O ksi\u0105\u017ckach m\u00f3wi si\u0119 jak o przyjacio\u0142ach. O czytaniu jako przyjemnej rozrywce. I nie ma w tym nawet cienia k\u0142amstwa. Czasem jednak warto si\u0119gn\u0105\u0107 po pozycj\u0119, kt\u00f3ra doprowadzi nas do \u0142ez, ale nie tych \u015bmiechu, tylko smutku czy \u017calu. Dlaczego warto odwa\u017cy\u0107 si\u0119 i si\u0119gn\u0105\u0107 po to, co patrzy na nas z ukosa?<\/b><\/p>\n
W rozmowie z Justyn\u0105 Jaworsk\u0105 Zyta Rudzka powiedzia\u0142a: <\/span>\u201e<\/span>Literatura to nie coaching. Lepiej, gdy nie daje ob\u0142udnego pocieszenia. Lubi\u0119, jak sztuka wywleka ze strefy komfortu. Wtedy jest szansa na wyj\u015bcie z my\u015blenia tunelowego: na zobaczenie \u015bwiata inaczej, w mniej narcystycznej perspektywie\u201d\u00b9<\/span>.\u00a0<\/span>Prawdopodobnie nie mam podobnego gustu literackiego do Zyty Rudzkiej. Niemniej uwa\u017cam, \u017ce pisarka jak najbardziej ma racj\u0119. Ksi\u0105\u017cki to jedno z najlepszych narz\u0119dzi do bezpiecznego zakrzywiania rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/p>\n Ksi\u0105\u017cki jak najbardziej mog\u0105 zapewnia\u0107 nam rozrywk\u0119, roz\u015bmiesza\u0107 czy tworzy\u0107 jak\u0105\u015b bezpieczn\u0105 przestrze\u0144, kt\u00f3ra jest wykreowana przez wymy\u015blone \u015bwiaty. M\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce, \u017ce ksi\u0105\u017cki rozwijaj\u0105 i poszerzaj\u0105 horyzonty. W tym r\u00f3wnie\u017c nie ma krzty oszustwa. Tylko my\u015blimy raczej o literaturze w przyjemnym kontek\u015bcie. Jako doro\u015bli ludzie rzadko wybieramy ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3rych nie chcemy czyta\u0107. Prawdopodobnie czasy czytania ksi\u0105\u017cek, do kt\u00f3rych nas zmuszano (nawet je\u015bli mia\u0142y by\u0107 cudowne, prze\u0142omowe, ciekawe, czy wstyd nie zna\u0107 dzie\u0142a tego artysty) s\u0105 za nami, wraz z uko\u0144czeniem obowi\u0105zkowego etapu edukacji. Po co zatem czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re nie tyle, \u017ce nas nudz\u0105, ile wprawiaj\u0105 w dyskomfort lub wywo\u0142uj\u0105 trudne czy nieprzyjemne emocje?<\/span><\/p>\n Skoro lubimy poznawa\u0107 w bezpiecznych warunkach \u015bwiaty, kt\u00f3re nie istniej\u0105, to dlaczego nie prze\u0142o\u017cy\u0107 tego do\u015bwiadczenia na krainy istniej\u0105ce (lub istniej\u0105ce w przesz\u0142o\u015bci?). Dzi\u0119ki literaturze mo\u017cemy si\u0119 im przygl\u0105da\u0107 bezpiecznie – do\u015bwiadcza\u0107 ich lub studiowa\u0107, by p\u00f3\u017aniej sobie w g\u0142owie na spokojnie wszystko pouk\u0142ada\u0107 i zrozumie\u0107 wi\u0119cej. Uwa\u017cam, \u017ce w dzisiejszych czasach nie da si\u0119 \u017cy\u0107 inaczej ni\u017c w ba\u0144ce \u2013 otaczaj\u0105 nas algorytmy, kt\u00f3re podsuwaj\u0105 tre\u015bci dla nas przyjemne, aby ogl\u0105da\u0107 ich wi\u0119cej i wi\u0119cej. Jak ju\u017c osi\u0105dziemy w jednym miejscu, to nie szukamy nowych wra\u017ce\u0144, do\u015bwiadcze\u0144, znajomo\u015bci. Dobrze nam w tym, co znane, bo wtedy jest bezpieczne. Nic nas nie zaskoczy. Zakre\u015blamy kred\u0105 kr\u0105g wok\u00f3\u0142 siebie i tak tkwimy w nim, nie wychylaj\u0105c si\u0119 poza. Warto jednak czasem wyj\u015b\u0107 spoza tego okr\u0119gu, pozna\u0107, nowe, nieznane, czasem trudne, ale niezwykle edukuj\u0105ce cudze historie.