{"id":24570,"date":"2018-10-16T22:41:57","date_gmt":"2018-10-16T20:41:57","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=24570"},"modified":"2018-10-21T16:52:00","modified_gmt":"2018-10-21T14:52:00","slug":"od-glosowania-do-wyniku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/od-glosowania-do-wyniku\/","title":{"rendered":"Od g\u0142osowania do wyniku"},"content":{"rendered":"

Ustalenie wyniku wybor\u00f3w to du\u017co wi\u0119cej ni\u017c samo zliczenie g\u0142os\u00f3w. Zobaczmy wi\u0119c, jaka teoria stoi za tym, \u017ce na podstawie tysi\u0119cy czy milion\u00f3w wrzuconych do urn kart powstaje lista zwyci\u0119zc\u00f3w.<\/b><\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce wybory to rzecz banalna<\/a> \u2013 ten, kto dosta\u0142 najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w, ten wygrywa. No\u2026 nie do ko\u0144ca. Taka zasada si\u0119 sprawdza, gdy wybieramy kogo\u015b do jednoosobowego organu \u2013 w\u00f3jta, burmistrza, prezydenta miasta czy ca\u0142ej Rzeczypospolitej. Dla \u015bcis\u0142o\u015bci wystarczy tylko doda\u0107, \u017ce je\u015bli nikt nie zyska\u0142 wi\u0119cej ni\u017c po\u0142owy wa\u017cnie oddanych g\u0142os\u00f3w, to przeprowadza si\u0119 drug\u0105 tur\u0119, w kt\u00f3rej bierze udzia\u0142 tylko dw\u00f3ch kandydat\u00f3w z najwy\u017cszymi wynikami. I ju\u017c. Znamy ca\u0142y mechanizm w wyborach do organu jednoosobowego.<\/p>\n

A co z organami wieloosobowymi \u2013 Sejmem, Senatem, radami gmin, miast i powiat\u00f3w oraz sejmikami wojew\u00f3dzkimi? Tu sprawa zaczyna si\u0119 komplikowa\u0107. Naturalnym rozwi\u0105zaniem jest podzielenie obszaru na mniejsze kawa\u0142ki \u2013 okr\u0119gi. Ale pojawiaj\u0105 si\u0119 kolejne problemy \u2013 jak du\u017ce maj\u0105 by\u0107 okr\u0119gi i po ile os\u00f3b ma by\u0107 w nich wybieranych? Na te pytania odpowiadaj\u0105 tzw. ordynacje wyborcze \u2013 zestawy zasad opisuj\u0105ce, jak ustala si\u0119 wynik wybor\u00f3w.<\/p>\n

\"fot.:

fot.: ZHP\/Piotr Rodzoch<\/em><\/p><\/div>\n

Ordynacje tradycyjnie dzielimy na proporcjonalne i wi\u0119kszo\u015bciowe. Nazwy nam pokazuj\u0105, czyje preferencje s\u0105 odzwierciedlane w wyniku wybor\u00f3w. W pierwszym przypadku d\u0105\u017cy si\u0119 do tego, aby grono wybranych polityk\u00f3w w jak najwi\u0119kszym stopniu by\u0142o odwzorowaniem ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa w mniejszej skali. Idealny model jest taki \u2013 gdy w 100-osobowej grupie mamy 50 zwolennik\u00f3w partii A, 30 partii B i 20 partii C, to jej 10-osobowa rada b\u0119dzie si\u0119 sk\u0142ada\u0142a kolejno z: 5 pos\u0142\u00f3w partii A, 3 partii B i 2 partii C. Proporcje s\u0105 takie same. Gdy za\u015b mowa o ordynacjach wi\u0119kszo\u015bciowych, to wygrywa ten, kto ma poparcie wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\n

