Od tygodni w mediach pojawiaj\u0105 si\u0119 doniesienia o kryzysie na polsko-bia\u0142oruskiej granicy. W pasie o szeroko\u015bci 3 km od granicy z Bia\u0142orusi\u0105 obowi\u0105zuje stan wyj\u0105tkowy. Na granicy zmar\u0142o ju\u017c kilka os\u00f3b. Co warto wiedzie\u0107 o kryzysie na granicy?<\/b><\/p>\n
Od ponad dw\u00f3ch miesi\u0119cy w pasie o szeroko\u015bci oko\u0142o 3 km wzd\u0142u\u017c granicy z Bia\u0142orusi\u0105 obowi\u0105zuje stan wyj\u0105tkowy. Wprowadzi\u0142 go prezydent Andrzej Duda, Sejm potwierdzi\u0142, a po 30 dniach przed\u0142u\u017cy\u0142 stan wyj\u0105tkowy o kolejne 60 dni. Na obszar obj\u0119ty stanem wyj\u0105tkowym nie mog\u0105 wjecha\u0107 dziennikarze czy wolontariusze.<\/p>\n
Pisz\u0105c w tym artykule o kryzysie na polsko-bia\u0142oruskiej granicy b\u0119dziemy przede wszystkim bazowa\u0107 na informacjach pochodz\u0105cych od Agencji ONZ ds. Uchod\u017ac\u00f3w (UNHCR), Urz\u0119dzie do spraw cudzoziemc\u00f3w, Rzecznika Praw Obywatelskich czy Stra\u017cy Granicznej.<\/p>\n
UNHCR, Agencja ONZ ds. Uchod\u017ac\u00f3w wystosowa\u0142a apel do w\u0142adz. Sta\u0142o si\u0119 to po \u00f3smej ofierze \u015bmiertelnej na granicy Bia\u0142orusi z Uni\u0105 Europejsk\u0105 i informacji o odm\u00f3wieniu grupie Afga\u0144czyk\u00f3w prawa do z\u0142o\u017cenia wniosku o nadanie statusu uchod\u017acy w Polsce. Jak podaje UNHCR zostali oni wypchni\u0119ci na bia\u0142orusk\u0105 stron\u0119 granicy. Agencja ONZ informowa\u0142a te\u017c wtedy<\/a>, \u017ce nie otrzyma\u0142a zgody na udzielenie pomocy na miejscu od polskiej strony granicy, a polskie i bia\u0142oruskie s\u0142u\u017cby ignoruj\u0105 deklaracje o ubieganiu si\u0119 o ochron\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105.<\/p>\n Natomiast Stra\u017c Graniczna informuje<\/a> o pr\u00f3bach przedarcia si\u0119 przez ustawione na szybko zasieki na granicy, rzucaniu kamieniami w funkcjonariuszy, a nawet bia\u0142oruskich \u017co\u0142nierzach po cywilnemu przecinaj\u0105cych wspomniane zasieki. Przy samej granicy osoby pr\u00f3buj\u0105ce dosta\u0107 si\u0119 do Polski \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 te\u017c w wi\u0119ksze grupy i si\u0142owo pr\u00f3buj\u0105 sforsowa\u0107 zasieki.<\/a> Pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c doniesienia o zatrzymywaniu bus\u00f3w<\/a> z lud\u017ami pr\u00f3buj\u0105cymi przedosta\u0107 si\u0119 dalej na zach\u00f3d, a niemieckie media pisz\u0105 o coraz wi\u0119kszej liczbie cudzoziemc\u00f3w przedostaj\u0105cych si\u0119 do Niemiec przez Polsk\u0119 i Bia\u0142oru\u015b.<\/p>\n Push back to zawracanie migrant\u00f3w do miejsca, sk\u0105d przyszli bez uruchomienia procedury azylowej<\/p><\/blockquote>\n Bardzo g\u0142o\u015bno o sytuacji na granicy zrobi\u0142o si\u0119 w po\u0142owie pa\u017adziernika, czyli kilka miesi\u0119cy od rozpocz\u0119cia kryzysu, kiedy to polskie s\u0142u\u017cby zatrzyma\u0142y grup\u0119 uchod\u017ac\u00f3w (w tym kobiety i dzieci) i przewioz\u0142y z powrotem na Bia\u0142oru\u015b.