Głos młodych – czy naprawdę go usłyszymy?

Jestem w Związku / Franciszek Linke / 15.04.2026

Wielkimi krokami zbliża się 44 Zjazd ZHP, a więc największe święto demokracji w naszej organizacji. Jest to też czas podsumowań i planowania rozwoju naszej organizacji na kolejne lata. Wśród uchwał zjazdowych znalazła się jedna, która szczególnie powinna przykuć uwagę wędrowniczek i wędrowników.

Ostatnie cztery lata były czasem intensywnych zmian w ZHP – nowy system stopni instruktorskich, nowy system pracy z kadrą, system metodyczny, zmiany w Systemie Instrumentów Metodycznych, a wśród tego wszystkiego przyjęta przez Radę Naczelną w listopadzie zeszłego roku Polityka Angażowania Młodych ZHP.  

Czym właściwie jest Polityka Angażowania Młodych ZHP? 

Polityka Angażowania Młodych ZHP to jeden z tych dokumentów, które próbują nazwać coś, co w harcerstwie powinno być oczywiste, czyli że to młodzi są jego sercem. Określa ona ich rolę nie tylko jako uczestników działań, ale jako współtwórców wspólnoty, mających realny wpływ na decyzje, kierunki rozwoju i przyszłość organizacji. Jednocześnie podkreśla współodpowiedzialność młodych za ZHP i zaleca angażowanie młodych w działania na wszystkich poziomach, od drużyny po władze centralne. Dokument wskazuje również na wpływ jaki młodzi ludzie mogą mieć na swoje lokalne środowiska i społeczności. U jej podstaw leży jasne założenie: harcerstwo to ruch ludzi młodych wspieranych przez dorosłych. W tym kontekście „młodzi” to wszystkie osoby poniżej 26. roku życia – czyli na dobrą sprawę wędrownicy i młodzi instruktorzy. 

Kluczowym elementem polityki jest pojęcie partycypacji młodych, czyli ich uczestnictwa w procesach decyzyjnych i działaniach organizacji. Dokument wyróżnia cztery poziomy zaangażowania. Najbardziej podstawowy jest udział, czyli sytuacja, w której młodzi mogą wyrażać swoje opinie, a ich głos jest brany pod uwagę choć nie zawsze przekłada się to na decyzje. Kolejnym krokiem jest włączenie, które zakłada tworzenie warunków do równego uczestnictwa wszystkich młodych, niezależnie od ich doświadczeń czy możliwości, poprzez usuwanie barier i wspieranie ich potencjału. Dalej pojawia się angażowanie – moment, w którym młodzi nie tylko uczestniczą, ale współtworzą działania i biorą za nie współodpowiedzialność, stając się partnerami w procesie zmiany. Ostatnim etapem jest wzmacnianie, czyli sytuacja, w której młodzi zdobywają kompetencje, pewność siebie i przestrzeń do samodzielnego kształtowania rzeczywistości,
a organizacja dostosowuje swoje struktury i sposób działania, by ten wpływ był realny. 

Warto zaznaczyć, że PAM jest dokumentem ideowym, na podstawie którego Główna Kwatera opracowuje ramy operacyjne jego wdrażania. 

Zjazd i Forum Młodych 

Choć wśród delegatów na najbliższy Zjazd tylko niecałe 22% (49/224 delegatów) stanowią młodzi (osoby, które nie ukończyły 26 roku życia) to przedmiotem jego obrad będzie również Druk 48 (44ZZ Druk 48.docx), czyli projekt uchwały w sprawie ustanowienia Forum Młodych ZHP. 
To właśnie ten projekt ma być próbą stworzenia przestrzeni, w której głos młodych wybrzmi mocniej. 

