Jak młodzi mogą wpływać na swój start zawodowy?
Na tytułowe pytanie jedną z odpowiedzi jest „Parlament Przyszłości” – wydarzenie zorganizowane w Sali Kolumnowej Sejmu RP przez Państwową Inspekcję Pracy.
Kilkadziesiąt osób z różnych stowarzyszeń i instytucji, w tym liczna grupa reprezentantów ZHP, spotkało się tam, by porozmawiać o wejściu na rynek pracy. Dyskutowaliśmy o sztucznej inteligencji, bezpieczeństwie i relacjach w pracy oraz o tym, na co uważać, szukając pierwszego zatrudnienia. „Wydarzenie było wyjątkowe dla nas jako harcerzy, bo mieliśmy możliwość podzielenia się często bogatym doświadczeniem zawodowym. Miałam poczucie, że każdy z obecnych przywiózł ze sobą własną historię i doświadczenia – zarówno te pozytywne, jak i negatywne, wynikające nie tylko z osobistych przeżyć, ale również z wpływu otaczającego go środowiska” – wspomina dh. Julia Misztal z Hufca Kraków-Śródmieście im. M. Kopernika.
AI a pierwsze doświadczenia zawodowe
Pierwszy panel dotyczył AI na rynku pracy. Wśród uczestników pojawiało się wiele głosów wyrażających obawy, że jeśli AI zabierze stanowiska juniorskie, to kiedyś w końcu zabraknie seniorów, bo nikt ich nie wyszkoli. Nie było tu jednak miejsca tylko i wyłącznie na narzekanie. Dostrzegano także szanse związane z AI, które przecież powinno być narzędziem pracy, a nie pracownikiem samym w sobie. Stanowiska juniorskie mogłyby zyskać nowy wymiar w formie nadzorowania pracy AI, dzięki czemu człowiek nadal musiałby wykraczać myśleniem poza algorytm i przewidywać sytuacje, których AI może nie wychwycić. Mogą to być na przykład niuanse związane z emocjami człowieka, jego rzeczywistymi potrzebami, intencjami czy kontekstem społecznym danej sytuacji. To właśnie umiejętność krytycznej oceny wyników generowanych przez AI, dostrzegania nieoczywistych zależności i rozumienia drugiego człowieka mogą stać się jednymi z kluczowych elementów pracy przyszłości.
Porównano także obecną sytuację AI do niemal analogicznych procesów związanych z wprowadzaniem nowych technologii do zakładów pracy – komputerów, internetu… Wszystko to stanowiło kiedyś nowość, która potencjalnie mogła wyprzeć niektóre zawody – a jednak nowe technologie przyjmowały się, a liczba osób bezrobotnych z roku na rok była coraz mniejsza, podczas gdy wiele zawodów nadal istnieje, choć obecnie wykonuje się je w inny sposób. Dlatego miejmy pewien dystans i pokorę wobec AI, cytując panelistów, oraz zachowajmy rozsądek i spokój. Nie traktujmy tego narzędzia bezkrytycznie, ale starajmy się także dostrzec w nim szansę, która w połączeniu z naszymi kompetencjami miękkimi przyniesie nam jeszcze większy rozwój i nowe możliwości.
Bezpieczeństwo zaczyna się od relacji
Kolejny panel to dyskusja o BHP – zarówno tym fizycznym, jak i psychicznym. Wśród wyzwań, z którymi mierzy się współczesna młodzież, znalazły się różnice międzypokoleniowe w podejściu do pracy, doświadczanie mobbingu, brak wdrażania pracowników do ich obowiązków, niedostateczna komunikacja, również tak w zakresie przekazywania informacji zwrotnej, pojawiające się już na początku kariery zawodowej problemy z depresją i wypaleniem zawodowym, a także kwestia podejścia do popełnianych błędów.
