{"id":22262,"date":"2015-08-14T10:07:01","date_gmt":"2015-08-14T08:07:01","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=22262"},"modified":"2015-11-21T17:22:49","modified_gmt":"2015-11-21T15:22:49","slug":"co-z-tymi-jow-ami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/co-z-tymi-jow-ami\/","title":{"rendered":"Co z tymi JOW-ami?"},"content":{"rendered":"

Interesuj\u0105c si\u0119 cho\u0107 troch\u0119 \u017cyciem politycznym, nie mo\u017cna by\u0142o omin\u0105\u0107 wiadomo\u015bci o nadchodz\u0105cym referendum. 6 wrze\u015bnia b\u0119dziemy mogli powiedzie\u0107, czy chcemy w Polsce JOW-\u00f3w, ale czy ka\u017cdy wie, co to jest?<\/strong><\/p>\n

Zanim wyja\u015bni\u0119, czym s\u0105 Jednomandatowe Okr\u0119gi Wyborcze (JOW) oraz systemy wyborcze, a tak\u017ce jakie maj\u0105 zalety i wady \u2013 bo taki jest cel tego artyku\u0142u \u2013 warto odpowiedzie\u0107 na pytanie: co to jest ordynacja wyborcza?<\/p>\n

Ordynacja wyborcza<\/h3>\n

Ordynacja wyborcza reguluje zasady tworzenia i dzia\u0142alno\u015bci komitet\u00f3w wyborczych oraz zg\u0142aszania kandydat\u00f3w<\/p><\/blockquote>\n

Jak podaje internetowa encyklopedia PWN, \u201eordynacja wyborcza to w Polsce tradycyjna nazwa ustawy reguluj\u0105cej ca\u0142okszta\u0142t zasad, procedur i instytucji zwi\u0105zanych z przygotowaniem, przeprowadzeniem i ustaleniem wynik\u00f3w wybor\u00f3w\u201d. Oznacza to tyle, \u017ce ordynacja wyborcza reguluje zasady tworzenia i dzia\u0142alno\u015bci komitet\u00f3w wyborczych oraz zg\u0142aszania kandydat\u00f3w. W takiej ustawie zapisany jest te\u017c spos\u00f3b finansowania, rozliczania i prowadzenia kampanii wyborczych. R\u00f3wnie wa\u017cne jest to, jak dzia\u0142aj\u0105 komisje wyborcze i inne organy nadzoruj\u0105ce wybory. Natomiast nas najbardziej interesuje spos\u00f3b przeliczania g\u0142os\u00f3w na mandaty<\/strong>, kt\u00f3ry w ordynacji wyborczej te\u017c jest zapisany. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 system wi\u0119kszo\u015bciowy, mieszany i proporcjonalny, a ka\u017cdy z nich ma jeszcze kilka odmian.<\/p>\n

Jednomandatowe Okr\u0119gi Wyborcze mamy ju\u017c w Polsce! G\u0142osuje si\u0119 w nich w wyborach do Sejmu i rad gmin. W wyborach do sejmu, rad powiatu (r\u00f3wnie\u017c do rad miast na prawach powiatu) oraz sejmik\u00f3w wojew\u00f3dzkich obowi\u0105zuje system proporcjonalny. Tak naprawd\u0119 gra toczy si\u0119 o system wi\u0119kszo\u015bciowy do sejmu, o czym zwolennicy JOW-\u00f3w m\u00f3wi\u0105, wi\u0119c na przyk\u0142adzie tych wybor\u00f3w zostan\u0105 zaprezentowane r\u00f3\u017cne systemy wyborcze.<\/p>\n

System proporcjonalny<\/strong><\/h3>\n

Partia zwyci\u0119ska mo\u017ce zdoby\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 bezwzgl\u0119dn\u0105<\/p><\/blockquote>\n

