Czy każdy pożyteczny czyn jest służbą? Spotkajmy się na Wędrowniczej Watrze

Jestem w Związku / Jakub Lasek / 15.07.2026

„Służba” jest jednym z tych słów, których w ZHP używamy bardzo często. Pojawia się w rocie Przyrzeczenia Harcerskiego, dokumentach metodycznych, planach pracy drużyn i rozmowach o wędrownictwie. Organizujemy akcje społeczne, pomagamy w czasie kryzysów, sprzątamy lasy, wspieramy lokalne społeczności i odpowiadamy na potrzeby innych ludzi. Ale czy każde z tych działań możemy nazywać wędrowniczą służbą?

Czy jednorazową pomoc podczas wydarzenia lokalnego można uznać za służbę wędrowniczą? A co z nagłą pomocą w różnego rodzaju kryzysach, czy to też jest służba? Czy w takim razie zawsze powinna wynikać ona z wcześniej rozpoznanej potrzeby społecznej, jak i naszych wędrowników? Jak odróżnić ją od dobrego uczynku, akcji albo pomocy wykonywanej przez drużynę? Czy służba jest wolontariatem? I co musi się wydarzyć, aby działanie na rzecz innych stało się rzeczywistym doświadczeniem wychowawczym dla wędrowników?

Nie są to pytania wyłącznie teoretyczne. Odpowiedzi na nie wpływają na to, jak planujemy pracę drużyn, wspieramy rozwój wędrowników i rozumiemy jeden z najważniejszych elementów harcerskiego wychowania.

Dlatego 22 sierpnia 2026 roku podczas Wędrowniczej Watry spotkamy się w Imiołkach na ogólnopolskiej konferencji instruktorskiej poświęconej służbie.

Nie tylko o służbie, ale także o zmianie

Konferencja będzie przestrzenią pogłębionej rozmowy o służbie w ZHP, ze szczególnym uwzględnieniem metodyki wędrowniczej. Chcemy połączyć perspektywę historyczną, wychowawczą, metodyczną i praktyczną.

Nie zależy nam jednak wyłącznie na przeprowadzeniu kilku wystąpień i przekazaniu uczestnikom gotowych odpowiedzi. Konferencja ma mieć również charakter otwarty. Chcemy zebrać doświadczenia osób pracujących z wędrownikami, rozpoznać najważniejsze problemy środowisk oraz wypracować materiał, który będzie można wykorzystać w dalszej pracy nad wspieraniem służby w ZHP.

Zastanowimy się wspólnie:

• czym służba różni się od pożytecznych czynów,
• jak rozpoznawać rzeczywiste potrzeby społeczne,
• jak przygotowywać wędrowników do odpowiedzialnego działania,
• jak wspierać dobrostan osób pełniących służbę,
• czy działania akcyjne i działania w sytuacjach kryzysowych mogą być służbą,
• jakich narzędzi i programów potrzebują drużynowi oraz zespoły metodyczne.

Efektem konferencji nie ma być więc wyłącznie lepsze zrozumienie tematu; chcemy również zebrać konkretne wnioski, rekomendacje, przykłady dobrych praktyk i pytania, które wymagają dalszej pracy.

Od historii harcerstwa do współczesnych wyzwań

Rozmowę rozpoczniemy od spojrzenia na historię służby w harcerstwie i ZHP. Chcemy pokazać, że służba nie jest kolejnym współczesnym narzędziem programowym, ale jednym z elementów tożsamości harcerskiej. Jej formy, społeczny kontekst i sposób rozumienia zmieniały się jednak wraz z samą organizacją oraz rzeczywistością, w której działali harcerze.

Następnie przyjrzymy się temu, jak służba jest opisana obecnie w Podstawach wychowawczych ZHP oraz Systemie Metodycznym. Spróbujemy przełożyć zapisy dokumentów na codzienną pracę drużynowych, przybocznych i zespołów metodycznych.

W programie znajdzie się również wprowadzenie do Celów Zrównoważonego Rozwoju. Mogą one być praktyczną mapą współczesnych wyzwań społecznych, środowiskowych i globalnych. Pomagają dostrzec, że lokalne działania drużyny mogą być częścią większej zmiany, a dobrze zaplanowana służba może łączyć potrzeby najbliższego otoczenia z globalną odpowiedzialnością.

Porozmawiamy również o programach i narzędziach wspierających służbę, w tym o Odznace Skautów Świata – Scouts of the World Award.