Zwyci\u0119zca bierze wszystko<\/b><\/h3>\n

Zacznijmy od ordynacji wi\u0119kszo\u015bciowej. Zazwyczaj polega ona na tym, \u017ce tworzy si\u0119 wiele ma\u0142ych okr\u0119g\u00f3w i w ka\u017cdym wygrywa ten, kto zdoby\u0142 najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w. Taki model nazywa si\u0119 jednomandatowymi okr\u0119gami wyborczymi (popularne JOW-y). W Polsce obowi\u0105zuje w wyborach do Senatu oraz do rad gmin w gminach do 20 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Ordynacja ta ma wiele zalet. Ustalanie wyniku wybor\u00f3w jest banalne i trudno ten wynik podwa\u017cy\u0107. Wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 ma\u0142ych okr\u0119g\u00f3w i przywi\u0105zanie jednego kandydata do jednego okr\u0119gu powoduje, \u017ce wybrani politycy s\u0105 mocno zwi\u0105zani ze \u015brodowiskami, kt\u00f3re ich wybra\u0142y i \u0142atwo ich poci\u0105gn\u0105\u0107 do odpowiedzialno\u015bci \u2013 nie wybieraj\u0105c na kolejn\u0105 kadencj\u0119.<\/p>\n

Ordynacja wi\u0119kszo\u015bciowa ma wiele zalet, ale ma te\u017c wady<\/p><\/blockquote>\n

W przypadku wybor\u00f3w do parlamentu zazwyczaj wygrywaj\u0105 przedstawiciele najpopularniejszego ugrupowania, to rz\u0105d ma poparcie stabilnej wi\u0119kszo\u015bci parlamentarnej. Jednak\u017ce z tego samego wynika istotna wada \u2013 powstaje system dwupartyjny, wygrywaj\u0105 dwa ugrupowania maj\u0105ce najwi\u0119ksze poparcie, a reszta opozycji jest pomini\u0119ta. Wystarczy spojrze\u0107 na r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy sk\u0142adem wybieranego wi\u0119kszo\u015bciowo Senatu a wybieranego proporcjonalnie Sejmu.<\/p>\n

\"fot.:

fot.: Wikimedia Commons<\/em><\/p><\/div>\n

Z tym wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c zjawisko straty g\u0142os\u00f3w. Gdy na zwyci\u0119zc\u0119 zag\u0142osuje 40% wyborc\u00f3w, a na dw\u00f3ch kolejnych kandydat\u00f3w po 30%, to 60% g\u0142os\u00f3w si\u0119 zmarnowa\u0142o \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142osuj\u0105cych nie ma swojego przedstawiciela, cho\u0107 wygra\u0142 ten, kt\u00f3ry reprezentuje najwi\u0119ksz\u0105 grup\u0119 (a najwi\u0119ksza grupa to nie to samo, co wi\u0119kszo\u015b\u0107). Dochodzimy do paradoksu. Problemy te w niekt\u00f3rych pa\u0144stwach rozwi\u0105zuje si\u0119, wprowadzaj\u0105c okr\u0119gi wielomandatowe. Czasami dzieje si\u0119 to nadal przy stosowaniu ordynacji wi\u0119kszo\u015bciowej. W\u00f3wczas wybrany zostaje nie jeden z kandydat\u00f3w, a kilku pierwszych. Powoduje to, \u017ce wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 wyborc\u00f3w znajdzie w\u015br\u00f3d wybranych swojego przedstawiciela, ale grupy mniejszo\u015bciowe nadal s\u0105 pomijane. Cz\u0119\u015bciej jednak okr\u0119gi wielomandatowe wyst\u0119puj\u0105 w ordynacji proporcjonalnej.<\/p>\n

Im wi\u0119cej wyborc\u00f3w w okr\u0119gu, tym mniejszy wp\u0142yw pojedynczego g\u0142osu<\/p><\/blockquote>\n