Zaczynamy od obecnego sposobu wy\u0142aniania pos\u0142\u00f3w. System proporcjonalny polega na przeliczeniu oddanych g\u0142os\u00f3w w taki spos\u00f3b, aby jak najlepiej odda\u0107 preferencje wyborc\u00f3w<\/strong>. Dlatego z jednego okr\u0119gu wyborczego do sejmu dostaje si\u0119 kilku kandydat\u00f3w. Przyk\u0142adowo w jednym okr\u0119gu jest do zdobycia dziewi\u0119\u0107 mandat\u00f3w, o kt\u00f3re obiega si\u0119 pi\u0119\u0107 partii politycznych. Partia A dostaje 50% g\u0142os\u00f3w, wi\u0119c do sejmu dostaje si\u0119 pi\u0119\u0107 os\u00f3b z tej listy wyborczej. Partia B i C zdoby\u0142y po 20% g\u0142os\u00f3w i dlatego maj\u0105 po dwa mandaty. Natomiast partia D zdoby\u0142a 8% g\u0142os\u00f3w w danym okr\u0119gu wyborczym, ale w wyniku metody przypisywania g\u0142os\u00f3w nie ma \u017cadnego mandatu, tak samo jak partia E z 2-procentowym poparciem. Gdyby zastosowa\u0107 inn\u0105 metod\u0119 przeliczania g\u0142os\u00f3w, to partia A dosta\u0142aby cztery mandaty, a partia D jeden mandat.<\/p>\n

W systemie proporcjonalny spos\u00f3b przypisywania mandat\u00f3w ka\u017cdej z partii jest bardzo wa\u017cny, poniewa\u017c od niego zale\u017cy, ile mandat\u00f3w w sejmie dostan\u0105 poszczeg\u00f3lne partie. Cz\u0119\u015b\u0107 metod premiuje partie z du\u017cym poparciem, przez co partia zwyci\u0119ska mo\u017ce zdoby\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 bezwzgl\u0119dn\u0105, albo w sejmie zasiada mniej partii i \u0142atwiej uzyska\u0107 porozumienie. Inne metody liczenia g\u0142os\u00f3w faworyzuj\u0105 mniej popularne partie, aby g\u0142os mniejszo\u015bci wyborc\u00f3w by\u0142 lepiej s\u0142yszalny, a skutkuje to wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 partii w sejmie i trudniej osi\u0105gn\u0105\u0107 porozumienie mi\u0119dzypartyjne.<\/p>\n

Te zale\u017cno\u015bci najdobitniej przedstawiaj\u0105 wybory do sejmu w 2001 roku. P\u00f3\u0142 roku przed wyborami pos\u0142owie AWS, Unii Wolno\u015bci i PSL zmienili ordynacj\u0119 wyborcz\u0105 i system przeliczania g\u0142os\u00f3w, kt\u00f3ry premiowa\u0142 ma\u0142e partie (metoda Sainte-Lagu\u00eb zmodyfikowana). W wyniku wybor\u00f3w SLD zdoby\u0142o 41% g\u0142os\u00f3w i 216 mandat\u00f3w, ale gdyby zastosowano poprzedni system przeliczania g\u0142os\u00f3w (metoda d\u2019Hondta, kt\u00f3ra te\u017c obecnie obowi\u0105zuje), to SLD mia\u0142oby ponad 230 mandat\u00f3w w sejmie, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na samodzielne rz\u0105dy.<\/p>\n

Czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 te metody liczenia g\u0142os\u00f3w od siebie? Wszystkie oddane g\u0142osy na partie w okr\u0119gu wyborczym dzieli si\u0119 przez dzielniki. Nast\u0119pnie wybiera si\u0119 tyle najwi\u0119kszych warto\u015bci, ile jest mandat\u00f3w do zdobycia. W metodzie d\u2019Hondta dzielniki to liczby parzyste, a w metodzie Sainte-Lagu\u00eb \u2013 liczby nieparzyste. Natomiast w metodzie Sainte-Lagu\u00eb zmodyfikowanej dzielnikami s\u0105 liczby: 1,4; 3; 5; 7; 9; itd.<\/p>\n

