{"id":32024,"date":"2023-07-16T11:32:34","date_gmt":"2023-07-16T09:32:34","guid":{"rendered":"http:\/\/natropie.zhp.pl\/?p=32024"},"modified":"2023-07-16T11:32:34","modified_gmt":"2023-07-16T09:32:34","slug":"fantastyczna-fantastyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/fantastyczna-fantastyka\/","title":{"rendered":"Fantastyczna fantastyka"},"content":{"rendered":"

Niezale\u017cnie od tego, czy potrzebujesz odpocz\u0105\u0107 od nat\u0142oku obowi\u0105zk\u00f3w, chcesz si\u0119 zrelaksowa\u0107 czy dobrze zabawi\u0107, lubisz zanurza\u0107 si\u0119 w inny \u015bwiat. Si\u0119gasz po ksi\u0105\u017ck\u0119, gr\u0119, film, po prostu jak\u0105\u015b histori\u0119, kt\u00f3ra nie dotyczy naszej rzeczywisto\u015bci.<\/strong><\/p>\n

Historia fantasy si\u0119ga epoki romantyzmu. To wtedy do utwor\u00f3w zacz\u0119to wplata\u0107 odwo\u0142ania do wierze\u0144 ludowych, zjawy i wizje. \u015awietnym przyk\u0142adem takiego wczesnego dziewi\u0119tnastowiecznego dzie\u0142a s\u0105 Dziady <\/em>Mickiewicza. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej rodzi si\u0119 Tolkien a z nim narodziny rewolucja zwi\u0105zana z powstaniem wsp\u00f3\u0142czesnego fantasy. W ten spos\u00f3b z\u0142otym czasem dla fantastyki sta\u0142a si\u0119 druga po\u0142owa XX wieku. Dwie wojny \u015bwiatowe, p\u00f3\u017aniej niesprzyjaj\u0105ce systemy polityczne i odbudowy kraj\u00f3w ze zniszcze\u0144, da\u0142y powa\u017cny pow\u00f3d ludziom do ucieczki od rzeczywisto\u015bci. W ten spos\u00f3b zacz\u0119\u0142a rozwija\u0107 si\u0119 fantastyka, w kt\u00f3rej rzeczywisto\u015b\u0107 jest kreowana od nowa. Fantastyk\u0119 mo\u017cna podzieli\u0107 na trzy g\u0142\u00f3wne nurty: fantastyk\u0119 naukow\u0105, potocznie znan\u0105 jako science fiction<\/strong> \u2013 inspirowana jest post\u0119pem nauki i technologii, a akcja najcz\u0119\u015bciej dzieje si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci; fantasy<\/strong>, w kt\u00f3rym to wyst\u0119puj\u0105 elementy nadprzyrodzone, najcz\u0119\u015bciej powi\u0105zane z folklorem czy mitologiami i horror<\/strong>, w kt\u00f3rym to zagro\u017cenie \u017cycia bohatera, niezale\u017cnie czy jest to wydarzenie, czy obecno\u015b\u0107 jakiej\u015b istoty, z punktu widzenia naszej rzeczywisto\u015bci musi by\u0107 nierealne. Oczywi\u015bcie fani nie poprzestali na tak prostym podziale i wraz z nap\u0142ywem nowych dzie\u0142 zacz\u0119\u0142y si\u0119 wykszta\u0142ca\u0107 podgatunki jak high i low fantasy, steampunk, horror lovecraftowski czy weird fiction (a to i tak zaledwie kilka przyk\u0142ad\u00f3w).<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o fenomenu<\/strong><\/h3>\n

\u017beby fantastyczne dzie\u0142o wci\u0105gn\u0119\u0142o, musi by\u0107 jak najbardziej realistyczne \u2013 w tym tkwi sekret. Nies\u0142usznym stwierdzeniem jest, \u017ce realizm dotyczy tylko sytuacji, w kt\u00f3rej jeste\u015bmy teraz i tutaj. To jest realistyczne, bo to istnieje \u2013 <\/em>no nie do ko\u0144ca to tak dzia\u0142a. Wcze\u015bniej pojmowali\u015bmy realizm krzes\u0142a, tak \u017ce mo\u017cna na nim usi\u0105\u015b\u0107, \u015bciany poprzez dotkni\u0119cie, a lod\u00f3w przez lizanie. Tylko tutaj m\u00f3wimy o empiryzmie do\u015bwiadcze\u0144, a nie ich realizmie.<\/p>\n

