{"id":31349,"date":"2022-03-27T09:42:45","date_gmt":"2022-03-27T07:42:45","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=31349"},"modified":"2022-03-27T14:20:20","modified_gmt":"2022-03-27T12:20:20","slug":"jezyk-ktory-mial-laczyc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/jezyk-ktory-mial-laczyc\/","title":{"rendered":"J\u0119zyk, kt\u00f3ry mia\u0142 \u0142\u0105czy\u0107"},"content":{"rendered":"<p><strong>Obecnie j\u0119zykiem, w kt\u00f3rym mo\u017cna dogada\u0107 si\u0119 niemal na ca\u0142ym \u015bwiecie, jest zdecydowanie j\u0119zyk angielski. A co, je\u015bli napisz\u0119 wam, \u017ce ponad 130 lat temu podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 utworzenia mi\u0119dzynarodowego j\u0119zyka? I jaki zwi\u0105zek ma z tym <em>doktor maj\u0105cy nadziej\u0119<\/em>, nagroda Nobla i Podlasie?<\/strong><\/p>\n<p>Tegoroczna W\u0119drownicza Watra odb\u0119dzie si\u0119 na Podlasiu. Organizatorzy przedstawiaj\u0105 to miejsce jako pe\u0142ne kolor\u00f3w, przyja\u017ani i tajemnic, kt\u00f3re czekaj\u0105 na odkrycie. Na profilu W\u0119drowniczej Watry na Facebooku znajdziemy mini-mapki przedstawiaj\u0105ce najciekawsze atrakcje w danym powiecie. Opr\u00f3cz zaznaczonych baz obozowych znajdziemy te\u017c pinezki z atrakcjami przyrodniczymi, religijnymi czy historycznymi. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna zaplanowa\u0107 tras\u0119 pe\u0142n\u0105 przyg\u00f3d, ale i ciekawych informacji.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" style=\"border: none; overflow: hidden;\" src=\"https:\/\/www.facebook.com\/plugins\/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FWedrowniczaWatra%2Fposts%2F3866535930138170&amp;show_text=true&amp;width=500\" width=\"500\" height=\"718\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p>W\u0142a\u015bnie z Podlasia pochodzi Ludwik \u0141azarz Zamenhof. W\u0142a\u015bciwie to Eliezer Lewi Samenhof, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 w \u017cydowskiej rodzinie, w drugiej po\u0142owie XIX wieku w Bia\u0142ymstoku. W tamtym okresie nie by\u0142o to niczym niezwyk\u0142ym, bo osadnictwo \u017cydowskie si\u0119ga XV wieku, czyli zanim jeszcze Bia\u0142ystok zosta\u0142 przekszta\u0142cony z wsi na miasto Branickich.<\/p>\n<blockquote><p>My, jako doro\u015bli lub prawie doro\u015bli, cz\u0119sto nie chcemy nawet s\u0142ucha\u0107 drugiej strony<\/p><\/blockquote>\n<p>Z zawodu Ludwik by\u0142 okulist\u0105, tym bardziej wi\u0119c fascynuj\u0105ce s\u0105 jego pobudki i osi\u0105gni\u0119cia zwi\u0105zane z lingwistyk\u0105. W jego domu rodzinnym m\u00f3wiono w jidysz, z powodu wyznania, a drugim j\u0119zykiem by\u0142 rosyjski (\u00f3wcze\u015bnie by\u0142y to tereny zaboru rosyjskiego) lub polski. Dzieci\u0144stwo ma\u0142ego Ludwika up\u0142yn\u0119\u0142o w \u015brodowisku wielonarodowo\u015bciowej spo\u0142eczno\u015bci Bia\u0142egostoku, z\u0142o\u017conej g\u0142\u00f3wnie z \u017byd\u00f3w, Polak\u00f3w, Rosjan i Niemc\u00f3w. Zacz\u0105\u0142 wcze\u015bnie, bo w wieku 10 lat napisa\u0142 dramat <em>Wie\u017ca Babel, czyli tragedia bia\u0142ostocka w pi\u0119ciu aktach<\/em>, poruszaj\u0105cy problematyk\u0119 bariery j\u0119zykowej, kt\u00f3ra to jest g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 spor\u00f3w i nieporozumie\u0144.