Podczas tego panelu poruszono bardzo wiele tematów. Nie sposób zapamiętać je wszystkie, jednak w naszej ocenie wiele z nich sprowadza się do wzajemnego niezrozumienia międzypokoleniowego, wynikającego z odmiennych oczekiwań i priorytetów w życiu prywatnym i zawodowym. Na to jednak uczestnicy znaleźli propozycje rozwiązań, takie jak rozszerzenie zakresu informacji zawartych w opisie stanowiska pracy o częstotliwość przekazywania informacji zwrotnej czy dostępne formy wsparcia ze strony pracodawcy, szkolenia z kompetencji miękkich (np. międzypokoleniowość, komunikacja, praca zespołowa, mentoring) zarówno dla pracodawców, jak i pracowników oraz kształtowanie na różnych etapach edukacji postawy polegającej na uczeniu się na błędach zamiast poszukiwania winnych.
Takie podejście jest szczególnie rozwinięte m.in. w lotnictwie, gdzie każda katastrofa jest szczegółowo analizowana. Nawet gdy dochodzi się do wniosku, że błąd popełnił człowiek, zadaje się kolejne pytanie: dlaczego ten człowiek mógł postąpić w taki sposób? Przenosi to nacisk z przypisywania winy konkretnym osobom na szukanie wad systemowych, co usprawnia pracę i zwiększa poczucie bezpieczeństwa. Myślimy, że nawet w najprostszych zawodach takie podejście byłoby wartościowe.
Na co uważać przy szukaniu pracy?
Ostatni panel dotyczył tzw. red flagów, czyli sygnałów, które powinny nas zaalarmować podczas poszukiwania pracy. Pojawiło się bardzo wiele pomysłów, ale, co najważniejsze, wywiązała się realna dyskusja, w której niektórzy uczestnicy negatywnie ocenili perspektywę PIP i wprowadzone w ostatnim czasie zmiany prawne. Dyskusja dotyczyła między innymi przyznania pracownikom PIP możliwości przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, jeśli spełniają one przesłanki określone w Kodeksie Pracy.
Uczestnicy podkreślali, że sytuacja ta bardzo utrudniła studentom możliwości zarobkowe, ponieważ często pracują oni na umowach zlecenia w trakcie studiów. PIP podkreśliła, że co do zasady zmieniły się jedynie kompetencje Inspekcji, a nie same zapisy Kodeksu Pracy, co pozwala jej lepiej chronić obywateli przed nadużyciami. Część uczestników określiła to jako działanie ograniczające możliwości zarobkowe studentów i pozbawiające ich miejsc pracy, ponieważ umowa o pracę nie zapewnia takiej elastyczności jak umowa zlecenie.
Co do zasady, jest to prawda, ale umowa o pracę również może zapewniać elastyczność zatrudnienia. Wystarczy tylko (lub aż) znać zapisy Kodeksu Pracy i znaleźć pracodawcę, który nie będzie się bał wprowadzić ich w życie. Doświadczenia jednego z autorów pokazują, że przez połowę studiów dziennych pracował on w miejscu, które dostosowywało grafik do jego zajęć. Była to umowa o pracę na czas nieokreślony. Pokazuje to, że elastyczność zatrudnienia na umowie o pracę nie jest jedynie fikcją prawną, lecz realną możliwością dla studenta na rynku pracy!
Bardzo mocno wybrzmiał także problem braku edukacji z zakresu prawa pracy na jakimkolwiek poziomie kształcenia, co naraża młodych ludzi na wykorzystywanie, ponieważ nieznajomość prawa szkodzi – w tym przypadku nam jako pracownikom. Wśród wspomnianych red flagów znalazły się m.in. niejasny opis stanowiska pracy na starcie, niejasne zasady wynagradzania, a przede wszystkim hasło „Bo u nas jest taka rodzinna atmosfera”, przytoczone w końcowej wypowiedzi przedstawiciela PIP. Puenta była konkretna: jeśli podczas rozmowy o pracę usłyszycie taki tekst, zastanówcie się dwa razy, czy warto wiązać się z takim miejscem. Jak ujął to przedstawiciel PIP: „Gdy słyszycie taki tekst, obróćcie się na pięcie i znajdźcie inne miejsce”.
Co do tej rozmowy wnosi harcerstwo?