<\/a> To tzw. metoda push back, czyli zawracanie migrant\u00f3w do miejsca, sk\u0105d przyszli bez uruchomienia procedury azylowej. To w\u0142a\u015bnie po tych doniesieniach medialnych 17 pa\u017adziernika Rada Naczelna ZHP przyj\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119<\/a> w sprawie kryzysu humanitarnego na granicy polsko-bia\u0142oruskiej. Znajdziemy w niej apel do w\u0142adz Rzeczypospolitej, aby w swoich dzia\u0142ania s\u0142u\u017c\u0105cych bezpiecze\u0144stwu pa\u0144stwa wykaza\u0142y si\u0119 trosk\u0105 wzgl\u0119dem os\u00f3b krzywdzonych przez w\u0142adze innych pa\u0144stw, a szukaj\u0105cych w naszym kraju schronienia<\/em>.<\/p>\n W szukaniu odpowiedzi na pytanie, jak powinna zachowa\u0107 si\u0119 Polska w obliczu kryzysu na granicy, pomocna jest konwencja genewska z 1951 roku o uchod\u017acach, kt\u00f3r\u0105 ratyfikowa\u0142a Polska. To w\u0142a\u015bnie ona wyznacza pewne zasady post\u0119powania.<\/p>\n Zgodnie z konwencj\u0105 genewsk\u0105 uchod\u017acy nie mo\u017cna kara\u0107 za nielegalne przekroczenie granicy<\/p><\/blockquote>\n Osoba uciekaj\u0105ca, bo jej \u017cyciu lub wolno\u015bci zagra\u017ca niebezpiecze\u0144stwo, musi jako\u015b dosta\u0107 si\u0119 do innego pa\u0144stwa i tam niezw\u0142ocznie z\u0142o\u017cy\u0107 stosowny wniosek o udzielenie ochrony mi\u0119dzynarodowej. W Polsce powinna przyj\u0105\u0107 go Stra\u017c Graniczna i nie ma znaczenia, czy uchod\u017aca przyszed\u0142 na przej\u015bcie graniczne czy zosta\u0142 z\u0142apany na przekraczaniu tzw. zielonej granicy. Co wi\u0119cej, zgodnie z konwencj\u0105 genewsk\u0105 uchod\u017acy nie mo\u017cna kara\u0107 za nielegalne przekroczenie granicy<\/a>. Co wa\u017cne, zgodnie z prawem, Stra\u017c Graniczna nie mo\u017ce odm\u00f3wi\u0107 przyj\u0119cia wniosku i to nie ona uznaje lub nie uznaje kogo\u015b za uchod\u017ac\u0119 \u2013 tym zajmuje si\u0119 Urz\u0105d ds. Cudzoziemc\u00f3w.\u00a0<\/a><\/p>\n Po przyj\u0119ciu wniosku osoba staraj\u0105ca si\u0119 o ochron\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 mo\u017ce trafi\u0107 do o\u015brodka dla uchod\u017ac\u00f3w lub czeka\u0107 na decyzj\u0119 poza nim. Teoretycznie ca\u0142a procedura nie powinna trwa\u0107 d\u0142u\u017cej ni\u017c p\u00f3\u0142 roku. O przyznaniu ochrony mi\u0119dzynarodowej decyduje szef Urz\u0119du ds. Cudzoziemc\u00f3w.<\/a> Robi to po przeprowadzeniu wywiadu i zweryfikowaniu wiarygodno\u015bci historii osoby staraj\u0105cej si\u0119 o ochron\u0119. Je\u015bli cudzoziemcowi w jego kraju pochodzenia grozi prze\u015bladowanie lub jest ryzyko utraty zdrowia albo \u017cycia to wtedy udzielana jest mu ochrona. Oczywi\u015bcie taka osoba nie mo\u017ce stanowi\u0107 zagro\u017cenia dla bezpiecze\u0144stwa, co r\u00f3wnie\u017c jest sprawdzane przez s\u0142u\u017cby.<\/p>\n A co w przypadku odmowy udzielenia ochrony mi\u0119dzynarodowej? Taka osoba ma 14 dni na opuszczenie Polski lub odwo\u0142anie si\u0119 od decyzji. Je\u015bli jednak po odwo\u0142aniu nadal cudzoziemiec nie otrzyma ochrony musi wyjecha\u0107 z kraju w ci\u0105gu 30 dni \u2013 wtedy nawet z\u0142o\u017cenie skargi do Wojew\u00f3dzkiego S\u0105du Administracyjnego w Warszawie nie wstrzymuje tego obowi\u0105zku<\/a>.