<\/p>\n<p>Poruszy\u0142o mnie, \u017ce 10-latek rozumia\u0142, jak wa\u017cne jest zrozumienie i wsp\u00f3lny j\u0119zyk mi\u0119dzy rozm\u00f3wcami. My, jako doro\u015bli lub prawie doro\u015bli, cz\u0119sto nie chcemy nawet s\u0142ucha\u0107 drugiej strony, niezale\u017cnie od tre\u015bci, jak\u0105 ma do przekazania. Ludwik Zamenhof pr\u00f3bowa\u0142 stworzy\u0107 j\u0119zyk, my za\u015b spr\u00f3bujmy zale\u017a\u0107 spos\u00f3b, aby s\u0142ucha\u0107, a nie tylko s\u0142ysze\u0107.<\/p>\n<h3><strong>R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 Podlasia<\/strong><\/h3>\n<p>Przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 \u017bydzi stanowili ponad po\u0142ow\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w Bia\u0142egostoku. Utworzone w jej czasie getto obejmowa\u0142o centrum miasta, a w wyniku wojny z ponad stu synagog i dom\u00f3w modlitwy pozosta\u0142y trzy, kt\u00f3re ju\u017c nie funkcjonuj\u0105. Najd\u0142u\u017cej dzia\u0142aj\u0105c\u0105, bo a\u017c do lat 60. XX w. by\u0142a Synagoga Cytron\u00f3w. Aktualnie znajduje si\u0119 tam Galeria im. Slendzi\u0144skich.<\/p>\n<div id=\"attachment_31350\" style=\"width: 1034px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-31350\" class=\"wp-image-31350 size-large\" src=\"https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Synagoga_Cytronow-1024x680.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"680\" srcset=\"https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Synagoga_Cytronow-1024x680.jpg 1024w, https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Synagoga_Cytronow-300x199.jpg 300w, https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Synagoga_Cytronow-600x398.jpg 600w, https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Synagoga_Cytronow-768x510.jpg 768w, https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Synagoga_Cytronow-1536x1020.jpg 1536w, https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Synagoga_Cytronow-2048x1360.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><p id=\"caption-attachment-31350\" class=\"wp-caption-text\"><em>\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons CC BY-SA 3.0<\/em><\/p><\/div>\n<p>Wojna i antysemityzm zmieni\u0142y struktur\u0119 ludno\u015bci miasta, w kt\u00f3rym teraz najwi\u0119cej jest katolik\u00f3w. I w\u0142a\u015bnie na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje historia Bazyliki Archikatedralnej Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w Bia\u0142ymstoku. Poprzedni ko\u015bci\u00f3\u0142 farny by\u0142 za ma\u0142y, aby pomie\u015bci\u0107 wszystkich parafian, a \u00f3wczesne w\u0142adze w ramach rusyfikacji nie pozwoli\u0142y na budow\u0119 nowego ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Jednak znaleziono spos\u00f3b na obej\u015bcie tego, wnioskuj\u0105c o zgod\u0119 na dobud\u00f3wk\u0119. Nikt jednak nie spojrza\u0142 na jej plan i w ten spos\u00f3b zupe\u0142nie legalnie powsta\u0142a dobud\u00f3wka wi\u0119ksza od pierwszego ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n<div id=\"attachment_31351\" style=\"width: 587px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-31351\" class=\"wp-image-31351 size-thumbnail\" src=\"https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Zespol_bazyliki_archikatedralnej_Wniebowziecia_NMP_w_Bialymstoku_2010-577x600.jpg\" alt=\"\" width=\"577\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Zespol_bazyliki_archikatedralnej_Wniebowziecia_NMP_w_Bialymstoku_2010-577x600.jpg 577w, https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Zespol_bazyliki_archikatedralnej_Wniebowziecia_NMP_w_Bialymstoku_2010-288x300.jpg 