Reprezentanci ZHP byli podczas paneli zauważani i wyróżniani przez specjalistów. Imiennie doceniony przez jednego z panelistów został również pwd Maciej Pewniak z Hufca ZHP Sieradz. W jego refleksji po wydarzeniu pojawił się wątek bliski także nam:
„Przysłuchując się poruszanym w czasie debaty problemom w miejscach pracy, doszedłem do wniosku, że jako ZHP mamy wdrożone dobre mechanizmy przeciwdziałania im. Dobrym przykładem będzie tutaj nasz nowy System Pracy z Kadrą” – mówi Maciej.
W ZHP uczymy się pracy zespołowej, komunikacji i współpracy między osobami w różnym wieku. Mamy też narzędzia wspierające pracę z kadrą, w tym Model Przywództwa i kulturę organizacyjną. Nie oznacza to, że wszystkie problemy mamy rozwiązane. Słuchając dyskusji widzieliśmy jednak, jak wiele harcerskich doświadczeń można wykorzystać w życiu zawodowym.

Z czym wracamy z debaty
Czy warto było wziąć udział w takim wydarzeniu? Czy miejsce podkreślało jego rangę? Czy młodzi potrafią debatować z szacunkiem i przedstawiać merytoryczne argumenty? Naszym zdaniem – TRZY RAZY „TAK”!
Uważamy, że całość była nawet nieco zbyt rozbudowana. Wartościowe mogłoby być podobne wydarzenie, ale o węższym, bardziej sprecyzowanym zakresie tematycznym, a skierowane do szerszej grupy odbiorców, tak aby perspektywa młodych pracowników mogła spotkać się z perspektywą pracodawców. Bo wzajemny szacunek, dialog i zrozumienie to podstawa lepszej wizji wspólnej przyszłości.
Na koniec pewna refleksja. Uważamy, że w najbliższej przyszłości zmieni się charakter umiejętności poszukiwanych przez pracodawców. Zamiast kompetencji twardych, największym atutem staną się kompetencje miękkie. Postęp technologiczny będzie bowiem automatyzował coraz więcej procesów, dostęp do wiedzy stanie się coraz łatwiejszy, a zdobywanie nowych informacji nie będzie już tak dużym wyzwaniem. Jednak umiejętności zarządcze, praca z emocjami, kreatywne i konstruktywne myślenie, rozumienie osób w różnym wieku czy wiele innych kompetencji miękkich nie będą mogły zostać zastąpione przez jakikolwiek algorytm. A nauczenie się kompetencji miękkich wymaga od nas samych o wiele więcej pracy niż nauczenie się, że 2+2=4.
Właśnie dlatego tak ważne jest, by rozwijać te umiejętności już od najmłodszych lat, nie tylko w szkole, ale też poprzez realne działanie i zdobywanie doświadczenia. Harcerstwo daje nam do tego przestrzeń, bo uczy współpracy, samodzielności i odpowiedzialności w praktyce, a nie tylko na podstawie utartych schematów. Tworzy bezpieczną przestrzeń, w której można popełniać błędy, wyciągać wnioski i próbować ponownie z coraz lepszym efektem. Być może więc to właśnie kompetencje rozwijane dziś na zbiórkach i biwakach okażą się jednymi z najbardziej przydatnych na rynku pracy przyszłości.
Świat opiera się na schematach, zostawmy więc schematy AI, a sami zajmijmy się światem.

fot. Adam Olbrycht
Przeczytaj też:
- Jesienna zaduma nad pamięcią
- Czy potrzebujemy nowego komentarza do Prawa Harcerskiego?
- Druhu, Druhno – a kim ja będę, jak dorosnę?
Rafał Kaniak - drużynowy 3 SDW „Imaginacja” i… nie tylko. Miłośnik górskich wędrówek, roweru, nauki, muzyki, książek, zwierząt, prawa, Excela, nieustannego rozwoju i realizowania marzeń.
Miłosz Rączkowski - student za dnia, po zmroku drużynowy 2 SDH „Canis”. Miłośnik gór, zwłaszcza Tatr oraz Wielkiej i Małej Fatry. Entuzjasta kawy, kultury i języka hiszpańskiego.