<\/span><\/p>\n Chocia\u017c nie zawsze s\u0142owo dotyka, b\u0119dzie tym idealnym. Czasem to jak przylgni\u0119cie ca\u0142ym ci\u0119\u017carem o\u015blizg\u0142ej ko\u0144czyny. By historia nas szczerze poruszy\u0142a, by mog\u0142a si\u0119 przebi\u0107 przez zbudowan\u0105 barier\u0119, musi si\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b bezpo\u015brednio do nas odnosi\u0107. Dlatego te\u017c dobrze napisany reporta\u017c zostaje w nas na d\u0142ugo. Zazwyczaj tragedie wielu os\u00f3b nas jako\u015b nieszczeg\u00f3lnie poruszaj\u0105. Mo\u017ce na chwil\u0119 zasmuc\u0105, jednak nie wstrz\u0105sn\u0105, zostaj\u0105c w g\u0142owie do rozpami\u0119tywania. <\/span><\/p>\n W dzisiejszych czasach nie da si\u0119 \u017cy\u0107 inaczej ni\u017c w ba\u0144ce \u2013 otaczaj\u0105 nas algorytmy, kt\u00f3re podsuwaj\u0105 tre\u015bci dla nas przyjemne, aby ogl\u0105da\u0107 ich wi\u0119cej i wi\u0119cej<\/span><\/p><\/blockquote>\n Dobrze znanym przyk\u0142adem (mo\u017ce nawet z lekka oklepanym – to lektura szkolna) tego, \u017ce znaczenie ma jednostka, mo\u017ce by\u0107 historia spisana przez Gustawa Herlinga-Grudzi\u0144skiego. Doskonale wiemy o tragediach wyrz\u0105dzonych przez obozy pracy i koncentracyjne, kt\u00f3re powsta\u0142y podczas II wojny \u015bwiatowej. Ma\u0142o tego, wiele z tych miejsc zosta\u0142o przemienionych w muzea, aby upami\u0119tni\u0107 wszystkich straconych ludzi, oraz \u017ceby wsp\u00f3\u0142cze\u015bni ludzie mogli na w\u0142asne oczy zobaczy\u0107 tragedi\u0119, po kt\u00f3rej pozosta\u0142y tylko szcz\u0105tki. Jednak <\/span>Inny \u015bwiat<\/span><\/i> daje nam co\u015b zupe\u0142nie innego \u2013 histori\u0119 jednego konkretnego cz\u0142owieka. Nie histori\u0119 mas zag\u0142odzonych i wykorzystanych. Jednego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry sam walczy\u0142 o misk\u0119 zupy, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 zazna\u0107 chocia\u017c odrobin\u0119 otuchy, czy kt\u00f3ry walczy\u0142 do ostatniego tchu. Historia ta jest o tyle wa\u017cna i wyj\u0105tkowa, \u017ce dzieje si\u0119 w przesz\u0142o\u015bci. W czasach, kt\u00f3rych (miejmy nadziej\u0119) nie zaznamy. Lektura zapewnia wehiku\u0142 czasu. Wci\u0105gamy si\u0119 jak w histori\u0119 postaci z fikcyjnego \u015bwiata, tylko tutaj, z ty\u0142u g\u0142owy dobija si\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce to wydarzy\u0142o si\u0119 naprawd\u0119. Nie sztuk\u0105 jest opisa\u0107 co\u015b, co si\u0119 prze\u017cy\u0142o. Sztuk\u0105 jest, aby wywo\u0142a\u0142o to r\u00f3wnie\u017c w innych te same emocje co w tobie.<\/span><\/p>\n To, co nieprzyjemne, nie musi dzia\u0107 si\u0119 w przesz\u0142o\u015bci. Jennette McCurdy w swojej autobiografii<\/span> Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce moja mama umar\u0142a <\/span><\/i>przela\u0142a mn\u00f3stwo \u017calu i goryczy. Znana z popularnego serialu <\/span>iCarly<\/span><\/i> na kanale Nickelodeon opowiedzia\u0142a o strasznych warunkach pracy, jak i jej bardzo toksycznej relacji z matk\u0105. Matka, bliska jej osoba, kt\u00f3ra powinna dba\u0107 o dobro i bezpiecze\u0144stwo dziecka, niestety mia\u0142a zgo\u0142a inny kompas moralny. Toksyczne zachowania matki Jennette przyp\u0142aci\u0142a zaburzeniami od\u017cywiania, uzale\u017cnieniami od u\u017cywek, jak i po prostu problemami w relacjach z r\u00f3wie\u015bnikami. Historia jest trudna, nie dlatego, \u017ce jest okraszona czarnym humorem. Jest trudna, bo okazuje si\u0119, \u017ce za pi\u0119knymi reklamami wymarzonej hollywoodzkiej kariery stoi co\u015b znacznie gorszego ni\u017c tandeta. Tak opisana relacja mi\u0119dzy matk\u0105 a dzieckiem nigdy nie powinna si\u0119 wydarzy\u0107. Ksi\u0105\u017cka odkrywa przed nami karty, na kt\u00f3re nie zawsze jeste\u015bmy gotowi \u2013 na autentyczno\u015b\u0107. Ta ksi\u0105\u017cka dzia\u0142a jak kube\u0142 zimnej wody \u2013 nie wszystko, co zdaje si\u0119 pi\u0119kne i wygl\u0105da jak marzenie, takim jest. Czasem za \u0142adn\u0105 tekturow\u0105 dekoracj\u0105 kryje si\u0119 zgnilizna, kt\u00f3rej nie da si\u0119 \u0142atwo (o ile w og\u00f3le) posprz\u0105ta\u0107. Trzeba tylko spojrze\u0107 troch\u0119 szerzej.<\/span><\/p>\n Wyj\u015bciem poza stref\u0119 komfortu mo\u017ce by\u0107 przeczytanie ksi\u0105\u017cki napisanej przez\/o osobach ze zgo\u0142a innymi pogl\u0105dami. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 ksi\u0105\u017cka napisana o spo\u0142eczno\u015bci LGBTQ+, a przeczytana przez (stereotypow\u0105) starsz\u0105, prawicow\u0105, g\u0142\u0119boko wierz\u0105c\u0105 osob\u0119. <\/span>Dezorientacje. Antologia polskiej literatury queer<\/span><\/i>, ze zwyk\u0142ego zbioru tekst\u00f3w literackich, mo\u017ce nabra\u0107 si\u0142y wywrotowej, je\u015bli zostanie przeczytana przez osob\u0119 o odmiennych pogl\u0105dach. Mo\u017cna my\u015ble\u0107, \u017ce os\u00f3b LGBT+ nie ma lub s\u0105dzi\u0107, \u017ce ich nie widzimy. Lektury jak <\/span>Ca\u0142a si\u0142a, jak\u0105 czerpi\u0119 na \u017cycie<\/span><\/i> otwieraj\u0105 oczy i przedstawiaj\u0105 relacje, \u015bwiadectwa, pami\u0119tniki os\u00f3b <\/span>t\u0119czowych<\/span><\/i>, \u017cyj\u0105cych w Polsce. To, \u017ce co\u015b nas osobi\u015bcie nie dotyczy, nie oznacza, \u017ce nie istnieje. Albo mo\u017ce by\u0107 bli\u017cej nas, ni\u017c nam si\u0119 zdaje. Ksi\u0105\u017cka nie musi by\u0107 o ludzkich dramatach, by sta\u0142a si\u0119 dla nas trudn\u0105 lektur\u0105. Lubimy tkwi\u0107 w swoich przekonaniach i by\u0107 poklepywani po plecach. Dlatego czasem wyj\u015bcie poza stref\u0119 komfortu mo\u017ce pokaza\u0107 nam cudze stanowisko, kt\u00f3re wcale nie musi by\u0107 b\u0142\u0119dne.<\/span><\/p>\nKocyk, kaka\u0142ko i lekturka<\/b><\/h3>\n
Bezpieczna strefa dyskomfortu<\/b><\/h3>\n
Dlaczego to nas dotyka?<\/b><\/h3>\n
Nie tylko przesz\u0142o\u015b\u0107 jest dyskomfortowa<\/b><\/h3>\n
Trudne nie musi by\u0107 tragiczne<\/b><\/h3>\n
Prawda o nas najbardziej boli<\/b><\/h3>\n