{"id":30457,"date":"2020-08-30T17:04:11","date_gmt":"2020-08-30T15:04:11","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=30457"},"modified":"2020-08-31T18:56:42","modified_gmt":"2020-08-31T16:56:42","slug":"laponia-jakiej-nie-znacie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/laponia-jakiej-nie-znacie\/","title":{"rendered":"Laponia jakiej nie znacie"},"content":{"rendered":"

67 lat temu, mi\u0119dzy 31 sierpnia a 3 wrze\u015bnia, odby\u0142a si\u0119 pierwsza mi\u0119dzynarodowa saamska<\/span> konferencja. Rozpocz\u0119to wtedy wsp\u00f3lne dzia\u0142ania na rzecz zachowania i promowania saamskiej<\/span> kultury. Kim s\u0105 mieszka\u0144cy Laponii i czego nie wiesz o tej krainie?<\/strong><\/p>\n

W Finlandii istnieje region administracyjny na kszta\u0142t polskiego wojew\u00f3dztwa o nazwie Lappi<\/span> (pol. Laponia). W\u0142a\u015bnie tam, w miejscowo\u015bci Rovaniemi, znajduje si\u0119 baza \u015bw. Miko\u0142aja, gdzie adresowane s\u0105 dzieci\u0119ce listy i sk\u0105d wyrusza magiczny zaprz\u0119g z reniferami. Pomimo faktu, \u017ce najcz\u0119\u015bciej konotujemy Laponi\u0119 dok\u0142adnie w ten spos\u00f3b, to istnieje r\u00f3wnie\u017c Laponia b\u0119d\u0105ca zjawiskiem znacznie szerszym ni\u017c ograniczaj\u0105cym si\u0119 tylko do jednego fi\u0144skiego wojew\u00f3dztwa.<\/p>\n

Laponia w kontek\u015bcie krainy historyczno-geograficznej jest najwi\u0119ksz\u0105 i przy okazji ostatni\u0105 z krain, gdzie praktykowany jest sp\u0119d wielkich stad zwierz\u0105t \u2013 mowa tutaj oczywi\u015bcie o reniferach. Zajmuje ok. 380 tys. km kw. i rozci\u0105ga si\u0119 na terenie czterech pa\u0144stw \u2013 Szwecji, Norwegii, Finlandii i Rosji.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

fot. Karolina Zaj\u0105c (na zamarzni\u0119tym jeziorze)<\/em><\/p>\n

Rudolf by\u0142 kobiet\u0105?<\/h3>\n

Natura nakazywa\u0142a reniferom i\u015b\u0107 i \u017caden cz\u0142owiek nie mia\u0142 prawa tego zmieni\u0107<\/p><\/blockquote>\n

Lud zamieszkuj\u0105cy te tereny do dzi\u015b s\u0142ynie z hodowli renifer\u00f3w. Jednak nie sta\u0142o si\u0119 to z dnia na dzie\u0144. Najpierw przygl\u0105dano si\u0119 tym zwierz\u0119tom i pr\u00f3bowano zrozumie\u0107 ich natur\u0119, a ta \u2013 polega\u0142a na ci\u0105g\u0142ym byciu w drodze. Maj\u0105c na uwadze niepodwa\u017calne prawa ustanowione przez przyrod\u0119, lud ten zdecydowa\u0142 si\u0119 po prostu przy\u0142\u0105czy\u0107 do w\u0119druj\u0105cych zwierz\u0105t. Skoro natura nakazywa\u0142a reniferom i\u015b\u0107 \u2013 tak w\u0142a\u015bnie musia\u0142o by\u0107 i \u017caden cz\u0142owiek nie mia\u0142 prawa tego zmieni\u0107. \u015acie\u017cki renifer\u00f3w s\u0105 niezmienne od tysi\u0119cy lat, mimo \u017ce dzi\u015b przez wiele z nich przebiegaj\u0105 m.in. drogi szybkiego ruchu.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

fot. Karolina Zaj\u0105c (pas\u0105ce si\u0119 renifery)<\/em><\/p>\n

Renifery to niezwyk\u0142e zwierz\u0119ta, kt\u00f3re s\u0105 \u015bwietnie przystosowane do warunk\u00f3w, w jakich przysz\u0142o im \u017cy\u0107. Ich w\u0142osy s\u0105 puste w \u015brodku, co zapewnia doskona\u0142\u0105 izolacj\u0119 przed zimnem. Potrafi\u0105 te\u017c zmienia\u0107 kolor oczu w zale\u017cno\u015bci od pory roku, a do tego widz\u0105 w ultrafiolecie. Renifery potrafi\u0105 r\u00f3wnie\u017c wyczu\u0107 porosty spod 70-centymetrowej warstwy \u015bniegu!<\/p>\n

Przypisano im umiej\u0119tno\u015b\u0107 latania, za kt\u00f3r\u0105 odpowiedzialne s\u0105 poduszki na ich kopytach. Dzi\u0119ki nim renifery nie zapadaj\u0105 si\u0119 w \u015bniegu, a kiedy biegn\u0105 \u2013 wygl\u0105daj\u0105 z daleka jakby lata\u0142y.<\/span> A skoro ju\u017c przy mitach jeste\u015bmy \u2013 w\u015br\u00f3d renifer\u00f3w obie p\u0142cie nosz\u0105 poro\u017ca, tylko \u017ce samce zrzucaj\u0105 je na zim\u0119. Samicom s\u0105 one niezb\u0119dne do utrzymania ci\u0105\u017cy. Bior\u0105c to pod uwag\u0119, mo\u017cemy \u015bmia\u0142o stwierdzi\u0107, \u017ce\u2026 Rudolf czerwononosy<\/span> by\u0142 samic\u0105!<\/p>\n

Lud S\u0142o\u0144ca i Wiatru<\/h3>\n

Ludzie zamieszkuj\u0105cy te obszary jeszcze do niedawna byli nazywani Lapo\u0144czykami, jednak aktualnie u\u017cywa si\u0119 neutralnego okre\u015blenia Saamowie<\/span>. M\u00f3wi\u0105 o sobie, \u017ce s\u0105 Ludem S\u0142o\u0144ca i Wiatru (\u2026)<\/span> i tak jak wielu ludzi, chc\u0105 przetrwa\u0107 i \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem<\/em>. Saamowie<\/span> od zawsze byli ludem koczowniczym, kt\u00f3ry nie tworzy\u0142 sta\u0142ych siedzib, nie posiada\u0142 tak\u017ce prawa czy ustroju politycznego. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce w XI w. to w\u0142a\u015bnie u nich Wikingowie zamawiali \u0142odzie.<\/p>\n

Mimo \u017ce ich ojczyzna podzielona jest mi\u0119dzy cztery pa\u0144stwa, posiadaj\u0105 sw\u00f3j hymn narodowy, flag\u0119 oraz parlament w ka\u017cdym z kraj\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

fot. Anna Mroczek (drogowskaz do zagrody z reniferami i saamska<\/span> flaga)<\/em><\/p>\n

Sanie i \u0142\u00f3d\u017a w jednym<\/h3>\n

Saamowie prawdopodobnie s\u0105 pionierami nart biegowych<\/p><\/blockquote>\n

Saamowie<\/span> byli \u015bwietnie przygotowani do drogi \u2013 z jednego pnia drzewa wykonywali sanie przypominaj\u0105ce \u0142\u00f3dki, kt\u00f3re stawa\u0142y si\u0119 nimi w trakcie roztop\u00f3w. Opr\u00f3cz tego prawdopodobnie s\u0105 pionierami nart biegowych. U\u0142atwia\u0142y one polowania oraz pod\u0105\u017canie za stadami renifer\u00f3w. Przybyli do Laponii misjonarze widz\u0105c<\/span>, jak Saamowie<\/span> zwinnie poruszaj\u0105 si\u0119 po \u015bniegu, uznali to za diabelskie sztuczki.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

fot. Karolina Zaj\u0105c (sanie w Muzeum Saamskim<\/span> w Kirunie)<\/em><\/p>\n

D\u017awi\u0119k prosto z duszy<\/h3>\n

Jednym z symboli saamskiej<\/span> kultury jest jojk<\/span>, czyli najstarsza technika wokalna w Europie. Saamowie<\/span> uwa\u017cali, \u017ce jojk<\/span> pochodzi od istot pozaziemskich i jest indywidualny dla ka\u017cdej osoby. Nie mo\u017cna si\u0119 go od nikogo nauczy\u0107, bo wyp\u0142ywa z g\u0142\u0119bi duszy i ka\u017cdy musi go w sobie odnale\u017a\u0107. Joik<\/span> nie musi posiada\u0107 nawet s\u0142\u00f3w \u2013 chodzi o zwerbalizowanie t\u0119sknoty, rado\u015bci, wiatru czy nawet ukochanej osoby, kt\u00f3rej ju\u017c nie ma. Innym, r\u00f3wnie wa\u017cnym, symbolem saamskiej<\/span> kultury s\u0105 b\u0119bny, kt\u00f3rych niestety do dzisiaj zosta\u0142o ok. 70, bo w trakcie chrystianizacji palono je na stosie.<\/p>\n