\"grafika1\"<\/a><\/p>\n

Inn\u0105 bardzo wa\u017cn\u0105 rzecz\u0105 w systemie proporcjonalnym jest pr\u00f3g wyborczy<\/strong>. Jego zadanie polega na niedopuszczeniu do obecno\u015bci zbyt wielu partii w sejmie, co utrudnia\u0142oby porozumienia pomi\u0119dzy partiami. Wysoko\u015b\u0107 progu wyborczego zazwyczaj jest pomi\u0119dzy 3 a 5% poparcia w skali ca\u0142ego pa\u0144stwa. W Polsce wynosi on 5%, a najwy\u017cszy na \u015bwiecie jest w Turcji, gdzie aby dosta\u0107 si\u0119 do parlamentu, trzeba zdoby\u0107 ponad 10% g\u0142os\u00f3w. Najnowsza historia Polski zna przypadek wybor\u00f3w bez progu wyborczego, a by\u0142o to w 1991 roku, kiedy do sejmu dosta\u0142o si\u0119 29 komitet\u00f3w wyborczych.<\/p>\n

Gdy do wyboru jest kilku przedstawicieli z jednej listy wyborczej, to wyborca decyduje, kto dostanie si\u0119 do sejmu<\/p><\/blockquote>\n

To by\u0142y najwa\u017cniejsze cechy systemu proporcjonalnego, ale warto jeszcze przedstawi\u0107 r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy list\u0105 wyborcz\u0105 otwart\u0105 i zamkni\u0119t\u0105 oraz mandatem wolnym i imperatywnym<\/strong>. Cz\u0119sto przeciwnicy tego systemu m\u00f3wi\u0105, \u017ce g\u0142osuje si\u0119 w nim na parti\u0119 i ludzi, kt\u00f3rych wybiera partyjny lider. Jest to prawda, gdy listy s\u0105 zamkni\u0119te, tzn. gdy na karcie do g\u0142osowania nie mo\u017cna wybra\u0107 konkretnej osoby, np. Johna Abrahama Godsona. Gdy podczas g\u0142osowania mamy do wyboru kilku przedstawicieli jednej listy wyborczej, to takie listy s\u0105 otwarte i to wyborca decyduje, kto dostanie si\u0119 do sejmu, a nie kolejno\u015b\u0107 na li\u015bcie wyborczej akceptowanej przez partyjnego lidera. Niemo\u017cliwe? W 2011 roku Krystyna \u0141ybacka zajmowa\u0142a drug\u0105 pozycj\u0119 na li\u015bcie wyborczej, ale to ona jako jedyna z SLD w okr\u0119gu wyborczym nr 39 dosta\u0142a si\u0119 do sejmu, a nie pan z \u201ejedynk\u0105\u201d. Inny przyk\u0142ad? Okr\u0119g nr 36 i lista partyjna PIS-u. Wszystkie oddane g\u0142osy na t\u0119 parti\u0119 w tym okr\u0119gu da\u0142y jej trzy mandaty. Najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w zdoby\u0142 czwarty na li\u015bcie Andrzej Dera, nast\u0119pnie trzeci na li\u015bcie Jan Dziedziczak, a ostatni mandat dla tej partii przypad\u0142 \u201edw\u00f3jce\u201d, czyli Adamowi Rogackiemu.<\/p>\n

