{"id":24637,"date":"2018-11-11T10:37:11","date_gmt":"2018-11-11T08:37:11","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=24637"},"modified":"2018-12-19T02:04:13","modified_gmt":"2018-12-19T00:04:13","slug":"orzel-orze-czyli-kto-naprawde-odzyskal-niepodleglosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/orzel-orze-czyli-kto-naprawde-odzyskal-niepodleglosc\/","title":{"rendered":"Orze\u0142 orze, czyli kto naprawd\u0119 odzyska\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"

Rok 1795. Z mapy Europy znika Rzeczpospolita. Jej mieszka\u0144cy staj\u0105 si\u0119 poddanymi Austrii, Prus i Rosji. Skoro przesta\u0142o istnie\u0107 polskie pa\u0144stwo i nie ma ju\u017c polskiego kr\u00f3la \u2013 czy w og\u00f3le s\u0105 jeszcze jacy\u015b Polacy? A je\u015bli tak \u2013 gdzie ich szuka\u0107?<\/b><\/p>\n

W XVIII w. ludzie czuli si\u0119 lojalni wobec pa\u0144stwa, to znaczy kr\u00f3la, kt\u00f3ry sprawowa\u0142 nad nim w\u0142adz\u0119 i wobec prawa, kt\u00f3re ich obowi\u0105zywa\u0142o. To\u017csamo\u015b\u0107 pa\u0144stwowa i narodowa, je\u015bli w og\u00f3le istnia\u0142y, by\u0142y w zasadzie jednym i tym samym. Skoro wi\u0119c nie ma ju\u017c kr\u00f3la polskiego i nie ma Polski \u2013 oznacza to, \u017ce nie ma ju\u017c Polak\u00f3w. Takiego zdania jest na przyk\u0142ad J\u00f3zef Wybicki (tak, ten Wybicki). Co prawda, po kilku latach zmieni zdanie, pisz\u0105c w Pie\u015bni Legion\u00f3w Polskich we W\u0142oszech<\/i> s\u0142owa: Jeszcze Polska nie umar\u0142a, kiedy my \u017cyjemy.<\/em> Ale tu wypada postawi\u0107 drugie pytanie. My<\/em> – to znaczy \u2013 kto?<\/p>\n

Pytanie to mo\u017ce da\u0107 ciekaw\u0105 odpowied\u017a. Pa\u0144stwo, kt\u00f3re upad\u0142o, Rzeczpospolita, by\u0142o pa\u0144stwem szlachty. Maksymalnie 10% ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej jego terytorium zalicza\u0142o si\u0119 do herbowych<\/em>. A co z pozosta\u0142ymi 90%?<\/p>\n

\"Szlachta

Szlachta Polska w Gda\u0144sku, Wilhelm August Stryowski <\/em>(<\/em>Wikimedia Commons<\/em>)<\/p><\/div>\n

Kim jeste\u015b?<\/h3>\n

Wykonajmy pewien eksperyment my\u015blowy. Wyobra\u017amy sobie, \u017ce u progu XIX w., niech b\u0119dzie, w owym roku 1812<\/em>, pukamy do losowo wybranej ch\u0142opskiej chaty. Gdy na progu uka\u017ce si\u0119 ch\u0142op, zapytajmy go kim jeste\u015b?<\/em> Jakiej odpowiedzi mo\u017cemy si\u0119 spodziewa\u0107?<\/p>\n

Polska dla ch\u0142opa nie istnieje. Ch\u0142op nie ma ojczyzny<\/p><\/blockquote>\n

Ch\u0142op odpowie: ja? jestem katolikiem<\/em> (lub prawos\u0142awnym, w ka\u017cdym razie wymieni nazw\u0119 jakiego\u015b wyznania i wska\u017ce \u015bwi\u0105tyni\u0119, do kt\u00f3rej chodzi). Ja<\/em> \u2013 us\u0142yszymy od ch\u0142opa \u2013 jestem tutejszy, jestem mieszka\u0144cem tej wsi i tej okolicy<\/em>. Ja<\/em> \u2013 doda \u2013 jestem poddanym tutejszego pana<\/em> (wska\u017ce nam jeszcze, gdzie stoi dw\u00f3r tego pana). Na ko\u0144cu powie: ja \u2013 jestem poddanym dobrego kr\u00f3la<\/em> r\u00f3wnie odleg\u0142ego i pot\u0119\u017cnego jak B\u00f3g, przed kt\u00f3rym i ja i m\u00f3j pan zginaj\u0105 kolana w tym samym ko\u015bciele. Ale Polska? Polska dla ch\u0142opa nie istnieje. Ch\u0142op nie ma ojczyzny. Ch\u0142op ma pana i pa\u0144szczyzn\u0119 do odrobienia. Nasz eksperyment da zbli\u017cony efekt na \u00a0wszystkich ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. Co to dla nas oznacza?<\/p>\n

\"Konstytucja

Konstytucja 3 maja 1791 roku, Jan Matejko <\/em>(<\/em>Wikimedia Commons<\/em>)<\/p><\/div>\n

Skoro sprawa polska<\/em> to jest sprawa pa\u0144ska<\/em>, a nie ch\u0142opska, to o obudzeniu<\/em> 20 milionowego narodu musi marzy\u0107 ka\u017cdy, kto my\u015bli o pokonaniu trzech zjednoczonych pot\u0119g i wskrzeszeniu pa\u0144stwa polskiego. D\u0142uga droga przed tymi, kt\u00f3rzy stawiaj\u0105 sobie ten cel.<\/p>\n

D\u0142ugi marsz<\/h3>\n

Popatrzmy na trzy scenki przy trzech kamieniach milowych, kt\u00f3re znacz\u0105 tras\u0119 tego d\u0142ugiego marszu.<\/p>\n

Rok 1840 \u2013 przygotowywane od kilku lat powstanie tr\u00f3jzaborowe ma rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 w Galicji. Tak zwany lud nieufnie jednak traktuje przebiera\u0144c\u00f3w udaj\u0105cych ch\u0142op\u00f3w, na skutek czego policja rozpoczyna aresztowania, a emisariusze M\u0142odej Polski podburzaj\u0105cy ludno\u015b\u0107 do powstania l\u0105duj\u0105 w austriackim wi\u0119zieniu. Zryw niepodleg\u0142o\u015bciowy zostaje udaremniony.<\/p>\n

Ch\u0142opi uwa\u017caj\u0105 szlacht\u0119 walcz\u0105c\u0105 z Moskalami za gro\u017anych szale\u0144c\u00f3w<\/p><\/blockquote>\n

Rok 1863 \u2013 ch\u0142opi pomagaj\u0105 rosyjskim w\u0142adzom \u015bciga\u0107 powsta\u0144c\u00f3w styczniowych (chocia\u017c niekt\u00f3rzy odrabiaj\u0105 pa\u0144szczyzn\u0119 w powstaniu) i generalnie uwa\u017caj\u0105 szlacht\u0119 walcz\u0105c\u0105 z Moskalami za gro\u017anych szale\u0144c\u00f3w. Zwykli ludzie daj\u0105 zna\u0107 Moskalom o pojawiaj\u0105cych si\u0119 oddzia\u0142ach, czasem atakuj\u0105 dwory szlacheckie. I pami\u0119taj\u0105, \u017ce ziemi\u0119 dostali na w\u0142asno\u015b\u0107 od cara, a nie od pan\u00f3w.<\/p>\n