Wpuszczaj\u0105c bohater\u00f3w do \u015bwiata, trzeba zadba\u0107 o wyt\u0142umaczenie nowych element\u00f3w<\/p><\/blockquote>\n

Fantastyka jest realistyczna, poniewa\u017c pokazuje sw\u00f3j \u015bwiat, taki jaki jest. Poznaj\u0105c \u015bwiat, mamy czu\u0107 jakby istnia\u0142, bo przecie\u017c nie jest to naturalnym, \u017ceby pierwszy lepszy kupczyk podczas sprzeda\u017cy brukwi t\u0142umaczy\u0142, o co chodzi w uniwersum Rosharu (chocia\u017c to zjawisko najcz\u0119\u015bciej zdarza si\u0119 w grach wideo). Nie spotkasz bohater\u00f3w, kt\u00f3rzy znaj\u0105 ten \u015bwiat \u2013 sorry, ale nie poznasz tego uniwersum, lub poznasz je, maj\u0105c poczucie, \u017ce przed tob\u0105 s\u0105 sypane has\u0142a z tamtejszej encyklopedii. Wpuszczaj\u0105c bohater\u00f3w do \u015bwiata, kt\u00f3rego nie znamy, trzeba zadba\u0107 o wyt\u0142umaczenie nowych element\u00f3w, jak pancerz przeciwodpryskowy, w jak najnaturalniejszy spos\u00f3b w rozmowie. Aby stworzy\u0107 jak najwiarygodniejsz\u0105 histori\u0119, tworzy si\u0119 nowy alfabet, mapy czy s\u0142owniki. Dobrze stworzony \u015bwiat fantastyczny ma kalendarium \u2013 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 o\u015b czasu, rozbudowan\u0105 przestrze\u0144 i etos \u2013 limitery moralne i etyczne tylko tego \u015bwiata. To wszystko sk\u0142ada si\u0119 na lore.<\/p>\n

Lore? Obi\u0142o mi si\u0119 o uszy<\/strong><\/h3>\n

Jak podaje Krzysztof M. Maj w swoim kursie \u015bwiatotw\u00f3rstwa<\/a> gier komputerowych: Lore to wyj\u0105tkowo stary rzeczownik, pochodz\u0105cy ze staroangielskiego lar, oznaczaj\u0105cego 'nauczanie, wiedz\u0119’. W polszczy\u017anie zachowa\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w s\u0142owie folklor, oznaczaj\u0105c 'wiedz\u0119 o obyczajach i wierzeniach ludowych’, jednak angielskie lore cz\u0119sto bywa u\u017cywane przez fan\u00f3w fantastyki, nazywaj\u0105cych tak wiedz\u0119 o wyobra\u017conych \u015bwiatach i uniwersach. <\/em><\/p>\n

Im bardziej rozbudowany i szczeg\u00f3\u0142owy lore, tym \u0142atwiej b\u0119dzie nam w niego wsi\u0105kn\u0105\u0107, odczu\u0107 realizm tego \u015bwiata. I o to w fantastyce chodzi. Dajemy si\u0119 zanurzy\u0107<\/em> w t\u0119 sztuczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Na tym polega immersja. Nawet ja teraz pisz\u0105c ten tekst, s\u0142ucham sk\u0142adanki<\/a>, kt\u00f3ra ma przypomina\u0107 koncert barda ze \u015bredniowiecznej tawerny, aby lepiej wczu\u0107 si\u0119 w klimat podczas pisania. Opr\u00f3cz czystej zabawy i sprawiania przyjemno\u015bci ma pom\u00f3c nam oderwa\u0107 si\u0119 od obecnych problem\u00f3w i codzienno\u015bci. To nie jest narkotyk, przez kt\u00f3ry nie b\u0119dziemy chcieli, a ju\u017c tym bardziej mogli powr\u00f3ci\u0107 do w\u0142asnego \u017cycia i poprawnie funkcjonowa\u0107. To rozrywka, kt\u00f3ra ma dawa\u0107 do\u015bwiadczenia na innym gruncie. Rozumiemy, \u017ce to, co dzieje si\u0119 w tamtym \u015bwiecie, tam zostanie. A w naszym \u015bwiecie nie mo\u017cemy zosta\u0107 syrenk\u0105 (nawet je\u015bli wype\u0142nimy najdziwniejsze rytua\u0142y).<\/p>\n

Dzi\u0119ki odmiennym bohaterom mo\u017cna porusza\u0107 wcale nie tak obce nam problemy<\/p><\/blockquote>\n