Zanim jednak om\u00f3wimy kolejn\u0105 stosowan\u0105 w Polsce ordynacj\u0119, sp\u00f3jrzmy na jeszcze jeden problem zwi\u0105zany z jednomandatowymi okr\u0119gami wyborczymi. Ustalanie granic okr\u0119g\u00f3w jest wielkim problemem. Zasadniczo d\u0105\u017cy si\u0119 do tego, aby w ka\u017cdym okr\u0119gu mieszka\u0142o mniej wi\u0119cej tyle samo os\u00f3b. \u0141atwo zrozumie\u0107, \u017ce im wi\u0119cej wyborc\u00f3w w okr\u0119gu, tym mniejszy wp\u0142yw pojedynczego g\u0142osu na wyb\u00f3r przedstawiciela. A r\u00f3wno\u015b\u0107, jako jedna z podstawowych cech demokratycznych wybor\u00f3w, musi mie\u0107 charakter nie tylko formalny (ka\u017cdy g\u0142os liczy si\u0119 tak samo), ale i materialny (ka\u017cdy g\u0142os ma tak\u0105 sam\u0105 moc<\/em>). Poza tym, gdy w jednym okr\u0119gu b\u0119dziemy mieli mieszka\u0144c\u00f3w jednej du\u017cej miejscowo\u015bci i dw\u00f3ch ma\u0142ych, to oczywistym jest, \u017ce zawsze b\u0119dzie wygrywa\u0142 kandydat z tej du\u017cej, a mieszka\u0144cy ma\u0142ych pozostan\u0105 bez reprezentacji. Te problemy pojawiaj\u0105 si\u0119 zawsze, gdy chcemy, aby mniejsze grono by\u0142o reprezentacj\u0105 wi\u0119kszego. Za to powa\u017cnym problemem, kt\u00f3rego mo\u017cna unikn\u0105\u0107, jest wyst\u0119powanie sytuacji, w kt\u00f3rych w\u0142adze zmieniaj\u0105 granice okr\u0119g\u00f3w tak, aby zwi\u0119ksza\u0107 swoje szanse na reelekcj\u0119.<\/p>\n

\"fot.:

fot.: Wikimedia Commons\/RokerHRO<\/em><\/p><\/div>\n

Na ilustracji widzimy, \u017ce ten sam obszar mo\u017cna podzieli\u0107 na cztery r\u00f3wne okr\u0119gi tak, aby wygra\u0142 dowolny z dw\u00f3ch kandydat\u00f3w, albo tak, aby w ka\u017cdym okr\u0119gu by\u0142 remis. W Stanach Zjednoczonych zjawisko to prowadzi do powstawania okr\u0119g\u00f3w o bardzo dziwnych kszta\u0142tach.<\/p>\n

\"fot.:

fot.: Wikimedia Commons<\/em><\/p><\/div>\n

Ma by\u0107 r\u00f3wno<\/b><\/h3>\n

Z wszystkimi z wymienionych problem\u00f3w mo\u017cna sobie poradzi\u0107 wprowadzaj\u0105c ordynacj\u0119 proporcjonaln\u0105. W wydaniu stosowanym w Polsce w wyborach do Sejmu, rad gmin w gminach powy\u017cej 20 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, rad powiat\u00f3w i sejmik\u00f3w wojew\u00f3dzkich opiera si\u0119 ona na podziale terytorium na okr\u0119gi, w kt\u00f3rych kandydaci nie startuj\u0105 samodzielnie, a w ramach list. Jak w takiej sytuacji przeliczy\u0107 g\u0142osy na mandaty? Tu ju\u017c nale\u017cy skorzysta\u0107 z konkretnych algorytm\u00f3w \u2013 w Polsce z tzw. metody d\u2019Hondta. Jej dzia\u0142anie naj\u0142atwiej b\u0119dzie wyja\u015bni\u0107 na przyk\u0142adzie. Mamy do obsadzenia pi\u0119\u0107 mandat\u00f3w, a zg\u0142oszono trzy listy \u2013 A, B i C. Uzyska\u0142y one kolejno 660, 360 i 240 g\u0142os\u00f3w. \u00a0Aby ustali\u0107, ile mandat\u00f3w przypadnie kandydatom z poszczeg\u00f3lnych list, dzielimy \u0142\u0105czne wyniki tych list przez kolejne liczby naturalne, a nast\u0119pnie z powsta\u0142ej w ten spos\u00f3b tabelki wybieramy pi\u0119\u0107 najwy\u017cszych wynik\u00f3w.<\/p>\n