Czym w takim razie jest mandat wolny<\/strong>? Jest to formu\u0142a, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce wybrany pose\u0142 reprezentuje wszystkich wyborc\u00f3w ze swojego okr\u0119gu i jest odpowiedzialny przed nimi, a nie przed liderem partyjnym. Takie rozwi\u0105zanie pozwala pos\u0142owi zag\u0142osowa\u0107 wbrew stanowisku partii, poniewa\u017c le\u017cy to w interesie jego wyborc\u00f3w, np. pose\u0142 opozycji mo\u017ce poprze\u0107 rz\u0105dowy program budowy dr\u00f3g, je\u015bli uzna, \u017ce zapisana w nim obwodnica miasta jest tym, czego chc\u0105 jego wyborcy. Mandat wolny pozwala te\u017c zmienia\u0107 przynale\u017cno\u015b\u0107 partyjn\u0105 podczas trwania kadencji sejmu. Dzi\u0119ki temu pose\u0142 John Godson dosta\u0142 si\u0119 w 2011 roku do sejmu z list PO, \u017ceby p\u00f3\u017aniej odej\u015b\u0107 z tej partii i zak\u0142ada\u0107 razem z Jaros\u0142awem Gowinem Polsk\u0119 Razem. Nast\u0119pnie pose\u0142 Godson zosta\u0142 wyrzucony z Polski Razem i zapisa\u0142 si\u0119 do PSL i prawdopodobnie jego wyborcy z 2011 roku b\u0119d\u0105 mogli znowu na niego zag\u0142osowa\u0107, ale ju\u017c na innej li\u015bcie wyborczej. Mandat imperatywny<\/strong> to przeciwie\u0144stwo mandatu wolnego. Tutaj pose\u0142 jest zwi\u0105zany ze swoj\u0105 parti\u0105, nie mo\u017ce z niej wyst\u0105pi\u0107 i musi g\u0142osowa\u0107 tak, jak \u201eka\u017ce\u201d partia. Tak\u0105 sytuacj\u0119 mo\u017cemy sprowadzi\u0107 do tego, \u017ce wyborcy g\u0142osuj\u0105 na parti\u0119 i nie obchodzi ich, kto konkretnie b\u0119dzie g\u0142osowa\u0107 w parlamencie, wa\u017cne, \u017ceby g\u0142osowa\u0142 tak jak chce partia, z kt\u00f3r\u0105 si\u0119 zgadzaj\u0105, wi\u0119c na ni\u0105 oddali g\u0142os.<\/p>\n

Systemy proporcjonalne liczenia g\u0142os\u00f3w w r\u00f3\u017cnych pa\u0144stwach mog\u0105 si\u0119 od siebie r\u00f3\u017cni\u0107 w wyniku takich niuans\u00f3w jak chocia\u017cby spos\u00f3b przeliczenia g\u0142os\u00f3w, pr\u00f3g wyborczy i otwarte lub zamkni\u0119te listy wyborcze. Zalet\u0105 tego systemu jest lepsze oddanie preferencji wyborc\u00f3w<\/strong> ni\u017c w innych rozwi\u0105zaniach, ale r\u00f3wnocze\u015bnie istnieje ryzyko zbytniego rozdrobnienia sceny politycznej<\/strong> i dopuszczenia do g\u0142osu partii o skrajnych pogl\u0105dach. R\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki temu wyborca nie musi kalkulowa\u0107, czy jego kandydat ma szanse dosta\u0107 si\u0119 do sejmu, poniewa\u017c w ka\u017cdym okr\u0119gu wyborczym jest kilka mandat\u00f3w do obsadzenia, a nie jeden. Inn\u0105 cech\u0105 tego systemu jest to, \u017ce nie mo\u017cna prowadzi\u0107 kampanii wyborczej tylko tam, gdzie wynik g\u0142osowania jest niepewny, poniewa\u017c ka\u017cdy g\u0142os si\u0119 liczy, a poruszane problemy nie mog\u0105 zbytnio dotyczy\u0107 konkretnego regionu, a ca\u0142ego kraju. Z drugiej strony, wi\u0105\u017ce si\u0119 to z ryzykiem oderwania pos\u0142\u00f3w od spraw swojej okolicy na rzecz \u201ewielkiej\u201d polityki przy Wiejskiej.<\/p>\n

System wi\u0119kszo\u015bciowy<\/strong><\/h3>\n

G\u0142\u00f3wna zasada m\u00f3wi, \u017ce zwyci\u0119zca bierze wszystko<\/p><\/blockquote>\n

System wi\u0119kszo\u015bciowy r\u00f3wnie\u017c ma swoje odmiany, ale g\u0142\u00f3wna zasada m\u00f3wi, \u017ce zwyci\u0119zca bierze wszystko. W ka\u017cdym okr\u0119gu wyborczym mo\u017cna zdoby\u0107 tylko jeden mandat, a wygrywa ten, kt\u00f3ry dosta\u0142 najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w. Niew\u0105tpliw\u0105 zalet\u0105 tego systemu jest jego prostota. \u017beby wymieni\u0107 jego zalety i wady, nie trzeba obja\u015bnia\u0107, czym jest pr\u00f3g wyborczy, bo go nie ma. Nie trzeba te\u017c t\u0142umaczy\u0107 r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy list\u0105 wyborcz\u0105 otwart\u0105 i zamkni\u0119t\u0105, bo ka\u017cdy komitet wystawia jednego kandydata w okr\u0119gu.<\/p>\n

Mimo to warto wiedzie\u0107 o pewnych r\u00f3\u017cnicach w ramach systemu wi\u0119kszo\u015bciowego. Mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 odmian\u0119 brytyjsk\u0105, francusk\u0105 i australijsk\u0105. Najbardziej radykalna i najprostsza jest odmiana brytyjska<\/strong>, kt\u00f3r\u0105 w Polsce proponuje ruch JOW, poniewa\u017c opiera si\u0119 na zasadzie wi\u0119kszo\u015bci wzgl\u0119dnej, kt\u00f3ra zak\u0142ada g\u0142osowanie w jednej turze i wyb\u00f3r kandydata z najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 g\u0142os\u00f3w w danym okr\u0119gu. Na przyk\u0142ad w jednym okr\u0119gu startuje czterech kandydat\u00f3w, kt\u00f3rzy dostali odpowiednio po 26%, 25%, 25% i 24% g\u0142os\u00f3w. R\u00f3\u017cnice s\u0105 niewielkie, ale do sejmu dosta\u0142aby si\u0119 osoba, kt\u00f3ra przekona\u0142a do siebie 26% wyborc\u00f3w. Model francuski<\/strong> zak\u0142ada uzyskanie wi\u0119kszo\u015bci bezwzgl\u0119dnej, czyli ponad 50% g\u0142os\u00f3w. Je\u017celi w pierwszej turze \u017caden z kandydat\u00f3w nie uzyska tylu g\u0142os\u00f3w, to przeprowadza si\u0119 drug\u0105 tur\u0119. W ten spos\u00f3b naprawia si\u0119 wad\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce spowodowa\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyborc\u00f3w nie ma swojego przedstawiciela w parlamencie. Natomiast system alternatywnego g\u0142osowania z Australii<\/strong> \u0142\u0105czy w sobie zalet\u0119 brytyjsk\u0105 (niskie koszty wybor\u00f3w) z francusk\u0105 (wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyborc\u00f3w ma swojego przedstawiciela) poprzez wybieranie kandydat\u00f3w od najbardziej do najmniej po\u017c\u0105danych. Wyborca w Australii stawia cyfry przy kandydatach, gdzie jeden oznacza osob\u0119, kt\u00f3r\u0105 najbardziej popiera. Je\u017celi nikt w okr\u0119gu wyborczym nie zdoby\u0142 ponad po\u0142owy g\u0142os\u00f3w, to osoba z najmniejsz\u0105 liczb\u0105 \u201ejedynek\u201d odpada z liczenia. Nast\u0119pnie jego g\u0142osy zostaj\u0105 rozdzielone kandydatom z nast\u0119pnych wskaza\u0144, czyli tym co wyborcy danego kandydata przypisali \u201edw\u00f3jki\u201d. Je\u017celi po tym zabiegu nadal nikt nie zdoby\u0142 ponad po\u0142owy g\u0142os\u00f3w, to znowu kandydat z najmniejsz\u0105 ilo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w odpada z liczenia, a jego g\u0142osy s\u0105 rozdzielone. Takie zabiegi trwaj\u0105 a\u017c do skutku.<\/p>\n

To, czy w parlamencie s\u0105 dwie, trzy, czy osiem partii, nie tylko zale\u017cy od tego, w jaki spos\u00f3b wybiera si\u0119 parlamentarzyst\u00f3w<\/p><\/blockquote>\n

