Od dw\u00f3ch lat sytuacja na \u015bwiecie zmienia si\u0119, jak w kalejdoskopie. Pandemia i szereg innych proces\u00f3w spo\u0142ecznych wywr\u00f3ci\u0142y wiele rzeczy. Kiedy z jednymi ju\u017c si\u0119 oswajamy, pojawiaj\u0105 si\u0119 kolejne. Nie mo\u017cna udawa\u0107, \u017ce to nie ma wp\u0142ywu na nasze funkcjonowanie.<\/b><\/p>\n
Przy okazji rozpocz\u0119cia nowego roku kalendarzowego w Internecie kr\u0105\u017cy\u0142 niepodpisany obrazek, na kt\u00f3rym rozmawiaj\u0105 dwa stworki. Jeden z nich m\u00f3wi: nie boisz si\u0119 tego, co przyniesie 2022? Wszystko jest takie niepokoj\u0105ce.<\/i> Na co drugi spokojnie odpowiada: My\u015bl\u0119, \u017ce przyniesie kwiaty<\/i>. Pierwszy bardzo si\u0119 dziwi: Tak? Sk\u0105d wiesz?<\/i>. Poniewa\u017c sadz\u0119 kwiaty<\/i> – t\u0142umaczy tamten, grzebi\u0105c w skrawku ziemi.<\/p>\nMiej wp\u0142yw na to, na co mo\u017cesz mie\u0107<\/b><\/h3>\n
Jednym z uczu\u0107, kt\u00f3rych zdajemy si\u0119 wyj\u0105tkowo nie lubi\u0107 w dzisiejszych czasach, jest bezradno\u015b\u0107. Popkultura, pe\u0142na self-made-man\u00f3w, superbohater\u00f3w, czy heros\u00f3w codzienno\u015bci, nie zostawia przestrzeni na p\u0142yni\u0119cie z pr\u0105dem \u2013 \u017ceby czu\u0107 si\u0119 dobrze, mamy zmaga\u0107 si\u0119 i wygrywa\u0107 niezale\u017cnie od tego, ile k\u0142\u00f3d los rzuci nam pod nogi. Harcerska postawa wobec \u017cycia mo\u017ce to dodatkowo podkre\u015bla\u0107. Staramy si\u0119 zostawi\u0107 \u015bwiat lepszym, ni\u017c go zastali\u015bmy, a nie bezczynnie patrze\u0107, jak p\u0142onie. Niezale\u017cnie jednak, jak bardzo by\u015bmy si\u0119 chcieli, nie na wszystko mamy wp\u0142yw. Pewne procesy po prostu si\u0119 dziej\u0105 i mo\u017cemy reagowa\u0107 nie tyle na ich istnienie, a bardziej na to, jakie decyzje wobec nich podejmujemy. Dla wielu z nas poszukiwanie obszar\u00f3w wp\u0142ywu mo\u017ce oznacza\u0107 przej\u015bcie z my\u015blenia globalnego do skali mikro. Nie jeste\u015bmy w stanie w\u0119drowniczym patrolem zako\u0144czy\u0107 pandemii, czy na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 rozwi\u0105za\u0107 cho\u0107by jednego z pal\u0105cych problem\u00f3w spo\u0142ecznych. To, co mo\u017cemy zrobi\u0107, to okre\u015bli\u0107 jak bardzo blisko siebie zatacza si\u0119 kr\u0105g spraw, na kt\u00f3re mamy wp\u0142yw.<\/p>\n
Obecna sytuacja znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142a na zmian\u0119 relacji spo\u0142ecznych. Wiele sposob\u00f3w dzia\u0142ania, oczywistych dzisiaj, nie mie\u015bci\u0142oby nam si\u0119 w g\u0142owie jeszcze dwa lata temu (i odwrotnie \u2013 oczywiste sprawy przesta\u0142y by\u0107 oczywiste, a czasem w og\u00f3le mo\u017cliwe). Powoli przyzwyczajamy si\u0119 do r\u00f3\u017cnych przemian, ale mimo to dla wielu z nas sytuacja nie jest dogodna. R\u00f3\u017cnimy si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 tempem adaptacji do zmian. To, jak d\u0142ugo przestawiamy si\u0119 na nowe tory, wynika z cech temperamentu wi\u0105\u017c\u0105cych si\u0119 z charakterystyk\u0105 uk\u0142adu nerwowego. Jedni z nas b\u0119d\u0105 zmiany znosi\u0107 lepiej, szybciej osi\u0105gn\u0105 gotowo\u015b\u0107 do efektywnego dzia\u0142ania. Inni b\u0119d\u0105 potrzebowali znacznie wi\u0119cej czasu na otrz\u0105\u015bni\u0119cie si\u0119. Dlatego bardzo trudno o uniwersalne rady dotycz\u0105ce tego, jak radzi\u0107 sobie ze stresem, kt\u00f3ry nadal wyst\u0119puje w zwi\u0105zku z pandemi\u0105 i komplikuj\u0105c\u0105 si\u0119 w jej efekcie sytuacj\u0105 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n
Zasiej, zainicjuj w\u0142a\u015bnie to, czego chcesz do\u015bwiadczy\u0107<\/p><\/blockquote>\n
Ale wr\u00f3\u0107my do tego, co robi\u0105 stworki na obrazku wspomnianym na pocz\u0105tku. Chcesz wiedzie\u0107, co przyniesie najbli\u017cszy rok \u2013 zasiej, zainicjuj w\u0142a\u015bnie to, czego chcesz do\u015bwiadczy\u0107. Wymaga to troch\u0119 wysi\u0142ku, ale za to efekt mo\u017ce mie\u0107 \u015bwietne prze\u0142o\u017cenie na nasze poczucie skuteczno\u015bci i ograniczy\u0107 parali\u017cuj\u0105ce wielu uczucie bezradno\u015bci.<\/p>\n
Otocz si\u0119 pi\u0119knem, dobrem i blisko\u015bci\u0105. Skoro ka\u017cd\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 zaczyna si\u0119 od pierwszego kroku, zadbaj o to, \u017ceby zmienia\u0107 na lepsze \u015bwiat tu\u017c przed sob\u0105. Kiedy zewn\u0119trzna rzeczywisto\u015b\u0107 staje si\u0119 chaotyczna, a dla wielu wr\u0119cz wroga, sprawmy, \u017ceby nasze ma\u0142e prywatne \u015bwiaty dawa\u0142y nam cho\u0107by wzgl\u0119dn\u0105 niezmienno\u015b\u0107 i oparcie w warto\u015bciach. Najmniejsze gesty nasuwaj\u0105ce pi\u0119kne i dobre my\u015bli, maj\u0105 dzi\u015b du\u017co wi\u0119ksze znaczenie ni\u017c wcze\u015bniej. To jest co\u015b mo\u017cliwego do zrobienia \u2013 zwr\u00f3ci\u0107 codziennie uwag\u0119 na co\u015b pi\u0119knego, zatrzyma\u0107 si\u0119 nad czym\u015b, co mo\u017ce nas zachwyci\u0107 \u2013 czy to b\u0119dzie ro\u015blina, architektura, pejza\u017c, pi\u0119kny wiersz, wyszukany w Internecie obraz lub fotografia, czy drugi cz\u0142owiek. Ka\u017cdego dnia mo\u017cna poszuka\u0107 w swoim \u017cyciu czego\u015b zachwycaj\u0105cego i da\u0107 sobie chwil\u0119 na obcowanie z pi\u0119knem. Je\u015bli brakuje nam w otoczeniu dobra \u2013 mo\u017cna je stworzy\u0107 \u2013 czasem wystarczy pom\u00f3c komu\u015b wyj\u015b\u0107 z tramwaju, zaproponowa\u0107 pomoc s\u0105siadowi, zrobi\u0107 ten jeden, cho\u0107by ma\u0142y dobry uczynek, o kt\u00f3rym przypomina\u0107 ma nam w\u0119ze\u0142 na chu\u015bcie. Co do blisko\u015bci \u2013 dobre relacje nie powstaj\u0105 same z siebie \u2013 skontaktuj si\u0119 z kim\u015b \u017cyczliwym, wy\u015blij znak, \u017ce o kim\u015b pami\u0119tasz, mile wspominasz, troszczysz si\u0119. Dziel si\u0119 dobrymi my\u015blami z bliskimi. Te trzy rady to przej\u015bcie do skali mikro w zmienianiu \u015bwiata \u2013 mog\u0105 pom\u00f3c utrzyma\u0107 poczucie wp\u0142ywu na rzeczywisto\u015b\u0107 i zachowa\u0107 si\u0142\u0119. A co wtedy, gdy to ju\u017c nie wystarcza?<\/p>\n
Samoregulacja i przeci\u0105\u017cenie<\/b><\/h3>\n
Reakcja, jak\u0105 odczuwamy w zwi\u0105zku z do\u015bwiadczaniem stresu, opr\u00f3cz dozna\u0144 emocjonalnych zawiera te\u017c to, co odczuwamy na poziomie fizycznym \u2013 autonomiczny uk\u0142ad nerwowy zarz\u0105dza odpowiedzi\u0105 fizjologiczn\u0105, kt\u00f3ra ma za zadanie dopasowa\u0107 nasz organizm do wymaga\u0144 sytuacji. Model stref regulacji Siegela i Bryson, rozwini\u0119ty przez Agnieszk\u0119 Stein i Gosi\u0119 Sta\u0144czyk, doskonale t\u0142umaczy, w jaki spos\u00f3b odczuwamy zmiany i jak mo\u017cemy w zwi\u0105zku z tym sobie radzi\u0107. Ta koncepcja zak\u0142ada istnienie czterech stref (okre\u015blonych kolorami \u2013 zielonej, czerwonej, niebieskiej i \u017c\u00f3\u0142tej), w kt\u00f3rych funkcjonujemy w zale\u017cno\u015bci od tego, na co reaguje nasz uk\u0142ad nerwowy. Strefa zielona to ta, w kt\u00f3rej mo\u017cemy si\u0119 rozwija\u0107 \u2013 mamy dost\u0119p do swoich mo\u017cliwo\u015bci, jeste\u015bmy w stanie my\u015ble\u0107, koncentrowa\u0107 si\u0119, tworzy\u0107, do\u015bwiadcza\u0107 i wyci\u0105ga\u0107 z tych do\u015bwiadcze\u0144 wnioski. To w\u0142a\u015bnie w tym stanie najlepiej uczymy si\u0119 i pracujemy, jednocze\u015bnie nie nadu\u017cywaj\u0105c zasob\u00f3w swojego organizmu (czyli nie zaci\u0105gaj\u0105c u siebie d\u0142ug\u00f3w, kt\u00f3re zawsze trzeba p\u00f3\u017aniej sp\u0142aca\u0107).<\/p>\n
Polskie badaczki doda\u0142y czwart\u0105 stref\u0119 i okre\u015bli\u0142y j\u0105 kolorem \u017c\u00f3\u0142tym<\/p><\/blockquote>\n
Je\u015bli co\u015b w otoczeniu jest postrzegane (subiektywnie) jako wyraziste zagro\u017cenie, kt\u00f3re aktywuje biologiczn\u0105 reakcj\u0119 stresow\u0105, odczuwamy to, co Siegel i Bryson okre\u015blili jako stref\u0119 czerwon\u0105. Wszystkie si\u0142y \u017cyciowe, ca\u0142a energia organizmu koncentruje si\u0119 na zmaganiu \u2013 walce b\u0105d\u017a ucieczce. W tym stanie umys\u0142u mamy cz\u0119sto mn\u00f3stwo energii do zmierzenia si\u0119 z problemem, jeste\u015bmy w stanie podj\u0105\u0107 wysi\u0142ek, o jaki by\u015bmy si\u0119 nawet nie podejrzewali, jednak odbywa si\u0119 to kosztem wielu innych proces\u00f3w. Po pierwsze r\u00f3\u017cne si\u0142y organizmu s\u0105 wysilone powy\u017cej zbilansowanych granic i zu\u017cywamy zasoby, kt\u00f3re s\u0105 rezerwami, a nie podstawowym sposobem funkcjonowania. Po drugie \u2013 nasze my\u015blenie w tej sytuacji mo\u017ce by\u0107 zaw\u0119\u017cone do rozwi\u0105zywania problem\u00f3w, kt\u00f3re ten stan wywo\u0142a\u0142y. Zupe\u0142nie normalne w tym s\u0105 wi\u0119c trudno\u015bci w koncentracji, kojarzeniu, my\u015bleniu, czasem potrzeba wi\u0119cej czasu na sprawy, kt\u00f3re normalnie (czyli b\u0119d\u0105c w zielonej strefie) przychodz\u0105 nam z \u0142atwo\u015bci\u0105. Je\u015bli ten stan trwa zbyt d\u0142ugo, lub jest zakotwiczony w zbyt trudnej do wytrzymania bezradno\u015bci, mo\u017ce przej\u015b\u0107 do strefy niebieskiej, w kt\u00f3rej organizm minimalizuje wysi\u0142ek i nastawia si\u0119 na przetrwanie. Mo\u017cna to por\u00f3wna\u0107 do swoistego zamro\u017cenia, hibernacji. W warunkach ewolucyjnych mia\u0142o to du\u017co sensu \u2013 wyobra\u017acie sobie, \u017ce na kolejnym polowaniu nie uda\u0142o wam si\u0119 uzyska\u0107 nic do jedzenia \u2013 organizm minimalizuje wysi\u0142ki, \u017ceby przeczeka\u0107 kiepski moment i przetrwa\u0107. We wsp\u00f3\u0142czesnych warunkach jest to bardzo ryzykowna sytuacja, kt\u00f3rej cz\u0119sto nie rozumiemy, zaprzeczaj\u0105c, \u017ce powody, kt\u00f3re wywo\u0142a\u0142y t\u0119 reakcj\u0119, w og\u00f3le s\u0105 tak wa\u017cne dla nas. Ignorowanie sygna\u0142\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z organizmu w strefie niebieskiej, a \u015bwiadcz\u0105cych o wyczerpaniu, mo\u017ce prowadzi\u0107 do r\u00f3\u017cnych chor\u00f3b.<\/p>\n
Do tych trzech stref, w kt\u00f3rych odbywa si\u0119 regulacja emocjonalna na poziomie uk\u0142adu nerwowego i reakcji na stres polskie badaczki \u2013 Agnieszka Stein i Gosia Sta\u0144czyk \u2013 doda\u0142y czwart\u0105 stref\u0119 i okre\u015bli\u0142y j\u0105 kolorem \u017c\u00f3\u0142tym. To strefa regeneracji \u2013 obszar, w kt\u00f3rym mo\u017cemy dochodzi\u0107 do siebie, dba\u0107 o zaniedbane potrzeby po to, \u017ceby wraca\u0107 do strefy zielonej, w kt\u00f3rej jeste\u015bmy najbardziej tw\u00f3rczy i efektywni. Istnienie tego obszaru oddaje nam sprawy we w\u0142asne r\u0119ce \u2013 zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z miejsca, w kt\u00f3rym jeste\u015bmy, mo\u017cemy podj\u0105\u0107 dzia\u0142ania, poprawiaj\u0105ce swoj\u0105 sytuacj\u0119, d\u0105\u017c\u0105c do tonizowania i r\u00f3wnowa\u017cnia reakcji emocjonalnej, jaka si\u0119 w nas dzieje.<\/p>\n
Nie a\u017c tak bezradni<\/b><\/h3>\n
W codzienno\u015bci \u0142atwo straci\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce to, co si\u0119 dzieje, obci\u0105\u017ca nas stresem<\/p><\/blockquote>\n
Pandemia mocno zaingerowa\u0142a w nasze \u017cycie. Od prawie dw\u00f3ch lat \u017cyjemy w atmosferze niepewno\u015bci i ci\u0105g\u0142ych zmian, kt\u00f3rych ko\u0144ca trudno si\u0119 spodziewa\u0107. Jednocze\u015bnie przewa\u017cnie staramy si\u0119 normalnie funkcjonowa\u0107 \u2013 ucz\u0105c si\u0119, studiuj\u0105c, pracuj\u0105c, wykonuj\u0105c wszystkie codzienne obowi\u0105zki, kontynuuj\u0105c swoje pasje, utrzymuj\u0105c relacje z innymi. W codzienno\u015bci \u0142atwo straci\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce to, co si\u0119 dzieje, obci\u0105\u017ca nas stresem, ale realnie ma to miejsce i dotyczy ka\u017cdego. Poszukiwanie obszar\u00f3w aktywno\u015bci, w kt\u00f3rych mamy wp\u0142yw na sw\u00f3j \u015bwiat, przej\u015bcie do skali mikro \u2013 czyli zwr\u00f3cenie uwagi na sprawy ma\u0142e i bliskie, zadbanie o swoje potrzeby \u2013 fizjologiczne i emocjonalne \u2013 nie sprawi, \u017ce znikn\u0105 trudne zdarzenia. Ale mo\u017ce da\u0107 nam dobr\u0105 baz\u0119 do tego, \u017ceby poradzi\u0107 sobie z t\u0105 sytuacj\u0105, w stopniu, jaki umo\u017cliwi nam zachowanie zdrowia i produktywno\u015bci, a dodatkowo mo\u017ce by\u0107 wsparciem i przyk\u0142adem dla innych.<\/p>\n