. Znalezienie si\u0119 po prawej stronie Chrystusa, w Niebie, oznacza\u0142o przynale\u017cno\u015b\u0107 do harmonijnej, \u015bwietlistej krainy i korzystanie ze wszystkich zwi\u0105zanych z tym przywilej\u00f3w \u2013 mo\u017cliwo\u015b\u0107 chodzenia w kolorowych szatach (jak w wyobra\u017ceniu Memlinga, gdzie przed przekroczeniem bramy Niebios, Zbawieni przywdziewaj\u0105 podarowane przez anio\u0142y ubrania), s\u0142uchania anielskiej muzyki, delikatnego pl\u0105sania w jednym kr\u0119gu z anio\u0142ami (to na S\u0105dzie Ostatecznym<\/i> Fra Angelico) czy noszenia \u015bwietlistej otoczki wok\u00f3\u0142 g\u0142owy (tak\u017ce u Fra Angelico). Zupe\u0142nie inaczej by\u0142o po lewicy Chrystusa. Tam: nago\u015b\u0107, tragedia, chaos, ludzie krzycz\u0105, szarpi\u0105 si\u0119, przewracaj\u0105, chwytaj\u0105 za g\u0142owy\u2026! A wspomniane dzie\u0142o Fra Angeliko z I po\u0142. XV wieku to doskona\u0142y przyk\u0142ad\u2026<\/p>\n
I do tego wszystkiego jeszcze to niemi\u0142e towarzystwo ciemnych, o\u015blizg\u0142ych, rogatych postaci, kt\u00f3rych zadaniem jest dostarczenie pot\u0119pionym stosownego do ich przewinie\u0144 cierpienia\u2026<\/p>\n Przes\u0142anie, moim zdaniem, jest czytelne \u2013 trzeba \u017cy\u0107 tak, aby w Dniu Ostatecznym znale\u017a\u0107 si\u0119 po w\u0142a\u015bciwej stronie. Aby wierni o tym pami\u0119tali, obrazy S\u0105du umieszczano w strategicznych punktach ko\u015bcio\u0142\u00f3w \u2013 w o\u0142tarzach czy na \u015bcianach prezbiterium, w stron\u0119 kt\u00f3rych zwr\u00f3ceni byli uczestnicy nabo\u017ce\u0144stw (jak na freskach Kaplicy Syksty\u0144skiej stworzonych przez Micha\u0142a Anio\u0142a). W jednej z kaplic Katedry w Orvieto Luca Signorelli, rozmi\u0142owany w anatomii (co wida\u0107 na malowidle) reprezentant wczesnego renesansu w\u0142oskiego, po\u0142ow\u0119 jednej ze \u015bcian po\u015bwi\u0119ci\u0142 swojej wizji Pot\u0119pionych zabieranych do Piek\u0142a<\/i> (prze\u0142om XV i XVI wieku, fragment).<\/p>\n Jednak pretekstem do przedstawienia okropno\u015bci Piekie\u0142 i brzydoty diab\u0142\u00f3w m\u00f3g\u0142 by\u0107 nie tylko motyw S\u0105du Ostatecznego. Inspiracj\u0119 dla malarzy stanowi\u0142 tak\u017ce temat zej\u015bcia do Piekie\u0142. Chocia\u017c tradycja, mity i literatura znaj\u0105 wielu podr\u00f3\u017cnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zdo\u0142ali przedosta\u0107 si\u0119 na drug\u0105 stron\u0119 jeszcze za swojego \u017cycia, najwi\u0119ksze znaczenie dla kultury, jak wskazuje Maximilian Rudwin w pracy Diabe\u0142 w legendzie i literaturze<\/i>, mia\u0142a w\u0119dr\u00f3wka Dantego. Odwiedzi\u0142 on, wed\u0142ug Boskiej komedii<\/i>, zar\u00f3wno Niebo, Czy\u015bciec, jak i Piek\u0142o, ale to w\u0142a\u015bnie mroczna kraina cierpienia zosta\u0142a przedstawiona najbardziej sugestywnie. Za wyobra\u017ceniem toska\u0144skiego poety pod\u0105\u017cy\u0142 Sandro Boticelli, ukazuj\u0105c w swych ilustracjach do Boskiej Komedii<\/i> Piek\u0142o w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n Demony na obrazach ukazane s\u0105 jako wymy\u015blne, zatrwa\u017caj\u0105ce postacie (…).