W Polsce obecnie ka\u017cdy mo\u017ce my\u015ble\u0107 i wierzy\u0107 w co chce. Ale sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 pomys\u0142 rozdzia\u0142u Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa i na czym on polega? Dyskusja na ten temat mo\u017ce o\u017cy\u0107 w ka\u017cdej chwili, wi\u0119c warto wiedzie\u0107, jak to by\u0142o kiedy\u015b.<\/b><\/p>\n
Relacje na linii pa\u0144stwo-ko\u015bci\u00f3\u0142 cz\u0119sto wygl\u0105daj\u0105 na trudne i skomplikowane, poniewa\u017c dotycz\u0105 istotnych kwestii, cz\u0119sto natury \u015bwiatopogl\u0105dowej b\u0105d\u017a zwi\u0105zanych z aktualnie prowadzon\u0105 polityk\u0105 i bie\u017c\u0105cymi wydarzeniami w kraju. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w jest sprawa religii w szkole, kt\u00f3ra powraca co jaki\u015b czas w debacie publicznej. Przedmiot ten wprowadzono do szk\u00f3\u0142 w 1990 roku pod naciskami Ko\u015bcio\u0142a i w atmosferze odwdzi\u0119czania si\u0119 III RP za jego wk\u0142ad w obalenie PRL. W zesz\u0142ym roku ten temat powr\u00f3ci\u0142 przy okazji akcji \u015awiecka szko\u0142a<\/i>, kt\u00f3ra zak\u0142ada\u0142a zmian\u0119 prawa tak, \u017ceby nie finansowa\u0107 lekcji religii przez pa\u0144stwo. Zwolennicy argumentowali, \u017ce jest to naruszenie standard\u00f3w \u015bwieckiego pa\u0144stwa, kt\u00f3rym jest Polska zgodnie z zapisami konstytucji.<\/p>\n
Inny przyk\u0142ad? Jeszcze aktualniejszy \u2013 to sp\u00f3r o ustaw\u0119 antyaborcyjn\u0105, kt\u00f3rej zaostrzenia domaga si\u0119 m.in. fundacja walcz\u0105ca o ca\u0142kowity zakaz aborcji, a projekt nowego prawa ma by\u0107 rozpatrywany przez sejm w najbli\u017cszych tygodniach. W czym jest fundamentalny problem? W stwierdzeniu, kiedy zaczyna si\u0119 \u017cycie. Ju\u017c staro\u017cytni rzymianie debatowali na ten temat, a to, kiedy si\u0119 ono zaczyna, w du\u017cej mierze zale\u017cy od naszych przekona\u0144 religijnych i etycznych.<\/p>\n
A jak jest uregulowana kwestia przekona\u0144 religijnych w polskim prawie? Podstaw\u0119 stosunk\u00f3w pomi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a pa\u0144stwem stanowi Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku. W artykule 25, ust\u0119p 2 zapisano: W\u0142adze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowuj\u0105 bezstronno\u015b\u0107 w sprawach przekona\u0144 religijnych […].<\/i> A w ust\u0119pie trzecim: Stosunki mi\u0119dzy pa\u0144stwem a ko\u015bcio\u0142ami i innymi zwi\u0105zkami wyznaniowymi s\u0105 kszta\u0142towane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezale\u017cno\u015bci ka\u017cdego w swoim zakresie, jak r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania dla dobra cz\u0142owieka i dobra wsp\u00f3lnego.<\/i><\/p>\n
W trakcie prac nad konstytucj\u0105 w latach 90. XX wieku tre\u015b\u0107 artyku\u0142u wywo\u0142ywa\u0142a wiele kontrowersji i spor\u00f3w. Trudno by\u0142o wypracowa\u0107 wsp\u00f3lne, kompromisowe rozwi\u0105zanie w\u015br\u00f3d zwolennik\u00f3w r\u00f3\u017cnych opcji, poniewa\u017c artyku\u0142 dotyczy wa\u017cnej dziedziny \u017cycia \u2013 swobody sumienia i wyznania. Mo\u017cliwe by\u0142y r\u00f3\u017cne drogi rozwi\u0105zania tego problemu, nawi\u0105zuj\u0105ce do tradycji i historii oraz do\u015bwiadcze\u0144 innych pa\u0144stw. Starano si\u0119 te\u017c wyci\u0105gn\u0105\u0107 lekcj\u0119 z przesz\u0142o\u015bci, bo do\u015bwiadczenia z okresu PRL pokazywa\u0142y, \u017ce w tej dziedzinie mog\u0105 istnie\u0107 ograniczenia w korzystaniu z owej wolno\u015bci.<\/p>\n
Zapisy w Konstytucji z 1997 roku maj\u0105 zabezpieczy\u0107 przed wprowadzeniem pa\u0144stwa wyznaniowego, a z drugiej pa\u0144stwa, kt\u00f3re walczy z r\u00f3\u017cnymi religiami.<\/p><\/blockquote>\n
Zapisy w Konstytucji z 1997 roku dotycz\u0105 wa\u017cnej kwestii, kt\u00f3ra musia\u0142a znale\u017a\u0107 uj\u0119cie w normach konstytucyjnych i przepisach. A powodem takiej decyzji jest z jednej strony zabezpieczenie przed wprowadzeniem pa\u0144stwa wyznaniowego, a z drugiej pa\u0144stwa, kt\u00f3re walczy z r\u00f3\u017cnymi religiami i zwi\u0105zkami wyznaniowymi. Obawia\u0142 si\u0119 tego Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki, kt\u00f3ry w latach 90. XX w by\u0142 przeciwny oddzieleniu Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa, bo taki zapis kojarzy\u0142 si\u0119 hierarchom ko\u015bcielnym z represji z czas\u00f3w PRL. Cho\u0107 pomys\u0142 oddzielenia ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa pojawi\u0142 si\u0119 ju\u017c w XVII wieku, nikt nie zak\u0142ada\u0142 prze\u015bladowa\u0144 zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych, a w wielu pa\u0144stwach po prostu tego nie robi\u0142.<\/p>\n
Do\u015bwiadczenia PRL<\/b><\/h3>\n
Walka z r\u00f3\u017cnymi religiami mia\u0142a miejsce w PRL, poniewa\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142y instytucj\u0105, kt\u00f3rej w\u0142adza si\u0119 obawia\u0142a widz\u0105c jej niezale\u017cno\u015b\u0107 i autorytet w spo\u0142ecze\u0144stwie. Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 1952 roku w artykule 70, ust\u0119p 2. <\/i>m\u00f3wi\u0142a, \u017ce: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest oddzielony od pa\u0144stwa. Zasady stosunku pa\u0144stwa do ko\u015bcio\u0142a oraz sytuacj\u0119 prawn\u0105 i maj\u0105tkow\u0105 zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych okre\u015blaj\u0105 ustawy.<\/i><\/p>\n
Jednak stosunki na linii w\u0142adze PRL-Ko\u015bci\u00f3\u0142 mo\u017cna uzna\u0107 za napi\u0119te i skomplikowane, poniewa\u017c pa\u0144stwo chcia\u0142o kontrolowa\u0107 \u017cycie spo\u0142eczne i polityczne. Pr\u00f3by te nie omin\u0119\u0142y tak\u017ce instytucji ko\u015bcielnych. W przeciwie\u0144stwie do zasady rozdzia\u0142u pa\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a z konstytucji pa\u0144stw Zachodnich, jak USA i Francja, w\u0142adze PRL nie ogranicza\u0142y si\u0119 tylko do pa\u0144stwa wolnego od religii. Ale zak\u0142ada\u0142y te\u017c, \u017ce ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo b\u0119dzie od niej wolne.<\/p>\n
Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej ponad 97% Polak\u00f3w by\u0142o katolikami, co jest czym\u015b zupe\u0142nie nowym w historii Polski.<\/p><\/blockquote>\n
Cenzurowano pras\u0119 i wydawnictwa religijne, tak samo jak wszystkie inne. Wi\u0119ziono prymasa Wyszy\u0144skiego, przes\u0142uchiwano ksi\u0119\u017cy i starano si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki partii, bo po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej ponad 97% Polak\u00f3w by\u0142o katolikami, co jest czym\u015b zupe\u0142nie nowym w historii Polski. Najci\u0119\u017csze represje trwa\u0142y do lat 70. XX w., kiedy to starano si\u0119 ograniczy\u0107 pozycj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a w Polsce, m.in. poprzez brak zgody na nauk\u0119 religii w szko\u0142ach czy pr\u00f3b\u0119 umniejszania ko\u015bcielnych obchod\u00f3w Milenium Chrztu Polski. Zmuszano te\u017c kleryk\u00f3w do odbycia s\u0142u\u017cby wojskowej. Nast\u0119powa\u0142y aresztowania i kary wi\u0119zienia za dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie po my\u015bli w\u0142adz PRL. Ale relacje z Ko\u015bcio\u0142em si\u0119 zmienia\u0142y, gdy ten zyskiwa\u0142 coraz wi\u0119kszy wp\u0142yw na spo\u0142ecze\u0144stwo. Zbieg\u0142o si\u0119 to z wyborem Karola Wojty\u0142y na papie\u017ca i jego pielgrzymkami do Polski. Zdarzenia te wp\u0142yn\u0119\u0142y na poprawienie wzajemnych relacji i zmniejszenie represji.<\/p>\n
Przed wojn\u0105 by\u0142o inaczej<\/b><\/h3>\n
Najci\u0119\u017csze represje wobec Ko\u015bcio\u0142a w PRL nast\u0105pi\u0142y po 1956 roku. Jednak do tego czasu przedstawiciele w\u0142adzy brali udzia\u0142 w uroczysto\u015bciach ko\u015bcielnych, a Boles\u0142aw Bierut \u2013 b\u0119d\u0105cy prezydentem od 1947 do 1952 roku \u2013 ko\u0144czy\u0142 \u015blubowanie w sejmie s\u0142owami tak mi dopom\u00f3\u017c B\u00f3g<\/i>. Wtedy pozycja Ko\u015bcio\u0142a w spo\u0142ecze\u0144stwie by\u0142a jeszcze pozosta\u0142o\u015bci\u0105 sprzed wojny.<\/p>\n
Rzeczypospolita w okresie mi\u0119dzywojennym by\u0142a krajem wielonarodowo\u015bciowym, w kt\u00f3rym Polacy stanowili oko\u0142o 65% spo\u0142ecze\u0144stwa. Wed\u0142ug spisu z 1921 roku wyznania rzymskokatolickiego by\u0142o 62% ludno\u015bci, a to wyznanie pe\u0142ni\u0142o rol\u0119 dominuj\u0105c\u0105. Konstytucja marcowa uchwalona w 1921 roku nie wprowadza\u0142a wyra\u017anego rozdzia\u0142u Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa, wed\u0142ug artyku\u0142u 114: wyznanie rzymskokatolickie zajmuje w pa\u0144stwie naczelne stanowisko w\u015br\u00f3d r\u00f3wnouprawnionych wyzna\u0144<\/i>.<\/p>\n
Ksi\u0119\u017ca mogli zasiada\u0107 zar\u00f3wno w Sejmie jak i w Senacie, a duchowie\u0144stwo nie ukrywa\u0142o swoich sympatii i przekona\u0144 politycznych. W listach biskup\u00f3w mo\u017cna odnale\u017a\u0107 fragmenty zach\u0119caj\u0105ce do g\u0142osowania na konkretn\u0105 parti\u0119 polityczn\u0105.<\/p><\/blockquote>\n
Uznano sprawy religii za jeden z istotnych element\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego i pa\u0144stwowego. Konstytucja nie przyj\u0119\u0142a modelu pa\u0144stwa katolickiego, jednak stworzy\u0142a mechanizm polityczny, kt\u00f3ry w ocenie wielu \u00f3wczesnych biskup\u00f3w katolickich stwarza\u0142 podstawy dla zrealizowania chrze\u015bcija\u0144skiej wizji pa\u0144stwa, bo pozycja kleru pozwala\u0142a na bezpo\u015bredni wp\u0142yw na w\u0142adz\u0119 ustawodawcz\u0105. Stwierdzono te\u017c istnienie siedmiu innych ko\u015bcio\u0142\u00f3w i zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych oraz uregulowano ich status prawny. Ale ko\u015bcio\u0142y, kt\u00f3re takiego statusu nie mia\u0142y i do 1939 roku go nie zdoby\u0142y, spotyka\u0142y si\u0119 z dyskryminacj\u0105 ze strony pa\u0144stwa.<\/p>\n
Ksi\u0119\u017ca mogli zasiada\u0107 zar\u00f3wno w Sejmie jak i w Senacie, a duchowie\u0144stwo nie ukrywa\u0142o swoich sympatii i przekona\u0144 politycznych. W listach biskup\u00f3w mo\u017cna odnale\u017a\u0107 wyra\u017ane fragmenty po\u015bwi\u0119cone agitacji wyborczej, zach\u0119caj\u0105ce do g\u0142osowania na konkretn\u0105 parti\u0119 polityczn\u0105. Najwi\u0119cej by\u0142o w\u015br\u00f3d nich zwolennik\u00f3w Narodowej Demokracji Romana Dmowskiego i Chrze\u015bcija\u0144skiej Demokracji z Wojciechem Korfantym i ksi\u0119dzem Stanis\u0142awem Adamskim jako jej politycznymi liderami.<\/p>\n
Ale granic\u0105 w jawnej dzia\u0142alno\u015bci politycznej duchowie\u0144stwa by\u0142 zamach majowy i przej\u0119cie w\u0142adzy przez J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego i ob\u00f3z sanacyjny, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do ograniczenia wp\u0142ywu duchowie\u0144stwa. Zmiany wprowadza\u0142a konstytucja kwietniowa, kt\u00f3ra wysuwa\u0142a pa\u0144stwo na plan pierwszy jako organizuj\u0105ce \u017cycie spo\u0142eczne i gwarantuj\u0105ca prawa jednostki. Obywatel mia\u0142 zapewnion\u0105 r\u00f3wno\u015b\u0107 wobec prawa, mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju warto\u015bci osobistych oraz wolno\u015b\u0107 sumienia, s\u0142owa i zrzesze\u0144, ograniczone jednak przez dobro powszechne. A \u017caden z ko\u015bcio\u0142\u00f3w nie by\u0142 ju\u017c uprzywilejowany.<\/p>\n
Po co to wszystko?<\/b><\/h3>\n
To \u017ce w II Rzeczypospolitej istnia\u0142y zapisy reguluj\u0105ce relacje \u015bwieckiej w\u0142adzy i Ko\u015bcio\u0142a nie wzi\u0119\u0142o si\u0119 znik\u0105d. Ju\u017c kilkadziesi\u0105t lat wcze\u015bniej, na pocz\u0105tku XX wieku, podejmowano na Starym Kontynencie r\u00f3wnie wa\u017cne decyzje. We Francji ju\u017c na podstawie ustawy z 1905 roku przyj\u0119to rygorystyczny rozdzia\u0142 pa\u0144stwa i ko\u015bcio\u0142a. Relacje pa\u0144stwa z ko\u015bcio\u0142ami oparto na zasadach wolno\u015bci sumienia i wyznania. Wyra\u017anie zaznaczono, \u017ce pa\u0144stwo nie b\u0119dzie dotowa\u0107 \u017cadnych wyzna\u0144 i gwarantuje wolno\u015bci dzia\u0142ania wszystkich oraz r\u00f3wne ich traktowanie. Podj\u0119to tak\u017ce decyzj\u0119 o wzajemnym nieanga\u017cowaniu si\u0119 w\u0142adz ko\u015bcielnych w sfer\u0119 polityki pa\u0144stwowej, a pa\u0144stwa w sprawy religijne.<\/p>\n
W XVII wieku dzi\u0119ki tej koncepcji chciano zako\u0144czy\u0107 wojny religijne i dyskryminowanie innych ludzi z powodu wyznawanej wiary.<\/p><\/blockquote>\n
Rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa oznacza zatem zar\u00f3wno uwolnienie pa\u0144stwa od Ko\u015bcio\u0142a, jak i Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa. W XVII wieku dzi\u0119ki tej koncepcji chciano zako\u0144czy\u0107 wojny religijne i dyskryminowanie innych ludzi z powodu wyznawanej wiary. Zasad\u0119 rozdzielaj\u0105c\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 od pa\u0144stwa po raz pierwszy znale\u017a\u0107 mo\u017cna w pierwszej poprawce do Konstytucji USA w 1791 roku. Zapisano, \u017ce w Stanach Zjednoczonych nie zakazuje si\u0119 wyznawania jakiejkolwiek religii oraz nie ma tu dominuj\u0105cego wyznania. Podobny zapis pojawi\u0142 si\u0119 w konstytucji francuskiej w 1975 roku.<\/p>\n
Ta ca\u0142a koncepcja zak\u0142ada, \u017ce w pa\u0144stwie b\u0119d\u0105 osobne instytucje rz\u0105dowe i ko\u015bcielne, a w\u0142adza nie b\u0119dzie narzuca\u0107 swoim obywatelom religii i \u015bwiatopogl\u0105du. Z drugiej strony r\u00f3\u017cne ko\u015bcio\u0142y nie anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w polityk\u0119, a ich hierarchowie nie sprawuj\u0105 urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych. A przede wszystkim ka\u017cda religia oraz obywatele \u00a0\u2013 wierz\u0105cy i niewierz\u0105cy \u2013 s\u0105 traktowani tak samo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W Polsce obecnie ka\u017cdy mo\u017ce my\u015ble\u0107 i wierzy\u0107 w co chce. Ale sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 pomys\u0142 rozdzia\u0142u Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa i na czym on polega? Dyskusja na ten temat mo\u017ce o\u017cy\u0107 w ka\u017cdej chwili, wi\u0119c warto wiedzie\u0107, jak to by\u0142o kiedy\u015b.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":23051,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[201],"tags":[1009,1008,1010],"class_list":["post-23049","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wt","tag-kosciol","tag-panstwo","tag-relacje-panstwo-kosciol"],"acf":{"attached_posts":null},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23049","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23049"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23049\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23054,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23049\/revisions\/23054"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23049"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23049"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23049"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}