Ty także możesz współtworzyć program

Znaczącą część konferencji przeprowadzimy w formule Open Space. Oznacza to, że tematy rozmów nie zostaną w całości ustalone przez organizatorów, a zgłaszać je mogą również osoby uczestniczące w konferencji.

Propozycję tematu panelu można wpisać już w formularzu zgłoszeniowym. Temat powinien dotyczyć szeroko rozumianej służby, a zwłaszcza jej osadzeniu w kontekście metodyki wędrowniczej, pracy z drużynami, wsparcia kadry, dokumentów metodycznych, działań społecznych albo programów wspierających służbę.

Jeżeli zastanawiasz się nad konkretnym problemem w swojej drużynie, hufcu, namiestnictwie albo referacie, nie musisz czekać, aż ktoś inny wpisze go do programu. Możesz dzięki uzupełnieniu formularza zaprosić pozostałych uczestników do wspólnego szukania odpowiedzi.

Wśród możliwych tematów rozmów znajdują się między innymi:

• jak powinna wyglądać służba podczas kryzysu,
• czy działania akcyjne mogą być służbą wędrowniczą,
• jak chronić dobrostan osób zaangażowanych w pomaganie,
• jak budować rezyliencję poprzez służbę,
• jak pracować z Celami Zrównoważonego Rozwoju,
• czy służba potrzebuje jednej organizacyjnej definicji,
• jak rozpoznać realną potrzebę społeczną,
• jakich programów i narzędzi potrzebują środowiska wędrownicze,
• jak wspierać drużynowych w planowaniu długofalowej służby.

Uczestnicy wybiorą temat i stolik, przy którym chcą pracować. Każda rozmowa będzie wspierana przez osobę facylitującą i zakończy się zebraniem najważniejszych doświadczeń, problemów, rekomendacji oraz dobrych praktyk.

Służba a pożyteczne czyny

Jednym z najważniejszych punktów konferencji będzie warsztat poświęcony różnicy między służbą a pożytecznymi czynami.

Uczestnicy będą pracować w grupach nad konkretnymi przykładami, kryteriami i sytuacjami granicznymi. Spróbujemy odpowiedzieć między innymi na pytania:

• co sprawia, że dane działanie jest służbą,
• czy służba musi być długofalowa,
• czy każda pomoc innym jest służbą,
• jaką rolę odgrywa rozpoznanie potrzeby społecznej,
• jakie znaczenie mają intencja, przygotowanie i późniejsza refleksja,
• czy jednorazowa odpowiedź na kryzys może być służbą,
• jak odróżnić służbę od zadaniowo rozumianego wolontariatu.

Nie zakładamy, że w ciągu jednego dnia uda się znaleźć prostą definicję rozstrzygającą wszystkie wątpliwości. Możemy jednak uporządkować najważniejsze kryteria, wskazać przykłady graniczne i zebrać materiał potrzebny do dalszej pracy metodycznej.

Wnioski z konferencji zostaną opracowane i przekazane uczestnikom. Powstanie także zbiór rekomendacji, dobrych praktyk oraz propozycji dotyczących dalszego wspierania służby wędrowniczej.

Nie zaczynamy rozmowy od zera

Przed konferencją zapraszamy uczestników do wykonania zadania przedkonferencyjnego. Będzie nim zapoznanie się z poradnikiem „Inspirator Służby” oraz wnioskami wypracowanymi podczas ostatniej Konferencji o Służbie Chorągwi Krakowskiej.

To ważny element przygotowania. Nie chcemy prowadzić kolejnej rozmowy, która zaczyna się od tych samych pytań i kończy na tych samych ogólnych stwierdzeniach. Chcemy skorzystać z dotychczasowej pracy instruktorów, skonfrontować wcześniejsze wnioski z doświadczeniami osób z całej Polski i wykonać następny krok.

Konferencja podczas Wędrowniczej Watry ma być kontynuacją rozmowy, a nie jej początkiem.

Kogo zapraszamy?

Konferencja jest skierowana do kadry pracującej z metodyką wędrowniczą, szczególnie do:

• członków referatów i zespołów wędrowniczych,
• członków namiestnictw wędrowniczych,
• drużynowych i przybocznych drużyn wędrowniczych,
• osób wspierających pracę programową i metodyczną środowisk wędrowniczych.

Minimalnym wymaganiem jest otwarta próba przewodnikowska. Osoby niepełnoletnie mogą uczestniczyć w konferencji, jeżeli ich pobyt na Wędrowniczej Watrze został zgłoszony do kuratorium oświaty w ramach wypoczynku.