288w, https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Zespol_bazyliki_archikatedralnej_Wniebowziecia_NMP_w_Bialymstoku_2010-768x799.jpg 768w, https:\/\/natropie.zhp.pl\/wp-content\/uploads\/Zespol_bazyliki_archikatedralnej_Wniebowziecia_NMP_w_Bialymstoku_2010.jpg 909w\" sizes=\"auto, (max-width: 577px) 100vw, 577px\" \/><p id=\"caption-attachment-31351\" class=\"wp-caption-text\"><em>\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons CC BY-SA 3.0 (bia\u0142y budynek, to stary ko\u015bci\u00f3\u0142, a budowla neogotycka, to dobud\u00f3wka, tzw. bazylika mniejsza)<\/em><\/p><\/div>\n<p>Pisz\u0105c o Podlasiu, nie mo\u017cna te\u017c nie wspomnie\u0107 o wyznaniu prawos\u0142awnym, bo region ten jest najwi\u0119kszym skupiskiem wiernych. Mo\u017cna tu zobaczy\u0107 setki przepi\u0119knych cerkwi, ale te\u017c 5 klasztor\u00f3w. Jest to o tyle interesuj\u0105ce, \u017ce w prawos\u0142awiu nie ma innego, bardziej szczeg\u00f3\u0142owego podzia\u0142u klasztor\u00f3w ni\u017c na m\u0119skie i \u017ce\u0144skie. Jest jedna prawos\u0142awna pustelnia w Polsce, czyli skit w Ordynkach. Id\u0105c do niego k\u0142adk\u0105, widok ro\u015blinno\u015bci zapiera dech w piersi. Na poni\u017cszym filmie zobaczycie teren dooko\u0142a skitu oraz otaczaj\u0105ce to miejsce bagna i \u0142\u0105ki.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Skit w Odrynkach na Podlasiu z drona\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/jREZerbXJC0?start=68&#038;feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Podlasie to te\u017c wyznawcy islamu, a dok\u0142adniej \u017cyj\u0105cy tam od wiek\u00f3w Tatarzy. O miejscach zwi\u0105zanych z nimi pisali\u015bmy w artykule <a href=\"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/ww21-moze-podlasie\/\"><em>Mo\u017ce Podlasie?<\/em><\/a><\/p>\n<h3><strong>(Prawie) idealny j\u0119zyk<\/strong><\/h3>\n<p>Wr\u00f3\u0107my do Zamenhofa, kt\u00f3ry studiuj\u0105c medycyn\u0119, podj\u0105\u0142 pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0119 stworzenia w\u0142asnego, cho\u0107 jeszcze prymitywnego, j\u0119zyka. Sw\u00f3j pierwszy rosyjskoj\u0119zyczny podr\u0119cznik wyda\u0142 pod pseudonimem Doktor Esperanto, co oznacza <em>Doktor maj\u0105cy nadziej\u0119<\/em>. Z czasem to w\u0142a\u015bnie to s\u0142owo zosta\u0142o przyj\u0119te jako nazwa samego j\u0119zyka. Nied\u0142ugo po wydaniu podr\u0119cznika zewsz\u0105d by\u0142o s\u0142ycha\u0107 komentarze o prostocie i u\u017cyteczno\u015bci j\u0119zyka. Prosta gramatyka i swobodny styl, stale zbiera\u0142y nowych fan\u00f3w. Co ciekawe <em>Pan Tadeusz<\/em> zosta\u0142 przet\u0142umaczony na angielski dopiero z j\u0119zyka esperanto. Tak samo te\u017c powsta\u0142y japo\u0144skie przek\u0142ady dzie\u0142 Elizy Orzeszkowej czy chi\u0144skie wydanie powie\u015bci <em>Faraon<\/em> Boles\u0142awa Prusa. Za sw\u00f3j <em>wynalazek<\/em> Zamenhof by\u0142 o\u015bmiokrotnie brany pod uwag\u0119 do Pokojowej Nagrody Nobla.<\/p>\n<blockquote><p>Istniej\u0105 organizacje i zwi\u0105zki skupiaj\u0105ce si\u0119 na poznawaniu, kultywowaniu i propagowaniu j\u0119zyka esperanto<\/p><\/blockquote>\n<p>J\u0119zyk przez jeszcze jaki\u015b czas by\u0142 do\u015b\u0107 popularny, jednak nie wystarczaj\u0105co, aby zaw\u0142adn\u0105\u0107 \u015bwiatem. Nie oznacza to, \u017ce zosta\u0142 ca\u0142kiem zapomniany. Wci\u0105\u017c istniej\u0105 organizacje i zwi\u0105zki skupiaj\u0105ce si\u0119 na poznawaniu, kultywowaniu i propagowaniu j\u0119zyka esperanto jak, chocia\u017cby Polski Zwi\u0105zek Esperantyst\u00f3w. Mo\u017cna te\u017c znale\u017a\u0107 sporo stron, kt\u00f3re ucz\u0105 podstaw tego j\u0119zyka, a w 2015 nawet jedna z najpopularniejszych aplikacji do j\u0119zyk\u00f3w &#8211; Duolingo &#8211; wprowadzi\u0142a kurs esperanto. Pytanie tylko, po co uczy\u0107 si\u0119 <em>martwego<\/em> j\u0119zyka, kt\u00f3ry zna tylko kilka-kilkana\u015bcie tysi\u0119cy ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie?\u00a0 Niestety dane o liczbie os\u00f3b pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 esperanto nie s\u0105 dok\u0142adne, poniewa\u017c dok\u0142adne ustalenie tego by\u0142oby jak pr\u00f3ba policzenia ludzi m\u00f3wi\u0105cych po w\u0142osku poza terytorium W\u0142och.<\/p>\n<p><em>J\u0119zyk to j\u0119zyk. U\u017cywa si\u0119 go wtedy, kiedy istnieje taka potrzeba. Kto lubi podr\u00f3\u017cowa\u0107, odwiedza\u0107 r\u00f3\u017cne miejsca na \u015bwiecie, poznawa\u0107 kultury innych narod\u00f3w, to wie. Jak si\u0119 ma do tego esperanto? C\u00f3\u017c. Tylko nieliczni znaj\u0105 wiele j\u0119zyk\u00f3w. Esperanto ma t\u0119 zalet\u0119, \u017ce mi\u0142o\u015bnicy tego j\u0119zyka znajduj\u0105 si\u0119 na ca\u0142ym \u015bwiecie. Generalizuj\u0105c, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w ka\u017cdej stolicy, w ka\u017cdym wi\u0119kszym mie\u015bcie, w wielu mniejszych miejscowo\u015bciach. Planuj\u0105c wi\u0119c wyjazd, cho\u0107by do Nepalu, nie unikniemy konieczno\u015bci u\u017cycia j\u0119zyka angielskiego. Lecz znaj\u0105c tylko angielski, b\u0119dzie nam trudno zaprzyja\u017ani\u0107 si\u0119 z Nepalczykami<\/em> &#8211; przeczytamy w artykule o ciekawych aspektach j\u0119zyka esperanto na <a href=\"https:\/\/jezykowasilka.pl\/ciekawostki-o-jezyku-esperanto\/\">stronie J\u0119zykowa Si\u0142ka.<\/a> I to mo\u017ce by\u0107 odpowied\u017a, do czego mo\u017ce przyda\u0107 si\u0119 nam esperanto.<\/p>\n<p>Teraz id\u0105c przez miasto, gdy zobaczysz ulic\u0119 Zamenhofa, przypomnisz sobie o Podlasiu i j\u0119zyku esperanto. A mo\u017ce znajdziesz pomnik tw\u00f3rcy tego j\u0119zyka? W Bia\u0142ymstoku s\u0105 a\u017c dwa i mo\u017ce kiedy\u015b uda ci si\u0119 zrobi\u0107 zdj\u0119cie z m\u0142odym Ludwikiem?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Obecnie j\u0119zykiem, w kt\u00f3rym mo\u017cna dogada\u0107 si\u0119 niemal na ca\u0142ym \u015bwiecie, jest zdecydowanie j\u0119zyk angielski. A co, je\u015bli napisz\u0119 wam, \u017ce podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 utworzenia mi\u0119dzynarodowego j\u0119zyka? I jaki zwi\u0105zek ma z tym \u201edoktor maj\u0105cy nadziej\u0119\u201d, nagroda Nobla i Podlasie?<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[320],"tags":[1187],"class_list":["post-31349","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wws","tag-podlasie"],"acf":{"attached_posts":{"link_1":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/komety\/","link_2":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/poszukiwany-poszukiwana-poszukuje\/","link_3":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/pobierz-aplikacje-na-tropie\/"}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31349","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31349"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31349\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31357,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31349\/revisions\/31357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31349"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}