Lata 1883-1886. Ludzie wszystkich warstw spo\u0142ecznych z zapartym tchem czekaj\u0105 na kolejny odcinek Trylogii<\/em> w warszawskim S\u0142owie<\/em> (gdyby \u017cy\u0142 dzisiaj, Sienkiewicz pisa\u0142by scenariusze seriali). W\u015br\u00f3d czekaj\u0105cych jest wielu ch\u0142op\u00f3w. Niekt\u00f3rzy, niepi\u015bmienni, prosz\u0105, by im czyta\u0107 na g\u0142os. Co si\u0119 takiego wydarzy\u0142o, \u017ce ten ch\u0142op, kt\u00f3rego przodk\u00f3w bohaterowie Trylogii<\/em> nazywali chamami i traktowali jak zwierzyn\u0119 \u0142own\u0105 zaczytuje si\u0119 teraz przygodami pana Zag\u0142oby, Skrzetuskiego i Podbipi\u0119ty?<\/p>\n

Co zmieni\u0142o si\u0119 w duszy ch\u0142opa?<\/h3>\n

Co takiego si\u0119 sta\u0142o, \u017ce ch\u0142op, robotnik, mieszczanin, przyj\u0105\u0142 za fakt, \u017ce historia tej Polski, kt\u00f3ra upad\u0142a, historia pa\u0144stwa szlachty, to jest jego historia? Co si\u0119 sta\u0142o, \u017ce bierze w walce z caratem w rewolucji 1905 r. albo w bratob\u00f3jczej walce z tymi, kt\u00f3rzy walcz\u0105 z caratem, bo wierzy, \u017ce chaos i anarchia szkodz\u0105 sprawie narodowej? Co si\u0119 sta\u0142o, \u017ce b\u0119dzie wst\u0119powa\u0142 do Legion\u00f3w Polskich Pi\u0142sudskiego albo zamyka\u0142 okiennice na widok legionist\u00f3w i odchodzi\u0142 z Kr\u00f3lestwa Polskiego na wygnanie w g\u0142\u0105b Rosji? S\u0142owem \u2013 co si\u0119 w duszy ch\u0142opa zmieni\u0142o, \u017ce na to samo pytanie, kt\u00f3re zadawali\u015bmy w czasie naszego eksperymentu, sto lat p\u00f3\u017aniej, w roku 1912 r., ch\u0142op odpowiada: ja jestem Polakiem<\/em>? Rozwi\u0105zanie zagadki jest proste i ma\u0142o atrakcyjne. Wykonana zosta\u0142a tytaniczna praca.<\/p>\n

\"Wikimedia

Feliks Tych, Rok 1905 (<\/em>Wikimedia Commons<\/em>)<\/p><\/div>\n

Poczujcie teraz klimat wyzwania. Po upadku powstania styczniowego, kiedy buntownicza szlachta jest zdziesi\u0105tkowana walkami, dobijana wid\u0142ami przez ch\u0142op\u00f3w po lasach, wieszana, wi\u0119ziona w Cytadeli i zsy\u0142ana na Syberi\u0119 lub te\u017c przebywa na emigracji z dala od tych okropno\u015bci, Rosjanie i Prusacy s\u0105dz\u0105, \u017ce ostatecznie pozbyli si\u0119 problemu z Polakami. A w\u015br\u00f3d inteligencji pojawia si\u0119 my\u015bl: udowodnijmy zaborcom, \u017ce si\u0119 myl\u0105!<\/p>\n

Do narodu trzeba w\u0142\u0105czy\u0107 tych, kt\u00f3rzy nie czuli si\u0119 jego cz\u0119\u015bci\u0105<\/p><\/blockquote>\n

Panowie (wyobra\u017acie sobie brodatych powa\u017cnych m\u0119\u017cczyzn z XIX w., kt\u00f3rzy to m\u00f3wi\u0105), walka si\u0119 jeszcze nie sko\u0144czy\u0142a. Jedyna szansa, by przej\u015b\u0107 do nast\u0119pnej rundy, niezale\u017cnie od przyj\u0119tych barw klubowych, czy jeste\u015bmy socjalistami, narodowcami, ludowcami, to wzmocni\u0107 nar\u00f3d, w\u0142\u0105czy\u0107 do niego tych, kt\u00f3rzy nigdy nie czuli si\u0119 jego cz\u0119\u015bci\u0105. \u017beby to zrobi\u0107 \u2013 musimy uczy\u0107 czyta\u0107 i pisa\u0107 po polsku; musimy sprawi\u0107, by ch\u0142op dostrzeg\u0142, \u017ce \u0142\u0105czy go niewidzialna wsp\u00f3lnota z ch\u0142opem z odleg\u0142ej wsi, a nawet z ziemianinem, a najlepiej, by by\u0142a to religia (tu naj\u0142atwiej b\u0119dzie pracowa\u0107 z tymi ch\u0142opami, kt\u00f3rzy widuj\u0105 si\u0119 z panami w tym samym ko\u015bciele); wreszcie, musimy dowolnymi \u015brodkami pomaga\u0107 najs\u0142abszym \u2013 robotnikom, ch\u0142opom, kobietom itd.<\/p>\n

Nowoczesne spo\u0142ecze\u0144stwo<\/h3>\n

Odzyskano niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i zbudowano nowoczesne spo\u0142ecze\u0144stwo<\/p><\/blockquote>\n

R\u0119kami tych s\u0142abych, kt\u00f3rzy uwierzyli, \u017ce zmartwychwsta\u0142a Polska b\u0119dzie ich Polsk\u0105 zosta\u0142a wywalczona niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Nie by\u0142oby odrodzenia Polski bez ch\u0142opa! Godny podziwu i dumy wydaje mi si\u0119 ten ogrom pracy poprzedzaj\u0105cej odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci. Zwr\u00f3\u0107my te\u017c uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnic\u0119 jako\u015bciow\u0105 mi\u0119dzy Rzeczpospolit\u0105 przedrozbiorow\u0105 i odrodzon\u0105 II Rzeczpospolit\u0105. W 1795 r. upad\u0142a Polska stanowa, pa\u0144stwo szlachty. W 1918 r. odrodzi\u0142a si\u0119 Polska demokratyczna, pa\u0144stwo wszystkich jego mieszka\u0144c\u00f3w (nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c mniejszo\u015bci narodowych i kobiet). Za \u017cycia jednego pokolenia (powsta\u0144cy styczniowi do\u017cywali swoich dni w niepodleg\u0142ej Polsce), uda\u0142o si\u0119 nie tylko odzyska\u0107 niepodleg\u0142y byt pa\u0144stwowy, ale i zbudowa\u0107 nowoczesne spo\u0142ecze\u0144stwo. Co wi\u0119cej, zwyci\u0119stwo to uda\u0142o si\u0119 odnie\u015b\u0107 w trudnych warunkach, pod sta\u0142ym naciskiem zaborczych w\u0142adz, na terytorium podzielonym mi\u0119dzy trzy pot\u0119\u017cne imperia. Z punktu widzenia ka\u017cdego z nich ziemie polskie by\u0142y nieciekawymi peryferiami, kt\u00f3rych modernizacja nie by\u0142a priorytetowym zadaniem.<\/p>\n

\"J\u00f3zef

J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski, Orka (Wikimedia Commons)<\/em><\/p><\/div>\n

Stulecie odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci to dobry czas na to, by przez chwil\u0119 pomy\u015ble\u0107 o tych, kt\u00f3rzy dzie\u0144 po dniu, nieust\u0119pliwie wykonywali ci\u0119\u017ck\u0105 robot\u0119, o zapomnianych bohaterach morderczych i nieatrakcyjnych zmaga\u0144, prawdziwych architektach efektownego zwyci\u0119stwa.<\/p>\n

Zainteresowanym osobom polecam ksi\u0105\u017cki:<\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Andrzej Chwalba, Historia Polski<\/em> 1795-1918, Krak\u00f3w 2000<\/li>\n
  2. J\u0119drzej Moraczewski, Przewr\u00f3t w Polsce<\/em>, Warszawa 2015 (wyd. I Krak\u00f3w\u2013Warszawa 1919)<\/li>\n<\/ol>\n

    Przeczytaj te\u017c:<\/strong><\/em><\/p>\n