<\/i><\/p>\n Ale czasem zdarza si\u0119 tak, \u017ce to nie cz\u0142owiek idzie do diab\u0142a, a diabe\u0142 przychodzi do cz\u0142owieka. I to w bardzo konkretnym celu \u2013 aby go kusi\u0107. Tak by\u0142o w przypadku \u015bwi\u0119tego Antoniego, na\u015bladowcy Jezusa (kt\u00f3rego przecie\u017c tak\u017ce nawiedza\u0142 i kusi\u0142 diabe\u0142, a malarze i te zdarzenia uwiecznili w swych dzie\u0142ach), pustelnika \u017cyj\u0105cego w II po\u0142owie III wieku i I po\u0142owie IV. Jego spotkania ze z\u0142ymi mocami sta\u0142y si\u0119 popularnym tematem ikonograficznym, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 malarzom na wykazanie si\u0119 mroczn\u0105 wyobra\u017ani\u0105. Demony na obrazach ukazane s\u0105 jako wymy\u015blne, zatrwa\u017caj\u0105ce postacie, co zobaczy\u0107 mo\u017cemy na przyk\u0142ad na reprodukcji drzeworytu Lucasa Cranacha (1472-1553) \u2013 orygina\u0142 zagin\u0105\u0142 podczas II wojny \u015bwiatowej. Inn\u0105 realizacj\u0105 tego motywu jest kompozycja na \u015brodkowej tablicy tryptyku autorstwa Hieronima Boscha, niezwyk\u0142ego wizjonera \u017cyj\u0105cego w Niderlandach, prawdopodobnie w latach 1450-1516. Diab\u0142y przybieraj\u0105 r\u00f3\u017cne, przera\u017caj\u0105ce w swej dziwaczno\u015bci postacie, dokuczaj\u0105c \u015bwi\u0119temu z prawdziwym rozmachem. Ten jednak nie daje si\u0119 sprowokowa\u0107, dzi\u0119ki swej pokornej modlitwie odmawianej na kolanach, potrafi oprze\u0107 si\u0119 z\u0142u. Stanowi tym samym idea\u0142 dla pi\u0119tnastowiecznych niderlandzkich mieszczan, wyznaj\u0105cych devotio moderna<\/i> \u2013 nurt pobo\u017cno\u015bci skupiony na wytrwa\u0142ej pracy nad sob\u0105, indywidualnej modlitwie i medytacji, s\u0142u\u017c\u0105cych budowaniu blisko\u015bci z Bogiem, odrzucaj\u0105cy natomiast wszelki formalizm publicznych praktyk religijnych.<\/p>\n Renesansowe dzie\u0142a sztuki ukazuj\u0105, \u017ce znacznie wi\u0119ksz\u0105 subtelno\u015bci\u0105 wykaza\u0142y si\u0119 z\u0142e moce podczas kuszenia Ewy \u2013 nie mog\u0142y przecie\u017c ujawni\u0107 si\u0119 przed naiwn\u0105 kobiet\u0105 w ca\u0142ej okaza\u0142o\u015bci (zreszt\u0105 by\u0142y to same pocz\u0105tki \u015bwiata \u2013 by\u0107 mo\u017ce ca\u0142a ta pot\u0119ga wzrasta\u0142a z czasem). O\u015bmiel\u0119 si\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce na malowidle Hugo van der Goesa z III \u0107wierci XV wieku, Szatan jest niemal <\/i>uroczy.<\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n