Projekt definiuje Forum Młodych ZHP jako organ dla osób w wieku 18–26 lat, będący wydarzeniem edukacyjnym oraz narzędziem angażowania ludzi młodych w procesy decyzyjne Związku. Cele, które przyświecają powołaniu Forum to rozwój kompetencji uczestników, stworzenie przestrzeni realnego wpływu na kierunki rozwoju organizacji oraz budowanie dialogu międzypokoleniowego. Zadaniem Forum byłoby wypracowanie ustaleń i przedkładanie ich władzom naczelnym ZHP w formie wniosków, rekomendacji, stanowisk oraz projektów uchwał dotyczących kluczowych dokumentów Związku 
w sprawach metodycznych, programowych i pracy z kadrą oraz Strategii ZHP. Można więc powiedzieć, że Forum ma być próbą przejścia od idei zawartych w PAM do konkretnych mechanizmów działania. 

Co pomiędzy edycjami Forum? 

Forum ma odbywać się co najmniej raz na dwa lata, a pierwsze jego zwołanie powinno nastąpić najpóźniej do końca 2028 roku. Projekt przewiduje także analizę możliwości udziału osób w wieku 15–17 lat w charakterze obserwatorów, pozostawiając jednak otwartą decyzję o ich dopuszczeniu i szczegółowych zasadach udziału. 

Projekt zakłada powołanie Komisarzy Forum – sześcioosobowego zespołu wybieranego przez uczestników Forum spośród instruktorów, którego mandat obejmuje reprezentowanie Forum, udział w przygotowaniu kolejnej edycji, bieżący monitoring wdrażania jego ustaleń oraz raportowanie zarówno do samego Forum, jak i na zjazd zwyczajny wraz z prezentacją projektów uchwał.  

I tu pojawia się kluczowe pytanie: jak bardzo „realne” będzie to narzędzie? 

Nadal niewiadomą pozostają liczba uczestników Forum, sposób zapewnienia reprezentacji chorągwi, tryb rekrutacji i kryteria uczestnictwa, sposób podejmowania decyzji, mechanizmy konsultowania wypracowanych rozwiązań z szerszym środowiskiem młodych w ZHP, szczegóły wsparcia finansowego i logistycznego oraz precyzyjny status prawny Forum jako organu i jego relacja do istniejących władz statutowych. Z jednej strony to naturalne – uchwała wyznacza kierunek, a szczegóły mają zostać dopracowane później. Z drugiej jednak, to właśnie te szczegóły zdecydują o tym, czy Forum stanie się realnym narzędziem wpływu. 

Co to oznacza dla wędrowników? 

Jeśli na podstawie Polityki Angażowania Młodych powstaną konkretne ramy operacyjne, obejmujące również Forum Młodych, zyskamy nie tylko kolejne wydarzenie w kalendarzu ZHP, ale przede wszystkim realne narzędzie angażowania wędrowniczek i wędrowników. Harcerstwo – a szczególnie metodyka wędrownicza – ma przecież kształtować świadomych, zaangażowanych i odpowiedzialnych obywateli. W tym kontekście Forum może stać się swoistym poligonem doświadczalnym, na którym młodzi nauczą 
się współdecydowania i brania odpowiedzialności, zanim zaczną zmieniać świat poza organizacją. 

Co zrobić, by głos młodych wybrzmiał? 

Spodobał Ci się pomysł na ustanowienie Forum Młodych? A może chciałbyś w przyszłości reprezentować głos młodych na forum naszej organizacji?  W takim razie chcesz, żeby 44. Zjazd ZHP zajął się tą uchwałą. Zachęcam Cię do porozmawiania z delegatem z Twojego hufca / rejonu hufców o tej uchwale i przedstawienia mu, dlaczego Twoim zdaniem 
ta uchwała jest ważna i dlaczego chcesz by głos młodych miał swoje stałe miejsce 
w strukturze ZHP. Bo jeśli harcerstwo naprawdę ma być ruchem ludzi młodych, to ten głos musi nie tylko wybrzmieć, ale także  zostać usłyszany. 

Przeczytaj też:

• Szukam znaku, który się okaże drogowskazem
• Wracanie to proces
• Jak pracować z siłą ducha?