Fantastyka, a tym bardziej fantasy to nie s\u0105 same s\u0142odkie wr\u00f3\u017cki i jednoro\u017cce. Dzi\u0119ki odmiennym bohaterom mo\u017cna porusza\u0107 wcale nie tak obce nam problemy \u2013 ksenofobia, potyczki polityczne, uchod\u017astwo, mizoginia itd., co \u015bwietnie robi\u0105, chocia\u017cby pozycje takie jak Wied\u017amin <\/em>czy Gra o Tron,<\/em> niezale\u017cnie czy m\u00f3wimy o ksi\u0105\u017ckach, grach czy serialu.<\/p>\n

Co ma zeugl do harcerza?<\/strong><\/h3>\n

Na przyk\u0142ad zapach, je\u015bli m\u00f3wimy o ko\u0144c\u00f3wce obozu. Mam wra\u017cenie, \u017ce wiele \u015brodowisk boi si\u0119 obierania fantastycznej tematyki na wyjazdy. S\u0105 podr\u00f3\u017ce po globie ziemskim, s\u0105 podr\u00f3\u017ce w czasie, a gdzie s\u0105 podr\u00f3\u017ce po innych allotopiach? Je\u015bli kto\u015b chcia\u0142by wykorzysta\u0107 temat przewodni z jakiego\u015b serialu, anime czy gry, a nie wie, czy przypadnie do gustu uczestnikom, to mo\u017ce warto po prostu zapyta\u0107 si\u0119, czym interesuj\u0105 si\u0119 podopieczni. Mo\u017cna te\u017c przedstawi\u0107 jaki\u015b temat jako zupe\u0142nie now\u0105 ciekawostk\u0119. Wszystko opiera si\u0119 tylko o to, jak przedstawimy ten nowy obcy \u015bwiat. Dobrze znane i lubiane gry mo\u017cna \u0142atwo przerobi\u0107 pod pasuj\u0105c\u0105 nam tematyk\u0119. S\u0105 wakacje, znajd\u017a czas na ogl\u0105danie najr\u00f3\u017cniejszych medi\u00f3w, aby znale\u017a\u0107 swoje w\u0142asne \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji na przysz\u0142e zbi\u00f3rki czy wyjazdy.<\/p>\n

Wed\u0142ug raportu czytelnictwa z 2022 roku<\/a> fantastyka, to 4 najbardziej poczytny gatunek. Najwi\u0119cej os\u00f3b si\u0119ga po ni\u0105 w wieku 15-18, cho\u0107 nie wiadomo jak sprawa wygl\u0105da z m\u0142odymi doros\u0142ymi, gdy\u017c w tym badaniu ludzie w wieku 19-59\u00a0 to jedna grupa badawcza. Przyk\u0142adowym bardziej szczeg\u00f3\u0142owym badaniem na temat fantastyki<\/a> jest badanie z 2012, gdzie ukazano, \u017ce w Polsce wi\u0119kszo\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w tego gatunku stanowi\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani, a najbardziej popularna grupa wiekowa to 20-24 lata.<\/p>\n

Wiemy, jak wygl\u0105da miecz \u015bwietlny, ale to nie oznacza, \u017ce naiwnie wierzymy w jego prawdziwe istnienie. Fantastyka to nie tylko bajki dla dzieci o smokach i ksi\u0119\u017cniczkach, tylko literatura dla ka\u017cdego, kto chce poczu\u0107 smak przygody z dala od codzienno\u015bci.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niezale\u017cnie od tego, czy potrzebujesz odpocz\u0105\u0107 od nat\u0142oku obowi\u0105zk\u00f3w, chcesz si\u0119 zrelaksowa\u0107 czy dobrze zabawi\u0107, lubisz zanurza\u0107 si\u0119 w inny \u015bwiat. Si\u0119gasz po ksi\u0105\u017ck\u0119, gr\u0119, film, po prostu jak\u0105\u015b histori\u0119, kt\u00f3ra nie dotyczy naszej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"author":152,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[199],"tags":[659,720],"class_list":["post-32024","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ntk","tag-ksiazka","tag-ksiazki"],"acf":{"attached_posts":{"link_1":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/o-czytaniu-nie-ksiazek\/","link_2":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/telefon-na-obozie\/","link_3":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/pobierz-aplikacje-na-tropie\/"}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32024","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/152"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32024"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32024\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32026,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32024\/revisions\/32026"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32024"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32024"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/natropie.zhp.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32024"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}