\"3\"<\/p>\n

W ten spos\u00f3b li\u015bcie A przypadn\u0105 3 mandaty, a pozosta\u0142ym po jednym. Dzi\u0119ki temu ka\u017cda z grup jest reprezentowana. Zarzutem, kt\u00f3ry mo\u017cna tutaj postawi\u0107 jest to, i\u017c wynik jest za ma\u0142o proporcjonalny \u2013 lista B otrzyma\u0142a o po\u0142ow\u0119 wi\u0119cej g\u0142os\u00f3w ni\u017c lista C, a przypad\u0142o im tyle samo mandat\u00f3w. Jest to jednak celowy mechanizm obecny w tej metodzie, co\u015b w rodzaju z\u0142otego \u015brodka mi\u0119dzy ordynacj\u0105 wi\u0119kszo\u015bciow\u0105 a czyst\u0105 proporcjonalno\u015bci\u0105. W ordynacji wi\u0119kszo\u015bciowej opozycja mo\u017ce praktycznie nie istnie\u0107. Z kolei czysta proporcjonalno\u015b\u0107 doprowadzi\u0142aby do tego, \u017ce mamy du\u017co ma\u0142ych ugrupowa\u0144, kt\u00f3re nie s\u0105 w stanie stworzy\u0107 ciesz\u0105cego si\u0119 stabilnym poparciem rz\u0105du. Pokazana tu metoda z jednej strony dopuszcza istnienie opozycji, ale premiuje ciesz\u0105ce si\u0119 najwi\u0119kszym poparciem ugrupowanie tak, aby \u0142atwiej mu by\u0142o stworzy\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarn\u0105. Poza tym, wprowadzono pr\u00f3g wyborczy \u2013 w podziale mandat\u00f3w bior\u0105 udzia\u0142 tylko te ugrupowania, kt\u00f3re uzyska\u0142y wymagany minimalny wynik (w wyborach do Sejmu oraz w wyborach samorz\u0105dowych jest to 5% dla partii politycznych). Kiedy\u015b, gdy go nie by\u0142o oraz gdy do ustalania wynik\u00f3w wybor\u00f3w u\u017cywano innej metody polski Sejm by\u0142 rozdrobniony \u2013 dostali si\u0119 do niego przedstawiciele 29 r\u00f3\u017cnych komitet\u00f3w wyborczych, przy czym tylko pierwsze 10 komitet\u00f3w wprowadzi\u0142o do izby wi\u0119cej ni\u017c 10 os\u00f3b.<\/p>\n

Trudne sprawy<\/b><\/h3>\n

Jak wida\u0107 wybory sprawiaj\u0105 wiele problem\u00f3w. To, jak dzieli si\u0119 okr\u0119gi czy z jakich metod korzysta si\u0119, przeliczaj\u0105c g\u0142osy na mandaty ma wielki wp\u0142yw na wyniki wybor\u00f3w, a wi\u0119c na to, kto przez kolejn\u0105 kadencj\u0119 b\u0119dzie sprawowa\u0142 w\u0142adz\u0119. Za\u015b ci nowo wybrani mog\u0105 chcie\u0107 zmienia\u0107 zasady albo granice okr\u0119g\u00f3w tak, aby zapewni\u0107 sobie spok\u00f3j w nast\u0119pnych wyborach. Warto wiedzie\u0107, jak dzia\u0142aj\u0105 r\u00f3\u017cne ordynacje, nie tylko, \u017ceby patrze\u0107 politykom na r\u0119ce, ale aby by\u0107 w pe\u0142ni odpowiedzialnym wyborc\u0105, czyli takim, kt\u00f3ry nie tylko wie, na kogo, ale te\u017c jak g\u0142osuje.<\/p>\n

 <\/p>\n

Przeczytaj te\u017c:<\/strong><\/p>\n