Jedna zaleta zosta\u0142a ju\u017c wymieniona, czyli prostota systemu, z kt\u00f3r\u0105 zgadzaj\u0105 si\u0119 nawet najwi\u0119ksi przeciwnicy ordynacji wi\u0119kszo\u015bciowej, ale p\u00f3\u017aniej opinie s\u0105 podzielone niczym parlament wy\u0142oniony wed\u0142ug tego systemu. G\u0142osowanie w Jednomandatowych Okr\u0119gach Wyborczych wy\u0142ania zazwyczaj dwie du\u017ce partie, kt\u00f3re wymieniaj\u0105 si\u0119 w\u0142adz\u0105. Taka sytuacja jest chocia\u017cby w Wielkiej Brytanii, gdzie mniejsze partie nie maj\u0105 szansy na rz\u0105dzenie pa\u0144stwem. Oczywi\u015bcie zdarzaj\u0105 si\u0119 wyj\u0105tki jak koalicja Partii Konserwatywnej i Liberalnych Demokrat\u00f3w w latach 2011-2015 w Wielkiej Brytanii, a to, czy w parlamencie s\u0105 dwie, trzy czy osiem partii, zale\u017cy nie tylko od tego, w jaki spos\u00f3b wybiera si\u0119 parlamentarzyst\u00f3w.<\/p>\n

Czy system dwupartyjny jest zalet\u0105, czy wr\u0119cz przeciwnie, zale\u017cy od indywidualnej oceny, ale wad\u0105 JOW-\u00f3w jest nieproporcjonalny podzia\u0142 mandat\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3ry nie odzwierciedla faktycznych preferencji wyborc\u00f3w. \u017beby nie szuka\u0107 daleko, wystarczy poda\u0107 tegoroczne wyniki wybor\u00f3w parlamentarnych w Wielkiej Brytanii. Jednak dzi\u0119ki takiej sytuacji partie o pogl\u0105dach skrajnych s\u0105 marginalizowane, tak jak brytyjski UKIP, kt\u00f3re w systemie proporcjonalnym mia\u0142yby zdecydowanie wi\u0119cej przedstawicieli w parlamencie.<\/p>\n

\"grafika2\"<\/a><\/p>\n

Zwolennicy ordynacji wi\u0119kszo\u015bciowej wskazuj\u0105, \u017ce dzi\u0119ki niej powstaje specyficzna wi\u0119\u017a pomi\u0119dzy wyborc\u0105 a pos\u0142em, kt\u00f3ry jest znany w swoim okr\u0119gu i dba o interesy swoich wyborc\u00f3w, a nie swojej partii. Tak jak w systemie proporcjonalnym istnieje ryzyko poch\u0142oni\u0119cia pos\u0142\u00f3w przez wielk\u0105 polityk\u0119, tak w tym systemie zachodzi rzecz odwrotna, czyli zbytnia regionalizacja interes\u00f3w<\/strong> w przysz\u0142ym parlamencie.<\/p>\n

Zalet\u0105 systemu wi\u0119kszo\u015bciowego jest \u0142atwo\u015b\u0107 prowadzenia kampanii wyborczej, poniewa\u017c wystarczy ograniczy\u0107 si\u0119 do swojego okr\u0119gu wyborczego, \u017ceby dosta\u0107 si\u0119 do sejmu. Dzi\u0119ki temu nie trzeba mie\u0107 za sob\u0105 aparatu partyjnego, \u017ceby znale\u017a\u0107 si\u0119 na li\u015bcie wyborczej, co trzeba zaliczy\u0107 do jednej z najwi\u0119kszych zalet.<\/p>\n

To nie koniec<\/strong><\/h3>\n

Podczas dyskusji o wy\u017cszo\u015bci jednego systemu nad drugim warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce ka\u017cdy z nich ma swoje wady i zalety. Oczywi\u015bcie nie wymieni\u0142em wszystkich plus\u00f3w, minus\u00f3w, wariant\u00f3w i systemu mieszanego, ale tylko te, kt\u00f3re warto zna\u0107 na samym pocz\u0105tku drogi wyrabiania swojej opinii. Osobom chc\u0105cym wiedzie\u0107 wi\u0119cej, polecam kilka ksi\u0105\u017cek (im nowsze wydanie, tym lepiej), w kt\u00f3rych obszerniej wyt\u0142umaczono mi\u0119dzy innymi, czym s\u0105 systemy wyborcze:<\/p>\n