<\/p>\n Polskie w\u0142adze utrzymuj\u0105, \u017ce Stra\u017c Graniczna ma strzec granic i nie pozwala\u0107 na ich przekraczanie wbrew polskiemu prawu. A je\u015bli kto\u015b kontaktuje si\u0119 ze stra\u017cnikami i zg\u0142asza ch\u0119\u0107 ubiegania si\u0119 o azyl? Wed\u0142ug MSWiA stoi wtedy po bia\u0142oruskiej stronie granicy, wi\u0119c robi to nieskutecznie, bo powinien by\u0107 po polskiej stronie zasiek\u00f3w. Ponadto, wed\u0142ug MSWiA<\/a>, Polska ratyfikuj\u0105c konwencj\u0119 genewsk\u0105 o uchod\u017acach zobowi\u0105za\u0142a si\u0119 tylko do niezawracania uchod\u017ac\u00f3w do granic pa\u0144stw, w kt\u00f3rych ich \u017cyciu zagra\u017ca\u0142oby niebezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n Jak informowa\u0142 w pa\u017adzierniku Urz\u0105d ds. Cudzoziemc\u00f3w, od lipca zauwa\u017calny jest wzrost liczby wniosk\u00f3w o ochron\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 w Polsce. To wtedy zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 doniesienia o tym, \u017ce ludzie z Bliskiego Wschodu przylatuj\u0105 samolotami do Mi\u0144ska, przyje\u017cd\u017caj\u0105 pod granic\u0119 z Litw\u0105, \u0141otw\u0105 lub Polsk\u0105, a nast\u0119pnie bia\u0142oruskie s\u0142u\u017cby wpychaj\u0105 te osoby do drugiego kraju.<\/p>\n Najwi\u0119cej pozytywnych decyzji o ochronie mi\u0119dzynarodowej w Polsce otrzymali Bia\u0142orusini<\/p><\/blockquote>\n I tak w pierwszych trzech kwarta\u0142ach tego roku wnioski o ochron\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 w Polsce z\u0142o\u017cy\u0142o 5,2 tys. os\u00f3b. G\u0142\u00f3wnie byli to Afga\u0144czycy (1,7 tys.), Bia\u0142orusini (1,4 tys.), obywatele Rosji (800 os\u00f3b) i Iraku (500 os\u00f3b). W tych statystykach uwzgl\u0119dnia si\u0119 wszystkie wnioski, czyli te\u017c te od os\u00f3b ewakuowanych samolotami z Afganistanu, co mia\u0142o miejsce podczas wycofywania si\u0119 wojsk NATO z tego kraju.<\/p>\n Do ko\u0144ca wrze\u015bnia rozpatrzono 1875 wniosk\u00f3w, z czego troch\u0119 ponad po\u0142owa decyzji by\u0142a negatywna \u2013 g\u0142\u00f3wnie dotyczy\u0142o to obywateli Rosji i Ukrainy. Kolejne 600 wniosk\u00f3w zosta\u0142o umorzonych, co oznacza, \u017ce w czasie trwania procedury kto\u015b wyjecha\u0142 z Polski \u2013 dotyczy\u0142o to g\u0142\u00f3wnie Afga\u0144czyk\u00f3w i Rosjan. Najwi\u0119cej pozytywnych decyzji o ochronie mi\u0119dzynarodowej od Urz\u0119du ds. cudzoziemc\u00f3w<\/a> otrzymali obywatele Bia\u0142orusi. Co jednak mo\u017ce oznacza\u0107, \u017ce Bia\u0142oru\u015b nie jest takim bezpiecznym miejscem do \u017cycia.<\/p>\n Ju\u017c w lipcu przewodnicz\u0105cy Rady Europejskiej Charles Michel pot\u0119pi\u0142 Bia\u0142oru\u015b<\/a> za wykorzystywanie migrant\u00f3w do pr\u00f3by wywarcia wp\u0142ywu na pa\u0144stwa Unii Europejskiej, kt\u00f3re wcze\u015bnie na\u0142o\u017cy\u0142y na ten kraj sankcje. Bia\u0142oru\u015b wr\u0119cz zach\u0119ca do przybywania pod granic\u0119 z krajami UE. Z relacji os\u00f3b ubiegaj\u0105cych si\u0119 o azyl wynika, \u017ce bia\u0142oruskie s\u0142u\u017cby nie pozwalaj\u0105 na powr\u00f3t spod granicy i zmuszaj\u0105 ludzi do forsowania zasiek\u00f3w.<\/p>\n Na polsko-bia\u0142oruskiej granicy ma zosta\u0107 zbudowane ogrodzenie o wysoko\u015bci 5 metr\u00f3w i zako\u0144czone zwojem drutu (\u0142\u0105cznie 5,5 m wysoko\u015bci), \u017ceby uniemo\u017cliwi\u0107 dostanie si\u0119 do Polski. Jak poinformowa\u0142a 4 listopada Stra\u017c Graniczna,<\/a> na granicy pojawi\u0105 si\u0119 czujniki ruchu i kamery. Szef MSWiA Mariusz Kami\u0144ski powiedzia\u0142, \u017ce ogrodzenie ma powsta\u0107 w pierwszej po\u0142owie 2022 roku.<\/p>\n Swoje ogrodzenie na granicy z Bia\u0142orusi\u0105 buduje ju\u017c Litwa. B\u0119dzie mia\u0142o ono 3,4 metra wysoko\u015bci i zwie\u0144czone drutem \u017cyletkowym. Swoje p\u0142oty na granicy chc\u0105 te\u017c postawi\u0107 \u0141otwa i Estonia<\/a>, kt\u00f3ra nie graniczy z Bia\u0142orusi\u0105. Jednocze\u015bnie s\u0105 to granice zewn\u0119trzne Unii Europejskiej i strefy Schengen, kt\u00f3ra \u2013 w du\u017cym skr\u00f3cie \u2013 zak\u0142ada, \u017ce granice zewn\u0119trzne s\u0105 dobrze chronione, \u017ceby granice wewn\u0119trzne (np. mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Czechami) mog\u0142y by\u0107 otwarte i bez przej\u015b\u0107 granicznych.<\/p>\n Nie zapominajmy jednak, \u017ce na ko\u0144cu wywierania przez Bia\u0142oru\u015b presji na pa\u0144stwa Unii Europejskiej i odpowiedzi na to ze strony Polski s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy uciekaj\u0105 przed wojnami, g\u0142odem i prze\u015bladowaniami. Cz\u0119\u015bci z nich udaje si\u0119 przedosta\u0107 przez zasieki, jak na przyk\u0142ad 29 pa\u017adziernika 2021 roku syryjskiej rodzinie z dw\u00f3jk\u0105 ma\u0142ych dzieci,<\/a> kt\u00f3ra zosta\u0142a odnaleziona w lesie.<\/p>\n W Internecie znajdziecie zbi\u00f3rki pieni\u0119dzy oraz potrzebnych rzeczy.<\/p><\/blockquote>\n Pomoc uchod\u017acom przy granicy (cho\u0107 nie w strefie obowi\u0105zywania stanu wyj\u0105tkowego, bo tam nie mog\u0105 tego robi\u0107) nios\u0105 organizacje pozarz\u0105dowe. W Internecie znajdziecie zbi\u00f3rki pieni\u0119dzy oraz potrzebnych rzeczy. Caritas i Archidiecezja Bia\u0142ostocka<\/a> zapowiedzia\u0142y, \u017ce w listopadzie utworz\u0105 przy parafiach miejsca, w kt\u00f3rych uchod\u017acy b\u0119d\u0105 mogli uzyska\u0107 pomoc. 5 listopada w Micha\u0142owie, oko\u0142o 20 km od granicy z Bia\u0142orusi\u0105, Wielka Orkiestra \u015awi\u0105tecznej Pomocy otworzy\u0142a punkt humanitarny, w kt\u00f3rym uchod\u017acy mog\u0105 otrzyma\u0107 profesjonaln\u0105 pomoc medyczn\u0105.<\/p>\n W regionie dzia\u0142a wi\u0119cej organizacji i inicjatyw pomocowych. Jedn\u0105 z nich s\u0105 Medycy na granicy,<\/a> czyli grupa os\u00f3b z wykszta\u0142ceniem medycznym udzielaj\u0105ca pomocy uchod\u017acom, kt\u00f3rzy przeszli przez granic\u0119 i np. b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 po okolicznych lasach. Medycy na granicy apeluj\u0105 do w\u0142adz o udzielenie zgody na pomaganie uchod\u017acom w strefie stanu wyj\u0105tkowego, ale polskie w\u0142adze na to nie pozwalaj\u0105.<\/p>\nJak wygl\u0105da ubieganie si\u0119 o ochron\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105?<\/b><\/h3>\n
Coraz wi\u0119cej os\u00f3b szuka schronienia w Polsce<\/b><\/h3>\n
Reakcja na dzia\u0142ania Bia\u0142orusi<\/b><\/h3>\n
Ludzie pomagaj\u0105 ludziom<\/b><\/h3>\n