Konferencję poprowadzi zespół w składzie: hm. Jakub Lasek – komendant konferencji, hm. Karolina Kornas-Bojaronus, phm. Mikołaj Słoński oraz pwd. Artur Dąbrowski.

Informacje organizacyjne

Termin: 22 sierpnia 2026 roku, w godzinach 9.00–19.00. Rejestracja rozpocznie się o godzinie 8.30.

Miejsce: Stanica Harcerska Hufca ZHP Poznań-Nowe Miasto w Imiołkach koło Gniezna.

Koszt: dodatkowa składka członkowska zadaniowa wynosi 0 zł. Konferencja jest dofinansowana.

Wyżywienie: uczestnicy mają zapewniony obiad.

Nocleg: zgłoszenie na samą konferencję nie obejmuje noclegu.

Termin zgłoszeń: 31 lipca 2026 roku.

Przed wysłaniem zgłoszenia zapoznaj się również z regulaminem konferencji.

Wypełnij formularz i zgłoś się na Wędrowniczą Konferencję Metodyczną.

Pamiętaj, że już w formularzu możesz zaproponować temat, który powinien zostać poruszony podczas Open Space.

Nie tylko konferencja – program instruktorski na Watrze

Konferencja o służbie jest jedną z kilku propozycji przygotowanych dla kadry podczas Wędrowniczej Watry 2026.

Szkolenie Tutorów Odznaki Skautów Świata

Po raz pierwszy w historii Wędrowniczej Watry odbędzie się szkolenie tutorów Odznaki Skautów Świata – Scouts of the World Award.

SWA jest najwyższym odznaczeniem Światowej Organizacji Ruchu Skautowego przeznaczonym dla osób w wieku od 15 do 26 lat. Zdobywająca je osoba uczestniczy w Odkryciu SWA, a następnie pod opieką tutora realizuje co najmniej 80-godzinny projekt społeczny.

Szkolenie odbędzie się 22 i 23 sierpnia. Jest skierowane do kadry wędrowniczej oraz osób zainteresowanych projektami społecznymi, które uczestniczą w Wędrowniczej Watrze i ukończyły co najmniej kurs przewodnikowski.

Uczestnicy będą pracować nad rozpoznawaniem lokalnych potrzeb, planowaniem projektów społecznych, budowaniem partnerstw oraz wspieraniem osób zdobywających odznakę. Ukończenie szkolenia pozwoli uzyskać uprawnienia tutora SWA, prowadzić Odkrycia SWA i opiekować się realizacją projektów.

Szkolenie jest zawarte w cenie udziału w Wędrowniczej Watrze. Podczas zajęć zapewniony zostanie obiad, dlatego uczestnicy nie będą w tym czasie gotować z własnymi patrolami.

Spotkanie Referatów przy Watrze

Od 21 do 25 sierpnia odbędzie się również Spotkanie Referatów przy Watrze, skierowane do kadry metodycznej chorągwi – członków referatów, zespołów i innych osób wspierających metodykę wędrowniczą.

Program obejmie udział w konferencji o służbie, sejmik wędrowniczy i wybory Kierownictwa Wydziału Wędrowniczego, warsztaty merytoryczne, spotkania ze środowiskami z poszczególnych chorągwi, zwiedzanie oraz czas na odpoczynek i wspólne przeżywanie Watry.

Koszt udziału wynosi 75 zł i obejmuje nocleg oraz pełne wyżywienie. Osoby zapisujące się na Spotkanie Referatów nie muszą osobno zgłaszać się na konferencję – udział w niej jest częścią programu spotkania.

Wszystkie propozycje programu instruktorskiego można wybrać w tym samym formularzu zgłoszeniowym.

Służba jest zbyt ważnym elementem harcerskiego wychowania, aby ograniczać rozmowę o niej do kilku zdań w dokumentach albo powtarzanych od lat definicji. Potrzebujemy przestrzeni, w której możemy zestawić zapisy metodyczne z rzeczywistymi doświadczeniami drużyn, zadać trudne pytania i wspólnie poszukać odpowiedzi.

Spotkajmy się 22 sierpnia w Imiołkach. Przywieź swoje doświadczenia, wątpliwości, dobre praktyki i pytania. Być może właśnie od nich rozpocznie się kolejny ważny krok w rozwoju służby wędrowniczej w ZHP.

Zgłoś się do 31 lipca 2026 roku.

Przeczytaj też: